{"id":1110,"date":"2016-02-28T22:01:07","date_gmt":"2016-02-28T21:01:07","guid":{"rendered":"http:\/\/atorod.pl\/?p=1110"},"modified":"2022-08-24T10:45:20","modified_gmt":"2022-08-24T08:45:20","slug":"naprzod-aafje-juz-niedaleko","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/atorod.pl\/?p=1110","title":{"rendered":"Naprz\u00f3d, Aafje, ju\u017c niedaleko"},"content":{"rendered":"

Nienawidzi\u0142a swoich nagra\u0144. Potrafi\u0142a wyj\u015b\u0107 ze studia w \u015brodku wykonania utworu, pomstuj\u0105c na czym \u015bwiat stoi. Nie rozpoznawa\u0142a swojego g\u0142osu w ods\u0142uchu, w g\u0142\u0119bi duszy by\u0142a przekonana, \u017ce w rzeczywisto\u015bci brzmi zupe\u0142nie inaczej, \u017ce rejestracja fonograficzna pozbawia jej \u015bpiew tego, co w nim najistotniejsze, a co sama nazywa\u0142a „ziarnem”. Zupe\u0142nie jak Roland Barthes, kt\u00f3ry u\u017cywa\u0142 zwrotu „grain de la voix” na okre\u015blenie indywidualnych, osobniczych cech g\u0142osu ludzkiego, nacechowanych u ka\u017cdego innymi do\u015bwiadczeniami, wzbudzaj\u0105cymi cz\u0119sto skrajnie odmienne emocje. Ziarno g\u0142osu wymyka si\u0119 hermeneutyce – to muzyka zmys\u0142owa, obleczona w cia\u0142o. Nagranie cz\u0119sto pozbawia g\u0142os ludzki tych znamion erotyzmu, przypomina zdj\u0119cie kochanki, kt\u00f3re nie odda zapachu jej sk\u00f3ry. A mimo to g\u0142os Aafje Heynis – nawet s\u0142uchany z p\u0142yty – pobudza w m\u00f3zgu obszary, kt\u00f3re ten zapach umiej\u0105 zrekonstruowa\u0107 w wyobra\u017ani. I jest jedno jedyne nagranie, w kt\u00f3rym sama \u015bpiewaczka owego ziarna si\u0119 dopatrzy\u0142a. Ale o tym za chwil\u0119.<\/p>\n

Heynis urodzi\u0142a si\u0119 2 maja 1924 roku nieopodal Haarlemu, w miasteczku Krommenie, kt\u00f3re dzi\u015b wchodzi w sk\u0142ad aglomeracji Zaanstad w Holandii P\u00f3\u0142nocnej. Nigdy nie my\u015bla\u0142a o karierze muzyka, bo w domu i tak wszyscy grali albo \u015bpiewali: matka, siostra, ojciec – z zawodu kierowca autobus\u00f3w – kt\u00f3ry akompaniowa\u0142 ca\u0142ej rodzinie na fisharmonii. Ma\u0142a Aafje zosta\u0142a przyj\u0119ta do ch\u00f3ru ko\u015bcielnego w wieku czterech lat. Jeszcze jako nastolatka chcia\u0142a zosta\u0107 piel\u0119gniark\u0105 albo zaj\u0105\u0107 si\u0119 projektowaniem szykownych damskich kreacji. Na szcz\u0119\u015bcie ch\u00f3rmistrz Jan Mienes zwr\u00f3ci\u0142 uwag\u0119 na jej niezwyk\u0142y g\u0142os i pos\u0142a\u0142 j\u0105 do Amsterdamu na lekcje u mezzosopranistki Jo Immink, wybitnej pedagog i \u015bpiewaczki koncertowej, s\u0142ynnej z interpretacji muzyki Bacha, Beethovena, Brucknera, Haydna, Mahlera i Mozarta. Na wst\u0119pnym przes\u0142uchaniu Heynis za\u015bpiewa\u0142a jej aran\u017cacj\u0119 Ch\u00f3ru pielgrzym\u00f3w <\/em>z Tannh\u00e4usera.<\/em> Pierwsza m\u0142odo\u015b\u0107 Aafje przypad\u0142a jednak na trudne czasy wojenne i nie wiadomo, jak potoczy\u0142yby si\u0119 jej dalsze losy, gdyby nie pewne zdarzenie, do kt\u00f3rego dosz\u0142o na fali euforii w pierwszych dniach maja 1945 roku, kiedy wojska alianckie wyzwoli\u0142y Holandi\u0119 spod okupacji niemieckiej. Jaki\u015b mieszkaniec Krommenie wytoczy\u0142 na ulic\u0119 pianino i zacz\u0105\u0142 na nim wygrywa\u0107 pie\u015bni patriotyczne. Wok\u00f3\u0142 pianisty zgromadzi\u0142 si\u0119 t\u0142um przechodni\u00f3w i zawt\u00f3rowa\u0142 mu ch\u00f3ralnym \u015bpiewem. Nagle kto\u015b krzykn\u0105\u0142: „Zaczekajcie! W s\u0105siedztwie mieszka dziewczyna, kt\u00f3ra naprawd\u0119 umie to robi\u0107. Zaraz j\u0105 do was przyprowadz\u0119”. Jak zapowiedzia\u0142, tak te\u017c uczyni\u0142, cho\u0107 nie\u015bmia\u0142a Aafje zapiera\u0142a si\u0119 r\u0119kami i nogami. Wreszcie otworzy\u0142a usta, z kt\u00f3rych pop\u0142yn\u0119\u0142y najczystsze d\u017awi\u0119ki arii Dank sei dir, Herr<\/em>, kt\u00f3r\u0105 do dzi\u015b wielu uwa\u017ca za utw\u00f3r H\u00e4ndla, cho\u0107 wszystko wskazuje, \u017ce ten genialny pastisz wyszed\u0142 spod pi\u00f3ra berli\u0144skiego ch\u00f3rmistrza Siegfrieda Ochsa. Ludzie stali w milczeniu i p\u0142akali jak bobry. Sama Heynis przyzna\u0142a, \u017ce w tamtej chwili rozpiera\u0142o j\u0105 szcz\u0119\u015bcie, jakiego ju\u017c nigdy nie mia\u0142a do\u015bwiadczy\u0107. Mo\u017ce dlatego na pr\u00f3\u017cno szuka\u0142a w swoich nagraniach zagubionego ziarna g\u0142osu, kt\u00f3re pad\u0142o tamtego dnia mi\u0119dzy kostki brukowe w Krommenie. <\/span><\/p>\n

