{"id":1049,"date":"2016-01-24T19:06:46","date_gmt":"2016-01-24T18:06:46","guid":{"rendered":"http:\/\/atorod.pl\/?p=1049"},"modified":"2022-08-13T10:53:41","modified_gmt":"2022-08-13T08:53:41","slug":"borys-spod-gwiazdy-polarnej","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/atorod.pl\/?p=1049","title":{"rendered":"Borys spod Gwiazdy Polarnej"},"content":{"rendered":"

W roku 2000, kiedy internet by\u0142 jeszcze ma\u0142y i nieruchawy, na jednej z grup dyskusyjnych mi\u0142o\u015bnik\u00f3w opery pojawi\u0142 si\u0119 post z pro\u015bb\u0105 o podanie link\u00f3w do nagra\u0144 niedawno zmar\u0142ego \u015bpiewaka z Finlandii. Autorka postu przyzna\u0142a, \u017ce nie mo\u017ce sobie da\u0107 rady z wyszukiwark\u0105: po wpisaniu s\u0142\u00f3w kluczowych narz\u0119dzie odsy\u0142a j\u0105 do tysi\u0119cy stron po\u015bwi\u0119conych bohaterom serialu Star Trek<\/em>, zw\u0142aszcza oficerowi operacyjnemu na statku kosmicznym o numerze rejestrowym NCC-74656 oraz kolektywowi cyborg\u00f3w, kt\u00f3rzy zapadli widzom w pami\u0119\u0107 dzi\u0119ki komunikatowi „Zostaniesz zasymilowany. Op\u00f3r jest daremny”. Wielbicielom Star Treku<\/em> nie musz\u0119 wyja\u015bnia\u0107, \u017ce chodzi\u0142o o Harry’ego Kima i pot\u0119\u017cn\u0105 ras\u0119 Borg, z\u0142o\u017con\u0105 z dron\u00f3w tworz\u0105cych wsp\u00f3ln\u0105 \u015bwiadomo\u015b\u0107. Internetowa grupa nie zawiod\u0142a i skierowa\u0142a nieszcz\u0119\u015bnic\u0119, dok\u0105d trzeba. Przyczyna ca\u0142ego zamieszania, Kim Borg, zapewne \u015bmia\u0142 si\u0119 w ku\u0142ak w za\u015bwiatach – za \u017cycia s\u0142yn\u0105\u0142 bowiem nie tylko z ol\u015bniewaj\u0105co pi\u0119knego g\u0142osu, ale te\u017c b\u0142yskotliwej inteligencji i ogromnego poczucia humoru.<\/p>\n

Urodzi\u0142 si\u0119 7 sierpnia 1919 roku w Helsinkach, w rodzinie o tradycjach muzycznych – pierwsze lekcje \u015bpiewu odebra\u0142 u matki, kt\u00f3ra odkry\u0142a przed nim bezcenn\u0105 prawd\u0119, \u017ce g\u0142os musi by\u0107 prawid\u0142owo podparty oddechem, a „wyciskanie” g\u00f3rnych d\u017awi\u0119k\u00f3w gard\u0142em prowadzi najprostsz\u0105 drog\u0105 do zdarcia wi\u0119zade\u0142. M\u0142ody Borg d\u0142ugo jednak dojrzewa\u0142 do decyzji, by po\u015bwi\u0119ci\u0107 si\u0119 bez reszty karierze wokalnej. Najpierw rozpocz\u0105\u0142 studia na wydziale in\u017cynierii chemicznej Politechniki Helsi\u0144skiej – z w\u0142asnej nieprzymuszonej woli, bo chemia by\u0142a jego drug\u0105 prawdziw\u0105 pasj\u0105. W 1936 roku wst\u0105pi\u0142 do sto\u0142ecznego Konserwatorium, przemianowanego jeszcze przed wojn\u0105 na Akademi\u0119 Sibeliusa, gdzie zosta\u0142 uczniem barytona Heikkiego Teittinena. Przerwa\u0142 studia niespe\u0142na pi\u0119\u0107 lat p\u00f3\u017aniej, po wybuchu wojny radziecko-fi\u0144skiej. Chemik z wykszta\u0142cenia, fotograf z zami\u0142owania, po wcieleniu do armii prowadzi\u0142 w swoim plutonie dokumentacj\u0119 zdj\u0119ciow\u0105 konfliktu. Na Akademi\u0119 powr\u00f3ci\u0142 w 1945 roku, kontynuuj\u0105c lekcje \u015bpiewu r\u00f3wnolegle ze studiami teorii i kompozycji u s\u0142owe\u0144skiego skrzypka i dyrygenta Leo Funtka oraz u Aarrego Merikanto, syna Oskara, jednego z najpopularniejszych fi\u0144skich kompozytor\u00f3w doby romantyzmu. Nie zarzuci\u0142 te\u017c swojej drugiej pasji: w 1946 roku otrzyma\u0142 dyplom in\u017cyniera biochemii na Politechnice Helsi\u0144skiej. Dalsze studia wokalne odby\u0142 w Sztokholmie, u rosyjskiej sopranistki Adelaide von Skilondz, oraz w Kopenhadze, u basa Markusa Andersena, pami\u0119tnego Gurnemanza z przedstawie\u0144 Parsifala <\/em>pod batut\u0105 Szella w praskim Neues Deutsches Theater. Kszta\u0142ci\u0142 si\u0119 tak\u017ce w Rzymie, Wiedniu i Nowym Jorku, mi\u0119dzy innymi u fenomenalnej kontralcistki Paoli Novikovej, p\u00f3\u017aniejszej mistrzyni Helen Donath.<\/p>\n

