{"id":1175,"date":"2016-04-01T13:34:03","date_gmt":"2016-04-01T11:34:03","guid":{"rendered":"http:\/\/atorod.pl\/?p=1175"},"modified":"2021-04-27T17:09:48","modified_gmt":"2021-04-27T15:09:48","slug":"studium-amuzji-nabytej","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/atorod.pl\/?p=1175","title":{"rendered":"Studium amuzji nabytej"},"content":{"rendered":"

To nie jest Prima Aprilis. Ceci<\/em> n’est pas un poisson d’avril<\/em><\/span>. <\/em>Oczywi\u015bcie, jak to felieton, machni\u0119ty w lekkim tonie, ale w bardzo powa\u017cnej sprawie. W sprawie endemicznej g\u0142uchoty Polak\u00f3w, kt\u00f3rym w dzieci\u0144stwie nie \u015bpiewa si\u0119 ko\u0142ysanek, w wieku doros\u0142ym odmawia si\u0119 prawa do prze\u017cywania wzrusze\u0144, a na staro\u015b\u0107 odbiera nadziej\u0119. Na marginesie jednego z najniezwyklejszych happening\u00f3w, jakie w \u017cyciu zobaczy\u0142am i us\u0142ysza\u0142am, sfilmowanego przy okazji sto pi\u0119\u0107dziesi\u0105tych urodzin Sibeliusa pod gmachem fi\u0144skiego Senatu. Nasi rodacy te\u017c lubi\u0105 \u0142\u0105czy\u0107 si\u0119 w stada, lecz ich odg\u0142osy stadne nie dor\u00f3wnuj\u0105 nawet basom jeleni na rykowisku. Nie nauczymy si\u0119 ze sob\u0105 rozmawia\u0107, dop\u00f3ki nie opanujemy umiej\u0119tno\u015bci uwa\u017cnego s\u0142uchania i wsp\u00f3lnego \u015bpiewania – niekoniecznie jednym g\u0142osem. Tekst ukaza\u0142 si\u0119 w marcowym wydaniu „Muzyki w Mie\u015bcie”.<\/p>\n

***<\/p>\n

Pod koniec ubieg\u0142ego roku Finowie \u015bwi\u0119towali sto pi\u0119\u0107dziesi\u0105te urodziny Jeana Sibeliusa. W przepi\u0119kny grudniowy dzie\u0144 pod gmachem fi\u0144skiego Senatu zebra\u0142y si\u0119 tysi\u0105ce helsi\u0144czyk\u00f3w i pod wodz\u0105 machaj\u0105cego r\u0119kami jak wiatrak dyrygenta od\u015bpiewa\u0142y hymn z poematu symfonicznego Finlandia<\/em>, kt\u00f3ry w p\u00f3\u017aniejszym opracowaniu ch\u00f3ralnym i z dodanymi jeszcze p\u00f3\u017aniej s\u0142owami Veikko Antero Koskenniemiego sta\u0142 si\u0119 jedn\u0105 z najpopularniejszych fi\u0144skich pie\u015bni narodowych. Czystymi, jasnymi g\u0142osami, w rytmie, z klarown\u0105 dykcj\u0105 i bez jednego fa\u0142szu. Kr\u00f3tki film z tej radosnej, spontanicznej manifestacji wsp\u00f3lnoty obieg\u0142 Internet lotem b\u0142yskawicy. Dotar\u0142 te\u017c do Polski i rozbudzi\u0142 w niekt\u00f3rych chwalebn\u0105 ch\u0119\u0107 na\u015bladowania. \u201dUrz\u0105d\u017amy co\u015b podobnego na urodziny Moniuszki! Pomo\u017cecie?\u201d \u2013 dobieg\u0142y nas komentarze z kr\u0119g\u00f3w zbli\u017conych do festiwalu \u201dChopin i jego Europa\u201d. Ale\u017c oczywi\u015bcie. Pomo\u017cemy. Je\u015bli mamy zd\u0105\u017cy\u0107 do 2019 roku, w kt\u00f3rym przypada dwusetna rocznica urodzin naszego kompozytora, trzeba zakasa\u0107 r\u0119kawy i wzi\u0105\u0107 si\u0119 do roboty natychmiast. Szanse powodzenia niewielkie, ale kto wie, mo\u017ce przez trzy lata z ok\u0142adem uda si\u0119 cokolwiek wsk\u00f3ra\u0107.<\/p>\n

