{"id":1015,"date":"2016-01-06T15:39:13","date_gmt":"2016-01-06T14:39:13","guid":{"rendered":"http:\/\/atorod.pl\/?p=1015"},"modified":"2021-04-14T12:41:22","modified_gmt":"2021-04-14T10:41:22","slug":"muzyka-bez-uprzedzen","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/atorod.pl\/?p=1015","title":{"rendered":"Muzyka bez uprzedze\u0144"},"content":{"rendered":"

Chcia\u0142am tym felietonem jeszcze raz z\u0142o\u017cy\u0107 Pa\u0144stwu \u017cyczenia na ten dziwny nowy rok, a tu dosz\u0142y nas wie\u015bci o \u015bmierci Pierre’a Bouleza. M\u0142ot zosta\u0142 definitywnie bez Mistrza. Jak napisa\u0142 mi przed chwil\u0105 Rafa\u0142 Augustyn, „Zawsze si\u0119 wtedy m\u00f3wi 'ostatni’\u2026 ale tak wygl\u0105da, \u017ce faktycznie z tej Pot\u0119\u017cnej Gromady – nie ma Beria, nie ma Nona, nie ma Stockhausena, nie ma Cartera, nie ma Ligetiego, nie ma Lutosa, nie ma Cage’a…”. Smutno. Wprawdzie Boulez by\u0142 przekorny i zas\u0142yn\u0105\u0142 niejedn\u0105 prowokacyjn\u0105 wypowiedzi\u0105 (w\u015br\u00f3d nich przypisywanym mu nies\u0142usznie bonmotem o rozwi\u0105zaniu k\u0142opot\u00f3w z oper\u0105 przez wysadzenie w powietrze wszystkich teatr\u00f3w operowych – to w rzeczywisto\u015bci kaczka dziennikarska, na co zwr\u00f3ci\u0142a mi uwag\u0119 Agnieszka Budzi\u0144ska-Bennett), co nie zmienia faktu, \u017ce szereg jego kreacji dyrygenckich w dziedzinie opery przesz\u0142o do historii, jakkolwiek nie wszystkim przypad\u0142o do gustu. Jego s\u0105dy bywa\u0142y ostre, wybory estetyczne – cz\u0119sto niezrozumia\u0142e, warto jednak pami\u0119ta\u0107, \u017ce Boulez nikomu swoich wizji nie narzuca\u0142, nikogo na sw\u00f3j gust nie nawraca\u0142. Szanowa\u0142 swoich wsp\u00f3\u0142pracownik\u00f3w, szanowa\u0142 swoich uczni\u00f3w, szanowa\u0142 te\u017c s\u0142uchaczy. Zawsze podkre\u015bla\u0142: JA tego nie lubi\u0119; MNIE si\u0119 nie podoba. Wbrew pozorom by\u0142 cz\u0142owiekiem wolnym od uprzedze\u0144, czego dowi\u00f3d\u0142 dobitnie w swojej w\u0142asnej tw\u00f3rczo\u015bci. Wielcy odchodz\u0105, zostaje ich muzyka – trzeba mie\u0107 nadziej\u0119, \u017ce b\u0119dzie odt\u0105d przedmiotem rzetelnej krytyki i r\u00f3wnie rzetelnych analiz. (Tekst ukaza\u0142 si\u0119 w grudniowym numerze „Muzyki w Mie\u015bcie”.)
\n<\/span><\/span><\/p>\n

