{"id":105,"date":"2014-11-17T17:49:29","date_gmt":"2014-11-17T16:49:29","guid":{"rendered":"http:\/\/atorod.pl\/?p=105"},"modified":"2014-11-19T18:51:58","modified_gmt":"2014-11-19T17:51:58","slug":"fach-w-krtani","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/atorod.pl\/?p=105","title":{"rendered":"Fach w krtani"},"content":{"rendered":"

Kiedy by\u0142am jeszcze mniejsza ni\u017c teraz, a Iluzjon Filmoteki Narodowej mie\u015bci\u0142 si\u0119 w nieistniej\u0105cym ju\u017c kinie Pod Kopu\u0142\u0105 przy warszawskim placu Trzech Krzy\u017cy, starszy brat zaprowadzi\u0142 mnie na Dzieci kapitana Granta. <\/em>Po\u0142kn\u0119\u0142am bakcyla. Nie min\u0105\u0142 kwarta\u0142, a przeczyta\u0142am ju\u017c ca\u0142\u0105 du\u017c\u0105 trylogi\u0119 vernowsk\u0105, z kt\u00f3rej najbardziej spodoba\u0142 mi si\u0119 tom drugi, Dwadzie\u015bcia tysi\u0119cy mil podmorskiej \u017ceglugi, <\/em>kt\u00f3rego bohater, tajemniczy kapitan Nemo, wprowadzi\u0142 swoich nieproszonych go\u015bci – zoologa Arronaxa, jego s\u0142u\u017c\u0105cego Conseila i harpunnika Neda Landa – w fascynuj\u0105cy \u015bwiat morskich g\u0142\u0119bin. W dzieci\u0144stwie sama chcia\u0142am zosta\u0107 zoologiem, wi\u0119c identyfikowa\u0142am si\u0119 z profesorem Arronaxem, ale brat drwi\u0142 ze mnie bezlito\u015bnie, \u017ce bli\u017cej mi do Conseila, dla kt\u00f3rego klasyfikowanie by\u0142o \u017cyciem i nami\u0119tno\u015bci\u0105, „ale te\u017c nic wi\u0119cej nie umia\u0142”. Wr\u00f3ciwszy do powie\u015bci po latach, z niech\u0119ci\u0105 przyzna\u0142am bratu racj\u0119. Na szcz\u0119\u015bcie upodobanie do klasyfikacji przesz\u0142o mi bezpowrotnie, mam te\u017c nadziej\u0119, \u017ce czego\u015b si\u0119 przez ten czas nauczy\u0142am. Poniewa\u017c dzi\u015b ma\u0142o kto czyta Verne’a, pozwol\u0119 sobie zacytowa\u0107 fragment, kt\u00f3rego ironii w dzieci\u0144stwie nie doceni\u0142am, a kt\u00f3ry celnie trafia w sedno sprawy (w stare\u0144kim przek\u0142adzie Boles\u0142awa Kielskiego):<\/p>\n

– (…) O\u015bmiornic\u0119 t\u0119 zaproponowano nazwa\u0107 „ka\u0142amarnic\u0105 Bouyera”.
\n– A czy by\u0142a ona d\u0142uga? – zapyta\u0142 Kanadyjczyk.
\n– Czy przypadkiem nie mia\u0142a oko\u0142o sze\u015bciu metr\u00f3w d\u0142ugo\u015bci? – zapyta\u0142 Conseil stoj\u0105c przy oknie i przygl\u0105daj\u0105c si\u0119 ci\u0105gle za\u0142amaniom i szczelinom \u015bciany podmorskiej.
\n– Owszem – odpar\u0142em.
\n– A czy z jej g\u0142owy nie wyrasta\u0142o osiem macek, kt\u00f3re wij\u0105 si\u0119 pod wod\u0105 jak k\u0142\u0119bowisko w\u0119\u017c\u00f3w?
\n– Owszem.
\n– Czy nie mia\u0142a straszliwie wy\u0142upiastych oczu, umieszczonych na samym szczycie g\u0142owy?
\n– Tak, Conseil.
\n– A czy paszcza jej nie przypomina\u0142a dzioba papugi, ale kolosalnych rozmiar\u00f3w?
\n– Owszem.
\n– A zatem, z przeproszeniem pana profesora, je\u015bli to nie jest „ka\u0142amarnica Bouyera”, to z pewno\u015bci\u0105 jej rodzona siostra.<\/p>\n

