{"id":1097,"date":"2016-02-22T13:22:40","date_gmt":"2016-02-22T12:22:40","guid":{"rendered":"http:\/\/atorod.pl\/?p=1097"},"modified":"2016-02-27T17:36:55","modified_gmt":"2016-02-27T16:36:55","slug":"tife-griber-royte-leym","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/atorod.pl\/?p=1097","title":{"rendered":"Tife griber, royte leym"},"content":{"rendered":"

Za cztery dni, 26 lutego, minie dwadzie\u015bcia lat od \u015bmierci Mieczys\u0142awa Wajnberga, kompozytora wci\u0105\u017c u nas niedocenianego, przez niekt\u00f3rych wr\u0119cz lekcewa\u017conego. Z tym wi\u0119ksz\u0105 przyjemno\u015bci\u0105 anonsuj\u0119 p\u0142yt\u0119 z jego pie\u015bniami \u017cydowskimi, nagran\u0105 przez polskich artyst\u00f3w – znakomit\u0105 sopranistk\u0119 El\u017cbiet\u0119 Szmytk\u0119 oraz uznanego pianist\u0119 i akompaniatora Grzegorza Biegasa – kt\u00f3ra uka\u017ce si\u0119 w rocznic\u0119 nak\u0142adem Stowarzyszenia Muzyki Polskiej. P\u0142yt\u0119, w kt\u00f3rej powstaniu mam sw\u00f3j skromny udzia\u0142: jako uczestniczka dwuosobowej burzy m\u00f3zg\u00f3w z Paw\u0142em Orskim, kt\u00f3ry przysta\u0142 na sugesti\u0119, \u017ceby cykle pie\u015bniowe Wajnberga uzupe\u0142ni\u0107 Sonat\u0105 h-moll <\/em>Szostakowicza, powsta\u0142\u0105 w tym samym czasie, co Pie\u015bni dzieci\u0119ce <\/em>op. 13, p\u00f3\u017aniej za\u015b autorka tekstu do ksi\u0105\u017ceczki programowej. Ju\u017c za chwil\u0119 b\u0119dzie mo\u017cna pos\u0142ucha\u0107. Tymczasem przedstawiam Pa\u0144stwu wspomniany tekst, kt\u00f3ry – mam nadziej\u0119 – wprowadzi przysz\u0142ych s\u0142uchaczy w klimat tej niezwyk\u0142ej muzyki.<\/p>\n

***<\/p>\n

\"ok\u0142adka<\/a><\/p>\n

Dw\u00f3ch outsider\u00f3w. Dwie ofiary prze\u015bladowa\u0144, kt\u00f3rych losy splot\u0142y si\u0119 na d\u0142ugie lata. Goj i \u017byd, kt\u00f3rzy dzielili si\u0119 inspiracjami w znacznie wi\u0119kszym stopniu, ni\u017c mo\u017cna by przypuszcza\u0107 na podstawie ich powik\u0142anych los\u00f3w.
\nKiedy armia pa\u0144stw Osi uderzy\u0142a na Zwi\u0105zek Radziecki 22 czerwca 1941 roku, Dymitr Szostakowicz pracowa\u0142 ju\u017c od czterech lat w Konserwatorium Leningradzkim, pr\u00f3buj\u0105c odzyska\u0107 pozycj\u0119 po okresie wielkiego terroru i dramatycznych potyczkach z cenzur\u0105 stalinowsk\u0105, kt\u00f3re sko\u0144czy\u0142y si\u0119 mi\u0119dzy innymi wycofaniem IV Symfonii<\/em>. W porywie uczu\u0107 patriotycznych zg\u0142osi\u0142 si\u0119 na ochotnika do udzia\u0142u w Wielkiej Wojnie Ojczy\u017anianej, ale go nie przyj\u0119to ze wzgl\u0119du na wad\u0119 wzroku. Zacz\u0119\u0142a si\u0119 budowa umocnie\u0144 wok\u00f3\u0142 Leningradu, ruszy\u0142y ewakuacje uprzywilejowanych. Szostakowicz zosta\u0142 w mie\u015bcie. Wst\u0105pi\u0142 do stra\u017cy po\u017carnej i pe\u0142ni\u0142 dy\u017cury na dachu Konserwatorium. We wrze\u015bniu Niemcy przekroczyli lini\u0119 kolejow\u0105 Moskwa-Leningrad. W kotle leningradzkim utkn\u0119\u0142o ponad dwa i p\u00f3\u0142 miliona cywil\u00f3w. Miesi\u0105c p\u00f3\u017aniej kompozytor zdecydowa\u0142 si\u0119 na ewakuacj\u0119. Przedosta\u0142 si\u0119 do Moskwy, sk\u0105d przerzucono go poci\u0105giem do Kujbyszewa, gdzie sko\u0144czy\u0142 prace nad Symfoni\u0105 Leningradzk\u0105<\/em>. Wiosn\u0105 1943 roku dotar\u0142 z powrotem do Moskwy.