***<\/p>\n

Pami\u0119tam Zimowe Igrzyska Olimpijskie 1988 roku w Calgary, kiedy na torze bobslejowym pojawili si\u0119 Jamajczycy, staj\u0105c si\u0119 przyczyn\u0105 niepohamowanej uciechy kibic\u00f3w. I nie chodzi\u0142o ani o karnacj\u0119, ani o przynale\u017cno\u015b\u0107 etniczn\u0105, tylko o niewiarygodn\u0105 determinacj\u0119 tych m\u0142odych sportowc\u00f3w, kt\u00f3rzy w kraju, gdzie dzieciom trzeba t\u0142umaczy\u0107, co to jest \u015bnieg, trenowali zapami\u0119tale na sprowadzanym z zagranicy sprz\u0119cie, by stan\u0105\u0107 w szranki z najwi\u0119kszymi mistrzami dyscypliny. Mimo rozlicznych perypetii i gro\u017anej wywrotki w trzeciej rundzie zaj\u0119li ostatecznie trzydziest\u0105 pozycj\u0119, dok\u0142adnie w trzech czwartych stawki, wyprzedzaj\u0105c mi\u0119dzy innymi osady z Nowej Zelandii, Portugalii i Meksyku. Na motywach tej nieprawdopodobnej historii nakr\u0119cono p\u00f3\u017aniej film Reggae na lodzie<\/em>, kt\u00f3ry cieszy\u0142 si\u0119 du\u017c\u0105 popularno\u015bci\u0105 w kinach, mimo \u017ce Pat Brown, trener dru\u017cyny jamajskiej, skar\u017cy\u0142 si\u0119 na niepotrzebne ubarwienie akcji i wprowadzenie do niej w\u0105tku prze\u015bladowa\u0144 na tle rasowym. W rzeczywisto\u015bci Jamajczycy nie do\u015bwiadczyli \u017cadnych przejaw\u00f3w dyskryminacji, wr\u0119cz przeciwnie, zyskali ogromn\u0105 sympati\u0119 publiczno\u015bci i pozosta\u0142ych uczestnik\u00f3w Olimpiady. Podobnie jak Kiyoko Tanaka, pierwsza japo\u0144ska pianistka w dziejach warszawskiego Konkursu Chopinowskiego, kt\u00f3ra w 1955 roku zaj\u0119\u0142a dziesi\u0105te miejsce i zosta\u0142a niekwestionowan\u0105 ulubienic\u0105 s\u0142uchaczy, kt\u00f3rzy ufundowali jej nawet w\u0142asn\u0105 nagrod\u0119. Ba, kiedy dwa lata p\u00f3\u017aniej gra\u0142a w Warszawie Ravela, krytycy pisali z zachwytem, \u017ce jej interpretacje s\u0105 bliskie idea\u0142u francuskiego stylu wykonawczego i niewiele ust\u0119puj\u0105 wykonaniom Monique Haas.<\/p>\n

Od tamtych zmaga\u0144 chopinowskich min\u0119\u0142o r\u00f3wno sze\u015b\u0107dziesi\u0105t lat, a tymczasem w kuluarach XVII Konkursu przewija\u0142y si\u0119 dziesi\u0105tki dziennikarzy, kt\u00f3rzy podtykali mikrofony pod nos uczestnikom z Chin, Japonii i Korei Po\u0142udniowej, dziwuj\u0105c si\u0119 niepomiernie, jak to jest, \u017ce w Azji graj\u0105 \u201enaszego\u201d Chopina. Redagowa\u0142am w tym roku oficjaln\u0105 gazet\u0119 konkursow\u0105 i kilkakrotnie prosi\u0142am recenzent\u00f3w, \u017ceby nie pos\u0142ugiwali si\u0119 okre\u015bleniami w rodzaju \u201eAzjaci z Europy\u201d, nie liczyli skrupulatnie, ilu Chi\u0144czyk\u00f3w wyst\u0119puje \u201ew barwach\u201d Stan\u00f3w Zjednoczonych i nie kibicowali rozgrywkom Daleki Wsch\u00f3d kontra Stary Kontynent. Kielich goryczy przepe\u0142ni\u0142 si\u0119 z chwil\u0105, kiedy jeden z szacownych komentator\u00f3w zarzuci\u0142 pewnemu \u201eciemnosk\u00f3remu\u201d piani\u015bcie, \u017ce nie jest dostatecznie zakorzeniony w kulturze zachodniej. Informacji o spornym uczestniku nie trzeba by\u0142o daleko szuka\u0107. Wszystkie figurowa\u0142y w drukowanym programie Konkursu. Urodzi\u0142 si\u0119 w Londynie. Jest dwukrotnym finalist\u0105 plebiscytu BBC Young Musician of the Year. Zwyci\u0119zc\u0105 Konkursu im. Liszta w Weimarze. Absolwentem (summa cum laude<\/em>) wydzia\u0142u muzyki na Uniwersytecie w Cambridge. \u017beby podj\u0105\u0107 studia w Cambridge, zrezygnowa\u0142 z dw\u00f3ch podsuni\u0119tych mu pod nos stypendi\u00f3w: w Royal Academy of Music i w Royal College of Music. Uczy\u0142 si\u0119 m.in. u Fanny Waterman, Andr\u00e1sa Schiffa, Stephena Isserlisa i Menahema Presslera. Na dodatek jest z pochodzenia Tamilem, potomkiem staro\u017cytnych Drawid\u00f3w, kt\u00f3rych DNA nosz\u0105 w sobie wszyscy Europejczycy. Na szcz\u0119\u015bcie sama ju\u017c jestem za stara, a moi przodkowie zakorzenili si\u0119 w kulturze zachodniej zbyt dawno temu, \u017ceby ktokolwiek pr\u00f3bowa\u0142 kojarzy\u0107 ukryt\u0105 za grubymi szk\u0142ami okular\u00f3w zmarszczk\u0119 nak\u0105tn\u0105 z podejrzanymi przybyszami z Azji.<\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

Amartuvshin Enkhbat jako Rigoletto w spektaklu Opera Australia, 2019. Fot. Jeff Busby<\/p>\n