\"Kim<\/a><\/p>\n

Kim Borg na lotnisku w Kopenhadze (1958). Fot. SAS Scandinavian Airlines.<\/p>\n

Jako \u015bpiewak koncertowy zadebiutowa\u0142 w Helsinkach w 1947 roku. Cztery lata p\u00f3\u017aniej stan\u0105\u0142 po raz pierwszy na scenie operowej, w du\u0144skim Aarhus, jako Colline w Cyganerii<\/em>. Wzbudzi\u0142 niek\u0142amany zachwyt: w kolejnym sezonie wyst\u0105pi\u0142 w partii Ksi\u0119cia Griemina w Operze Kr\u00f3lewskiej w Kopenhadze, wkr\u00f3tce potem otrzyma\u0142 anga\u017c w rodzinnych Helsinkach. W 1952 za\u015bpiewa\u0142 Rangoniego i Szcze\u0142ka\u0142owa w legendarnym nagraniu Borysa<\/em> z ORTF pod Issayem Dobrowenem dla EMI, w kt\u00f3rym Boris Christoff wcieli\u0142 si\u0119 a\u017c w trzy role: tytu\u0142ow\u0105, Pimena i War\u0142ama. W kolejnej dekadzie Borg zwi\u0105za\u0142 si\u0119 przede wszystkim z wytw\u00f3rni\u0105 Deutsche Grammophon, kt\u00f3ra z miejsca doceni\u0142a zjawiskowy potencja\u0142 fi\u0144skiego bas-barytona. Systematycznie podbija\u0142 kolejne teatry i estrady. W 1956 zadebiutowa\u0142 w Salzburgu w repertuarze Mozartowskim, dziewi\u0119\u0107 lat p\u00f3\u017aniej wyst\u0105pi\u0142 na Festiwalu w Stworzeniu \u015bwiata <\/em>Haydna, w 1966 i 1967 dwukrotnie za\u015bpiewa\u0142 Pimena w Borysie<\/em> z Karajanem. R\u00f3wnie triumfalnie wygl\u0105da\u0142 jego poch\u00f3d przez kolejne sezony w Glyndebourne, gdzie w 1956 zawojowa\u0142 publiczno\u015b\u0107 swoim Don Giovannim, w 1959 wr\u00f3ci\u0142 jako Pizarro w Fideliu<\/em>, a w 1968 zn\u00f3w wyciska\u0142 \u0142zy z oczu jako Ksi\u0105\u017c\u0119 Griemin. W MET wyst\u0119powa\u0142 w latach 1959-1962: kojarzony przede wszystkim z Almaviv\u0105 z Wesela Figara<\/em>, kt\u00f3rego za\u015bpiewa\u0142 w Nowym Jorku dwadzie\u015bcia dwa razy, da\u0142 te\u017c pami\u0119tne interpretacje r\u00f3l Golauda w Peleasie i Melizandzie, <\/em>Amfortasa w Parsifalu<\/em> i Kr\u00f3la Marka w Tristanie. O<\/em>d 1960 Borg by\u0142 sta\u0142ym solist\u0105 Opery Kr\u00f3lewskiej w Sztokholmie, gdzie zas\u0142yn\u0105\u0142 przede wszystkim jako Scarpia w Tosce<\/em>, w latach 1965-1968 \u015bpiewa\u0142 regularnie w Hamburgu, kilkakrotnie wyst\u0119powa\u0142 w moskiewskim Teatrze Bolszoj (i to w partii Borysa, kt\u00f3r\u0105 – nawiasem m\u00f3wi\u0105c – mia\u0142 opanowan\u0105 w pi\u0119ciu j\u0119zykach), pojawia\u0142 si\u0119 na wszystkich wa\u017cniejszych scenach i estradach Europy, obu Ameryk, Azji, Australii i Afryki. Kilkakrotnie zahaczy\u0142 te\u017c o Warszaw\u0119: 19 czerwca 1962 roku, ju\u017c za dyrekcji Wodiczki, za\u015bpiewa\u0142 Don Giovanniego w spektaklu wyre\u017cyserowanym przez Wiktora Br\u00e9gy’ego, ze scenografi\u0105 Andrzeja Pronaszki. Ma\u0142a dygresja – Ma\u0142gorzata Komorowska napisa\u0142a o tamtym Don Juanie<\/em> (premiera w styczniu 1958), \u017ce „niepostrze\u017cenie przemkn\u0105\u0142 przez afisz”. Wida\u0107 w tamtych czasach „zaledwie” trzydzie\u015bci pi\u0119\u0107 przedstawie\u0144 w niespe\u0142na pi\u0119\u0107 lat uchodzi\u0142o za klap\u0119.<\/p>\n