\"diapo_jverne_2\"<\/a><\/p>\n

(ryc. \u00c9douard Riou)<\/span><\/p>\n

Prosz\u0119 mi wybaczy\u0107 ten przyd\u0142ugi wst\u0119p, ale chcia\u0142abym go zadedykowa\u0107 wsp\u00f3\u0142czesnym operowym Conseilom, specjalistom od castingu, kt\u00f3rzy pr\u00f3cz szeregu innych portfolio \u015bpiewak\u00f3w, zawieraj\u0105cych przede wszystkim informacje o ich wymiarach w talii i biu\u015bcie, prowadz\u0105 te\u017c zeszyciki pozwalaj\u0105ce upchn\u0105\u0107 ich g\u0142osy w szufladki wed\u0142ug jednego z obowi\u0105zuj\u0105cych system\u00f3w kategoryzacji wokalist\u00f3w, najcz\u0119\u015bciej niemieckiego Stimmfach<\/em>. Od razu zastrzegam, \u017ce w samym systemie grzechu nie widz\u0119, s\u0119k w tym, jak z niego korzysta\u0107 i jakie wsp\u00f3\u0142rz\u0119dne wzi\u0105\u0107 jeszcze pod uwag\u0119, \u017ceby nie wysz\u0142o, \u017ce kto\u015b jest rodzon\u0105 siostr\u0105 ka\u0142amarnicy olbrzymiej: wy\u0142\u0105cznie na podstawie obserwacji, \u017ce ma wy\u0142upiaste oczy, a paszcza przypomina dzi\u00f3b kolosalnych rozmiar\u00f3w papugi. \u017barty na bok: wystarczy zajrze\u0107 w list\u0119 Stimmf\u00e4cher<\/i>, \u017ceby si\u0119 pogubi\u0107. Samych sopran\u00f3w, nie licz\u0105c ch\u0142opi\u0119cego, a\u017c siedem rodzaj\u00f3w, a trzeba pami\u0119ta\u0107, \u017ce w tym systemie licz\u0105 si\u0119 przede wszystkim skala, wolumen i barwa g\u0142osu. Jeszcze gorzej z tenorami, kt\u00f3rych Niemcy upchn\u0119li a\u017c w o\u015bmiu kategoriach. Jak odnie\u015b\u0107 Stimmfach<\/em> do tylko z pozoru r\u00f3wnoleg\u0142ych system\u00f3w: w\u0142oskiego, francuskiego i angielskiego? Jak przypisa\u0107 specyficzn\u0105 barw\u0119 g\u0142osu \u015bpiewaka do konkretnego repertuaru, zw\u0142aszcza \u017ce rynek wokalistyki stopniowo si\u0119 globalizuje, a rozpoznawalne nalecia\u0142o\u015bci dawnych szk\u00f3\u0142 narodowych – cho\u0107by rosyjskiej – coraz cz\u0119\u015bciej uchodz\u0105 za wad\u0119 ni\u017c zalet\u0119? Czy wskrzesza\u0107 zapomniane tradycje wokalne i do partii Torquemady w Godzinie hiszpa\u0144skiej <\/em>Ravela szuka\u0107 tenora z rozszerzon\u0105 tessytur\u0105, z jakiej s\u0142yn\u0105\u0142 osiemnastowieczny haute-contre Antoine Trial? Czy wagnerowski Heldenbariton sprawdzi si\u0119 w roli Falstaffa?<\/p>\n

Spece od castingu coraz rzadziej zadaj\u0105 sobie podobne pytania. Coraz rzadziej te\u017c wg\u0142\u0119biaj\u0105 si\u0119 w inne, tylko z pozoru mniej istotne parametry: rozleg\u0142o\u015b\u0107 i stopie\u0144 wyr\u00f3wnania poszczeg\u00f3lnych rejestr\u00f3w, do\u015bwiadczenie sceniczne \u015bpiewaka, jego temperament, charakterystyczny rys w g\u0142osie, kt\u00f3ry wyrobionemu znawcy z miejsca pozwala „skojarzy\u0107” go z dan\u0105 postaci\u0105. Nie bior\u0105 pod uwag\u0119, \u017ce prawid\u0142owo prowadzony g\u0142os dojrzewa, zmienia koloryt brzmieniowy, zyskuje g\u0142\u0119bi\u0119 wyrazu, nie daje si\u0119 \u0142atwo zaszufladkowa\u0107 – i dochodzi do tego stanu z regu\u0142y w momencie, kiedy zdaniem luminarzy Regieoper<\/em> wokalista jest ju\u017c za stary na ich \u015bmia\u0142e wizje i powinien po\u017cegna\u0107 si\u0119 z pierwszoplanowymi partiami, ust\u0119puj\u0105c miejsca \u015bpiewakom m\u0142odszym, pi\u0119kniejszym i z regu\u0142y nie\u015bwiadomym, co robi\u0107, \u017ceby nie popsu\u0107, co im bozia da\u0142a. Dlatego wyeksploatowani trzydziestoparolatkowie brzmi\u0105 nieraz jak starcy. Dlatego nieliczni \u015bwiadomi swego kunsztu arty\u015bci poruszaj\u0105 si\u0119 czasem na dalekich obrze\u017cach \u015bwiata Wielkiej Opery.<\/p>\n