\nWe wrze\u015bniu 1939 roku dwudziestoletni Mieczys\u0142aw Wajnberg uciek\u0142 z Warszawy na Wsch\u00f3d, jak wielu innych polskich \u017byd\u00f3w. Ojciec, matka i siostra zgin\u0119li w 1943 roku w obozie w Trawnikach, podczas Operacji \u201eDo\u017cynki\u201d, przeprowadzonej na rozkaz Himmlera. W tym samym roku Wajnberg zako\u0144czy\u0142 swoj\u0105 tu\u0142aczk\u0119. Po dw\u00f3ch latach w bia\u0142oruskim Mi\u0144sku i ewakuacji do Taszkientu osiad\u0142 na reszt\u0119 \u017cycia w Moskwie: za namow\u0105 i wsparciem Szostakowicza, kt\u00f3ry zachwyci\u0142 si\u0119 I Symfoni\u0105<\/em> m\u0142odego kompozytora. Zamieszkali w s\u0105siedztwie. Zaprzyja\u017anili si\u0119. Po\u0142\u0105czy\u0142a ich wsp\u00f3lnota ducha, moralno\u015bci i pryncypi\u00f3w estetycznych.
\nSonat\u0119 h-moll<\/em> Szostakowicz pisa\u0142 tu\u017c przed przeprowadzk\u0105 z Kujbyszewa do Moskwy, w pierwszych miesi\u0105cach 1943 roku. Po d\u0142ugiej przerwie w komponowaniu na fortepian wyra\u017anie zmaga\u0142 si\u0119 z materi\u0105: stworzy\u0142 dzie\u0142o niejednorodne, w pierwszej cz\u0119\u015bci dramatyczne, ujawniaj\u0105ce jego mistrzostwo w operowaniu kontrapunktem, w drugiej pow\u015bci\u0105gliwe i wyra\u017anie neoklasycyzuj\u0105ce, w trzeciej pe\u0142ne emocji, przywodz\u0105ce na my\u015bl skojarzenia z fina\u0142em Sonaty b-moll<\/em> Chopina. To muzyka konfliktu, znacznie bli\u017csza \u201ewojennym\u201d sonatom Prokofiewa i j\u0119zykowi Leningradzkiej Szostakowicza, ni\u017c wcze\u015bniejszej o siedemna\u015bcie lat Sonacie<\/em> op. 12. Tamta powsta\u0142a w duchu rosyjskiego modernizmu, ta wpisuje si\u0119 raczej w kontynuacj\u0119 spu\u015bcizny niemieckiego romantyzmu. Wsp\u00f3\u0142czesnych rozczarowa\u0142a. Dzi\u015b wstrz\u0105sa jako \u015bwiadectwo dni, kiedy Szostakowiczowi \u201e\u017cy\u0107 by\u0142o trudno\u201d, a zarazem intryguje jako zapowied\u017a dojrza\u0142ych dzie\u0142 \u015brodkowego okresu jego tw\u00f3rczo\u015bci.