\u015awiat przy\u015bpiesza i w coraz \u017cywszym tempie nabiera kolor\u00f3w. Konkursy \u2013 nie tylko pianistyczne \u2013 wygrywaj\u0105 muzycy z coraz bardziej \u201eegzotycznych\u201d pa\u0144stw. Jednym z triumfator\u00f3w tegorocznego turnieju BBC Cardiff Singer of the World okaza\u0142 si\u0119 Amartuvshin Enkhbat z Mongolii, kt\u00f3ry w finale rzuci\u0142 publiczno\u015b\u0107 na kolana fenomenalnym wykonaniem prologu z Pajac\u00f3w<\/em>. Laur za najlepsz\u0105 interpretacj\u0119 pie\u015bni zgarn\u0105\u0142 Jongmin Park z Korei Po\u0142udniowej. Jego Schumannowskie Stille Tr\u00e4nen<\/em> wspominano jeszcze d\u0142ugo po zako\u0144czeniu konkursu. S\u0142uchacze \u2013 uj\u0119ci wspania\u0142ym kunsztem m\u0142odych \u015bpiewak\u00f3w \u2013 gor\u0105co oklaskuj\u0105 wyst\u0119py sceniczne \u201eazjatyckich\u201d Alfred\u00f3w i Rudolf\u00f3w oraz \u201eciemnosk\u00f3rych\u201d Shylock\u00f3w i Almaviv\u00f3w. Tymczasem w mediach \u2013 nie tylko polskich \u2013 wci\u0105\u017c tocz\u0105 si\u0119 dyskusje na temat ich przynale\u017cno\u015bci rasowej i etnicznej, punktowane w\u0105tpliwo\u015bciami ekspert\u00f3w, czy Maorys mo\u017ce \u015bpiewa\u0107 Jontka. Ba, dostaje si\u0119 tak\u017ce zbyt grubym, nie do\u015b\u0107 m\u0142odym i niedostatecznie przystojnym. Prawdziw\u0105 burz\u0119 wywo\u0142a\u0142y ostatnio komentarze angielskiego krytyka, kt\u00f3ry po przedstawieniu w Glyndebourne uzna\u0142, \u017ce pewna m\u0142oda, doskonale zapowiadaj\u0105ca si\u0119 mezzosopranistka jest zanadto pulchna do roli Oktawiana w Rosenkavalierze<\/em> i dla dobra w\u0142asnej kariery powinna przej\u015b\u0107 na diet\u0119. Inny recenzent nie m\u00f3g\u0142 si\u0119 nadziwi\u0107, \u017ce pewien Tristan ma ju\u017c swoje lata i siwe w\u0142osy na g\u0142owie.<\/p>\n

Rok temu \u017cyczy\u0142am melomanom, by cieszyli si\u0119 ka\u017cdym muzycznym drobiazgiem. W te \u015awi\u0119ta sk\u0142adam gor\u0105ce \u017cyczenia muzykom, \u017ceby ich sztuk\u0119 odbierano bez \u017cadnych uprzedze\u0144. \u017beby Marsza\u0142kowa mog\u0142a si\u0119 zakocha\u0107 w grubym Oktawianie, a El\u017cbieta w podstarza\u0142ym, zm\u0119czonym \u017cyciem Tannh\u00e4userze \u2013 bo w operze to \u015bpiew, a nie prezencja sceniczna ma stworzy\u0107 przekonuj\u0105c\u0105 iluzj\u0119 mi\u0142o\u015bci, kt\u00f3ra przekracza wszelkie granice. \u017beby piani\u015bci mogli gra\u0107 muzyk\u0119, kt\u00f3ra ich porywa \u2013 Chopina, Rachmaninowa albo Takemitsu \u2013 i czyta\u0107 potem rzetelne recenzje swoich wykona\u0144, wolne od komentarzy na temat sko\u015bnych oczu, ciemnej karnacji i obcych korzeni kulturowych.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Chcia\u0142am tym felietonem jeszcze raz z\u0142o\u017cy\u0107 Pa\u0144stwu \u017cyczenia na ten dziwny nowy rok, a tu dosz\u0142y nas wie\u015bci o \u015bmierci Pierre’a Bouleza. M\u0142ot zosta\u0142 definitywnie bez Mistrza. Jak napisa\u0142 mi przed chwil\u0105 Rafa\u0142 Augustyn, „Zawsze si\u0119 wtedy m\u00f3wi 'ostatni’\u2026 ale tak wygl\u0105da, \u017ce faktycznie z tej Pot\u0119\u017cnej Gromady – nie ma Beria, nie ma Nona, … [Read more…]<\/a><\/span><\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[9],"tags":[],"class_list":{"0":"entry","1":"post","2":"publish","3":"author-mangusta","4":"post-1015","6":"format-standard","7":"category-prasowka"},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1015","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=1015"}],"version-history":[{"count":6,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1015\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":5723,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1015\/revisions\/5723"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=1015"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=1015"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=1015"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}