Fi\u0144ski bas-baryton z r\u00f3wnym powodzeniem wyst\u0119powa\u0142 w repertuarze oratoryjnym i pie\u015bniowym. John Barbirolli zaprosi\u0142 go do udzia\u0142u w nagraniu Snu Geroncjusza <\/em>Elgara w 1964 roku, gdzie Borg wcieli\u0142 si\u0119 w role Kap\u0142ana i Anio\u0142a \u015amierci. S\u0142ynna p\u0142yta EMI, w kt\u00f3rej niezr\u00f3wnana Janet Baker \u015bpiewa\u0142a Anio\u0142a, do dzi\u015b uchodzi za jedno z najwspanialszych uj\u0119\u0107 tego arcydzie\u0142a w historii fonografii – cho\u0107 Borga ganiono za kiepski akcent, szczero\u015b\u0107 i \u017carliwo\u015b\u0107 jego interpretacji zyska\u0142y powszechne uznanie krytyk\u00f3w. By\u0142 wybitnym wykonawc\u0105 pie\u015bni Sibeliusa i Yrj\u00f6 Kilpinena, czu\u0142 si\u0119 te\u017c doskonale w repertuarze rosyjskim (zostawi\u0142 po sobie kilka wstrz\u0105saj\u0105cych nagra\u0144 Pie\u015bni i ta\u0144c\u00f3w \u015bmierci<\/em> Musorgskiego, m.in. z orkiestr\u0105 Concertgebouw pod dyrekcj\u0105 Eugena Jochuma). Jego g\u0142os wymyka\u0142 si\u0119 wszelkim pr\u00f3bom klasyfikacji: Borg p\u0142ynnie lawirowa\u0142 mi\u0119dzy partiami barytonowymi i basowymi, podobnie jak pokolenie p\u00f3\u017aniej Jos\u00e9 van Dam. Pe\u0142ny i urodziwy w barwie, naznaczony charakterystycznym „groszkiem”, g\u0142\u0119boki w dole, „przydymiony” i nieco melancholijny w \u015brednicy, ze wspania\u0142\u0105, szeroko otwart\u0105 g\u00f3r\u0105 – znalaz\u0142 idealny wehiku\u0142 w osobie \u015bpiewaka obdarzonego nieprawdopodobn\u0105 wra\u017cliwo\u015bci\u0105, inteligencj\u0105 i talentem aktorskim. Borg zszed\u0142 ze sceny u szczytu mo\u017cliwo\u015bci wokalnych, w 1980 roku, i po\u015bwi\u0119ci\u0142 si\u0119 odt\u0105d wy\u0142\u0105cznie dzia\u0142alno\u015bci pedagogicznej i kompozytorskiej. Jest tw\u00f3rc\u0105 mi\u0119dzy innymi dw\u00f3ch symfonii, kwartetu smyczkowego, koncertu na kontrabas z orkiestr\u0105 i szeregu utwor\u00f3w wokalno-instrumentalnych, cz\u0119sto na nietypowe sk\u0142ady (Ein alter Clown<\/em> na tenor, fagot i klawesyn). Spisa\u0142 wspomnienia, wyda\u0142 podr\u0119cznik \u015bpiewu pod tytu\u0142em Abecad\u0142o fi\u0144skiego \u015bpiewaka<\/em>, by\u0142 jurorem konkurs\u00f3w wokalnych w Salzburgu, Monachium i Lipsku. Jego kursy mistrzowskie, nagrywane w latach siedemdziesi\u0105tych przez telewizj\u0119 fi\u0144sk\u0105, cieszy\u0142y si\u0119 ogromn\u0105 popularno\u015bci\u0105 w\u015br\u00f3d widz\u00f3w, nawet niezainteresowanych oper\u0105 i utrzymuj\u0105cych na co dzie\u0144, \u017ce s\u0142o\u0144 im na ucho nadepn\u0105\u0142. <\/b><\/p>\n

Zmar\u0142 28 kwietnia 2000 roku w du\u0144skim Fredensborgu, zostawiaj\u0105c w \u017ca\u0142obie \u017con\u0119 Ebon Karin Ingeborg Ringblom, z kt\u00f3r\u0105 sp\u0119dzi\u0142 dok\u0142adnie p\u00f3\u0142 wieku. By\u0142 m\u0105drym cz\u0142owiekiem, m\u0105drym \u015bpiewakiem i nade wszystko niezwykle m\u0105drym muzykiem. By\u0107 mo\u017ce dlatego zbyt szybko popad\u0142 w niepami\u0119\u0107 w \u015bwiecie opery, kt\u00f3ry ostatnio g\u0142upieje w zastraszaj\u0105cym tempie.<\/p>\n