Przyczyn takiego stanu rzeczy jest wiele: stopniowe odchodzenie od maestrii technicznej na rzecz og\u00f3lnego potencja\u0142u wyrazowego g\u0142osu, spowodowane post\u0119puj\u0105c\u0105 „teatralizacj\u0105” opery (rzecz nienowa, proces trwa od co najmniej stulecia); gigantomania w\u0142odarzy \u017cycia muzycznego, owocuj\u0105ca rosn\u0105c\u0105 liczb\u0105 teatr\u00f3w wyposa\u017conych w sceny o nieludzkich rozmiarach i skandalicznej akustyce (dawno, dawno temu \u015bpiewacy pracowali skrz\u0119tnie nad emisj\u0105 i potrafili przebi\u0107 si\u0119 przez g\u0119st\u0105 faktur\u0119 instrumentaln\u0105 bez wi\u0119kszego wysi\u0142ku, dzi\u0119ki umiej\u0119tnie stosowanej technice squillo<\/em>, polegaj\u0105cej na uwypukleniu w barwie d\u017awi\u0119ku pasma, na kt\u00f3re ludzkie ucho jest szczeg\u00f3lnie wra\u017cliwe – teraz miar\u0105 sukcesu wokalisty bywa umiej\u0119tno\u015b\u0107 przekrzyczenia orkiestry, niewa\u017cne jak i z jakim skutkiem); „formatowanie” \u015bpiewak\u00f3w przez kojarzenie ich na wieki wiek\u00f3w z jednym tylko repertuarem, albo na odwr\u00f3t, obsadzanie ich w czym popadnie, byle tylko zape\u0142ni\u0107 \u017c\u0105dn\u0105 gwiazd widowni\u0119.<\/p>\n

T\u0119skno mi do czas\u00f3w, kiedy dyrektorzy teatr\u00f3w operowych naprawd\u0119 znali si\u0119 na operze i kochali j\u0105 z ca\u0142ego serca. Kiedy g\u0142osy mia\u0142y wyrazist\u0105 to\u017csamo\u015b\u0107 i da\u0142o si\u0119 je odr\u00f3\u017cni\u0107 bez trudu. Kiedy korespondencja z pieczo\u0142owicie wybranym \u015bpiewakiem trwa\u0142a miesi\u0105cami i obie strony w skupieniu wa\u017cy\u0142y wszelkie za i przeciw. Kiedy wokali\u015bci mogli stopniowo wchodzi\u0107 w role, obserwowa\u0107 sw\u00f3j g\u0142os i dostosowywa\u0107 repertuar do subtelnych przemian w ciele, duszy i umy\u015ble. Kiedy re\u017cyserzy nie kazali im \u015bpiewa\u0107 g\u0142ow\u0105 w d\u00f3\u0142, twarz\u0105 w poduszk\u0119 ani ty\u0142em do partnera. T\u0119skno mi do czarodziej\u00f3w, kt\u00f3rym wystarczy\u0142o spojrze\u0107 sopranistce w oczy, \u017ceby mie\u0107 pewno\u015b\u0107, \u017ce b\u0119dzie z niej wspania\u0142a Violetta, ale do roli Donny Anny lepiej poszuka\u0107 kogo\u015b innego.<\/p>\n

Czy jest nadzieja wyj\u015bcia z tego impasu? Pewnie, \u017ce jest. Odkryli\u015bmy ju\u017c na nowo muzyk\u0119 barokow\u0105, zach\u0142ystujemy si\u0119 z zachwytu, s\u0142uchaj\u0105c pr\u00f3b rekonstrukcji maniery wokalnej trecenta, jeste\u015bmy ciekawi, dlaczego Beethoven napisa\u0142 V Koncert fortepianowy tak, a nie inaczej, maj\u0105c do dyspozycji \u201etylko\u201d pianoforte. Z oper\u0105 b\u0119dzie trudniej, bo ta z natury swojej jest form\u0105 znacznie bardziej z\u0142o\u017con\u0105 i wymaga nie jednej, ale kilku rewolucji w sposobie my\u015blenia. Oby do tego czasu nie pomarli wszyscy pedagodzy, kt\u00f3rzy jeszcze pami\u0119taj\u0105, jak si\u0119 kiedy\u015b \u015bpiewa\u0142o.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Kiedy by\u0142am jeszcze mniejsza ni\u017c teraz, a Iluzjon Filmoteki Narodowej mie\u015bci\u0142 si\u0119 w nieistniej\u0105cym ju\u017c kinie Pod Kopu\u0142\u0105 przy warszawskim placu Trzech Krzy\u017cy, starszy brat zaprowadzi\u0142 mnie na Dzieci kapitana Granta. Po\u0142kn\u0119\u0142am bakcyla. Nie min\u0105\u0142 kwarta\u0142, a przeczyta\u0142am ju\u017c ca\u0142\u0105 du\u017c\u0105 trylogi\u0119 vernowsk\u0105, z kt\u00f3rej najbardziej spodoba\u0142 mi si\u0119 tom drugi, Dwadzie\u015bcia tysi\u0119cy mil podmorskiej … [Read more…]<\/a><\/span><\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[8],"tags":[],"class_list":{"0":"entry","1":"post","2":"publish","3":"author-mangusta","4":"post-105","6":"format-standard","7":"category-miscellanea"},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/105","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=105"}],"version-history":[{"count":9,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/105\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":132,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/105\/revisions\/132"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=105"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=105"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=105"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}