\"28743\"<\/a><\/p>\n

Odnale\u017ali je wszak\u017ce inni, kt\u00f3rzy nie chcieli ju\u017c tego g\u0142osu utraci\u0107. Wkr\u00f3tce po wojnie Aafje podj\u0119\u0142a dalsze studia wokalne, najpierw u znakomitej sopranistki Aaltje Noordewier-Reddingius, ulubionej \u015bpiewaczki Mengelberga i niezr\u00f3wnanej w\u00f3wczas interpretatorki dzie\u0142 Bacha, p\u00f3\u017aniej tak\u017ce u jej ucznia, wspania\u0142ego barytona Laurensa Bogtmana. Wreszcie trafi\u0142a na Wyspy, do Roya Hendersona, kt\u00f3ry \u015bwi\u0119ci\u0142 podobne tryumfy w barytonowych partiach Mozartowskich, jak w repertuarze oratoryjnym, przede wszystkim w utworach Elgara, Vaughana Williamsa, Bacha i Mendelssohna. W latach czterdziestych zas\u0142yn\u0105\u0142 te\u017c jako nauczyciel legendarnej kontralcistki Kathleen Ferrier, z kt\u00f3r\u0105 p\u00f3\u017aniej cz\u0119sto por\u00f3wnywano Aafje Heynis. Jak podkre\u015bla\u0142 sam Henderson, zupe\u0142nie nies\u0142usznie, bo obydwie reprezentowa\u0142y ca\u0142kiem odmienne style \u015bpiewu kontraltowego: o ile ciemny, g\u0142\u0119boki g\u0142os Ferrier sta\u0142 si\u0119 z czasem niedo\u015bcignionym wzorem dla wielu \u015bpiewaczek, o tyle skupiony, nieziemsko spokojny \u015bpiew Heynis, przywodz\u0105cy raczej skojarzenia z rzemios\u0142em Alfreda Dellera, by\u0142 p\u00f3\u017aniej na\u015bladowany przez falsecist\u00f3w. Co nie zmienia faktu, \u017ce Henderson wywr\u00f3\u017cy\u0142 jej wspania\u0142\u0105 karier\u0119, w\u0142a\u015bnie z powodu niezwyk\u0142ej barwy, po\u0142\u0105czonej z fenomenaln\u0105 technik\u0105 oddechow\u0105, niepospolit\u0105 muzykalno\u015bci\u0105 i wielk\u0105 dyscyplin\u0105 wewn\u0119trzn\u0105.<\/p>\n