\nDwa cykle pie\u015bni Wajnberga, tak zwane Pie\u015bni dzieci\u0119ce<\/em> op. 13 i Pie\u015bni \u017cydowskie<\/em> op. 17, \u0142\u0105czy przedziwna klamra. Pierwsze powsta\u0142y jeszcze w okresie taszkienckim, w 1943 roku, do tekst\u00f3w Icchoka Lejba Pereca, klasyka literatury \u017cydowskiej, pochodz\u0105cego z osiad\u0142ej w Zamo\u015bciu rodziny sefardyjskiej. Kanw\u0105 tych drugich s\u0105 wiersze Szmuela Halkina, jednej z czo\u0142owych postaci literatury jidysz w Zwi\u0105zku Radzieckim, autora w\u0142a\u015bciwie nieznanego w Polsce. Pie\u015bni dzieci\u0119ce<\/em> w wi\u0119kszo\u015bci sprawiaj\u0105 wra\u017cenie pro\u015bciutkich i pogodnych w nastroju. Tematem pie\u015bni z op. 17 jest dramat Wojny Ojczy\u017anianej. Wnikliwsza analiza ods\u0142ania jednak dojmuj\u0105ce pokrewie\u0144stwa: w gruncie rzeczy obydwa cykle s\u0105 protestem przeciwko wojnie, tej postrzeganej naiwnie oczami dziecka i tej prze\u017cytej g\u0142\u0119boko przez doros\u0142ego. Punktami kulminacyjnymi obydwu opus\u00f3w s\u0105 pie\u015bni przedostatnie: Der yesoymes<\/em> brivele<\/em>, list sieroty do zmar\u0142ej matki, oraz Tife griber, royte leym<\/em> \u2013 opowie\u015b\u0107 o masowych egzekucjach \u017byd\u00f3w w Babim Jarze, w kt\u00f3rych zgin\u0119\u0142o co najmniej trzydzie\u015bci tysi\u0119cy ludzi.
\nDu\u017co si\u0119 ostatnio pisze o wp\u0142ywie Szostakowicza na Wajnberga. Mniej o inspiracjach odwrotnych. A przecie\u017c trudno sobie wyobrazi\u0107, \u017ceby cykl Z \u017cydowskiej poezji ludowej<\/em>, zw\u0142aszcza za\u015b ostatnie symfonie Szostakowicza powsta\u0142y bez znajomo\u015bci do\u015bwiadcze\u0144 uciekiniera z Warszawy. Owe \u201etife griber, royte leym\u201d \u2013 g\u0142\u0119bokie groby i czerwona glina \u2013 sta\u0142y si\u0119 dla obu metafor\u0105 pogardzanych wyrzutk\u00f3w, kt\u00f3rych tw\u00f3rczo\u015b\u0107 zagra\u017ca\u0142a jedno\u015bci opresyjnego porz\u0105dku \u015bwiata.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Za cztery dni, 26 lutego, minie dwadzie\u015bcia lat od \u015bmierci Mieczys\u0142awa Wajnberga, kompozytora wci\u0105\u017c u nas niedocenianego, przez niekt\u00f3rych wr\u0119cz lekcewa\u017conego. Z tym wi\u0119ksz\u0105 przyjemno\u015bci\u0105 anonsuj\u0119 p\u0142yt\u0119 z jego pie\u015bniami \u017cydowskimi, nagran\u0105 przez polskich artyst\u00f3w – znakomit\u0105 sopranistk\u0119 El\u017cbiet\u0119 Szmytk\u0119 oraz uznanego pianist\u0119 i akompaniatora Grzegorza Biegasa – kt\u00f3ra uka\u017ce si\u0119 w rocznic\u0119 nak\u0142adem Stowarzyszenia … [Read more…]<\/a><\/span><\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[8],"tags":[],"class_list":{"0":"entry","1":"post","2":"publish","3":"author-mangusta","4":"post-1097","6":"format-standard","7":"category-miscellanea"},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1097","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=1097"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1097\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":1109,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1097\/revisions\/1109"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=1097"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=1097"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=1097"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}