Po powrocie do Holandii Heynis wzbudzi\u0142a wielkie poruszenie wyst\u0119pem w Rapsodii altowej <\/em>Brahmsa z orkiestr\u0105 Concertgebouw pod batut\u0105 Eduarda van Beinuma, ucznia Mengelberga. Jej kariera rozwija\u0142a si\u0119 odt\u0105d nieprzerwanie, cho\u0107 \u015bpiewaczka mia\u0142a ju\u017c na zawsze zwi\u0105za\u0107 si\u0119 z repertuarem pie\u015bniowym i oratoryjnym. Wbrew powszechnemu mniemaniu marzy\u0142a kiedy\u015b o wyst\u0119pach w operze. Za\u015bpiewa\u0142a niewielk\u0105 parti\u0119 w Giulio Cesare <\/em>na deskach Nederlandse Opera, znalaz\u0142a si\u0119 nawet w\u015br\u00f3d g\u0142\u00f3wnych kandydatek do roli Orfeusza w przedstawieniach opery Glucka pod dyrekcj\u0105 Leo Driehuysa, ostatecznie jednak musia\u0142a ust\u0105pi\u0107 Anny Delorie. Pogodzi\u0142a si\u0119 z losem. Uzna\u0142a, \u017ce \u015bpiewanie w Pasji Mateuszowej <\/em>daje jej co najmniej r\u00f3wne pole do popisu pod wzgl\u0119dem bogactwa prezentowanych \u015brodk\u00f3w wyrazu. Jej interpretacje Bacha do dzi\u015b zdumiewaj\u0105 nowoczesno\u015bci\u0105 na tle przyci\u0119\u017ckiej w naszych uszach gry \u00f3wczesnych orkiestr. Jej uj\u0119cia partii solowych w utworach Vivaldiego, H\u00e4ndl<\/span>a, Mozarta i Beethovena ujmuj\u0105 prostot\u0105 i bezpo\u015brednio\u015bci\u0105. Jako Lieders\u00e4ngerin z r\u00f3wn\u0105 celno\u015bci\u0105 trafia\u0142a w idiom Schuberta i Wolfa, jak ludowych piosenek angielskich i francuskich. Pewien krytyk napisa\u0142 kiedy\u015b, \u017ce najbardziej charakterystyczn\u0105 cech\u0105 jej \u015bpiewu jest brak cech charakterystycznych. I wbrew pozorom w tych s\u0142owach kryje si\u0119 pe\u0142en szacunku komplement: g\u0142os Heynis by\u0142 g\u0142osem nieuchwytnym, nie z tego \u015bwiata, wymykaj\u0105cym si\u0119 wszelkim pr\u00f3bom definicji.<\/p>\n

Pracowa\u0142a pod batut\u0105 najwi\u0119kszych: Eugena Jochuma, Otto Klemperera, Antala Dor\u00e1tiego, Igora Markevitcha, Ericha Kleibera, Charlesa Muncha. W pie\u015bniach akompaniowa\u0142 jej mi\u0119dzy innymi Irwin Gage, partner Janowitz, Ludwig i Norman, jeden z najwybitniejszych \u00f3wczesnych znawc\u00f3w kameralistyki wokalnej. M\u0142odego Haitinka tak zachwyci\u0142a szczero\u015bci\u0105 i m\u0105dro\u015bci\u0105 interpretacji Urlicht z <\/em>II Symfonii <\/em>Mahlera (to w istocie „Todesgebet”, czyli modlitwa u wezg\u0142owia \u015bwie\u017co zmar\u0142ego), \u017ce dyrygent nam\u00f3wi\u0142 j\u0105 do udzia\u0142u w nagraniu, kt\u00f3re z czasem zosta\u0142o uznane za jedno z najwybitniejszych w dyskografii tego arcydzie\u0142a – p\u0142yta z Elly Ameling, ch\u00f3rem Groot Omroepkoor i orkiestr\u0105 Concertgebouw ukaza\u0142a si\u0119 w 1969 roku nak\u0142adem wytw\u00f3rni Philips. Heynis zesz\u0142a z estrady stosunkowo wcze\u015bnie, w 1983, w zwi\u0105zku z nieuleczaln\u0105 chorob\u0105 swojego m\u0119\u017ca, adwokata Henka Daggera, z kt\u00f3rym prze\u017cy\u0142a wiele lat w bezdzietnym zwi\u0105zku. Po jego \u015bmierci zaj\u0119\u0142a si\u0119 nauczaniem \u015bpiewu, najpierw w konserwatorium w Arnhem, p\u00f3\u017aniej prywatnie. W ostatniej dekadzie \u017cycia zmaga\u0142a si\u0119 z chorob\u0105 Alzheimera. Zmar\u0142a w nocy z 17 na 18 grudnia 2015 roku w domu opieki w Huizen.
\n<\/span><\/p>\n

Swoje nieuchwytne ziarno g\u0142osu dopad\u0142a tylko w jednym z nagra\u0144: pie\u015bni Nun wandre, Maria<\/em> Hugo Wolfa, <\/em>nagranej z Irwinem Gage’em w 1971 roku. „Naprz\u00f3d, Mario, nie ustawaj: ju\u017c niedaleko, ju\u017c s\u0142ycha\u0107 pianie kogut\u00f3w. Naprz\u00f3d, kochanie, m\u00f3j skarbie najdro\u017cszy, wkr\u00f3tce b\u0119dziemy w Betlejem”. Tam s\u0142ycha\u0107 prawdziw\u0105 Aafje Heynis. Ju\u017c dotar\u0142a na miejsce.<\/p>\n