Zapa\u0142 w narodzie z pewno\u015bci\u0105 nie zgas\u0142. Ilekro\u0107 ko\u0144czy si\u0119 mecz na pobliskim Stadionie Narodowym, na ulice prawobrze\u017cnej Warszawy wysypuj\u0105 si\u0119 t\u0142umy rozochoconych zwyci\u0119stwem b\u0105d\u017a z\u0142amanych pora\u017ck\u0105 kibic\u00f3w, kt\u00f3rzy wsp\u00f3lnym \u015bpiewem ochoczo daj\u0105 upust targaj\u0105cym nimi uczuciom. Zniuansowanych barwowo klaster\u00f3w p\u00f3\u0142tonowych, obejmuj\u0105cych co najmniej pe\u0142ny materia\u0142 dwunastod\u017awi\u0119kowy, nie powstydzi\u0142by si\u0119 sam Kagel, skomplikowane struktury polirytmiczne wbudzi\u0142yby zazdro\u015b\u0107 niejednego wychowanka Ligetiego, rozmontowanie tekstu na pojedyncze, osobliwie artku\u0142owane fonemy przywodzi na my\u015bl skojarzenia z technik\u0105 kola\u017cow\u0105 Luciana Berio. Dla entuzjast\u00f3w ekologii akustycznej \u2013 cudowny materia\u0142 badawczy. Dla strupiesza\u0142ych zwolennik\u00f3w zgodno\u015bci wykonania z tekstem muzycznym \u2013 przyczynek do kolejnych jeremiad nad upadkiem szkolnictwa og\u00f3lnego i kryzysem tradycyjnych warto\u015bci rodzinnych. Daj\u0105 si\u0119 te\u017c s\u0142ysze\u0107 opinie, \u017ce Polacy, w przeciwie\u0144stwie do wszystkich bez wyj\u0105tku narod\u00f3w o\u015bciennych, s\u0105 z natury g\u0142usi i zaczynaj\u0105 objawia\u0107 jak\u0105kolwiek wra\u017cliwo\u015b\u0107 na uporz\u0105dkowane d\u017awi\u0119ki dopiero po d\u0142ugiej i \u017cmudnej tresurze w szko\u0142ach muzycznych, kt\u00f3ra odbiera im dzieci\u0144stwo, odciska si\u0119 w ich psychice g\u0142\u0119bok\u0105 traum\u0105 i czyni z nich regularnych socjopat\u00f3w.<\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

Zachodz\u0105c w g\u0142ow\u0119, jakie\u017c to uwarunkowania mog\u0142y si\u0119 przyczyni\u0107 do endemicznej amuzji Polak\u00f3w, si\u0119gn\u0119\u0142am po s\u0142ynn\u0105 Muzykofili\u0119 <\/em>Olivera Sacksa. Nieod\u017ca\u0142owanej pami\u0119ci brytyjski neurolog potwierdzi\u0142 moje najgorsze przypuszczenia: to przypad\u0142o\u015b\u0107 niebywale rzadka, dotycz\u0105ca najwy\u017cej 4 procent og\u00f3lnej populacji globu, i to niezale\u017cnie od tego, czy mamy do czynienia z amuzj\u0105 czuciow\u0105 sensoryczn\u0105 czy te\u017c z amuzj\u0105 motoryczn\u0105 (o kt\u00f3r\u0105 podejrzewano tak\u017ce Ravela). Dotkni\u0119ci ni\u0105 nieszcz\u0119\u015bnicy \u2013 podobnie jak wi\u0119kszo\u015b\u0107 naszych rodak\u00f3w \u2013 nie rozr\u00f3\u017cniaj\u0105 wysoko\u015bci d\u017awi\u0119k\u00f3w, zdradzaj\u0105 objawy zaniku wra\u017cliwo\u015bci na rytm b\u0105d\u017a melodi\u0119 i reaguj\u0105 na muzyk\u0119 niezgodnie z intencjami jej tw\u00f3rc\u00f3w. Kr\u00f3tko m\u00f3wi\u0105c, Sonata Kreutzerowska<\/em> kojarzy im si\u0119 z niezno\u015bnym, nieuporz\u0105dkowanym ha\u0142asem, r\u00f3wnie przykrym jak d\u017awi\u0119k spadaj\u0105cych na pod\u0142og\u0119 garnk\u00f3w i patelni. Znacznie cz\u0119\u015bciej ni\u017c ta straszliwa choroba zdarzaj\u0105 si\u0119 przypadki nag\u0142ego uwra\u017cliwienia na muzyk\u0119: u ludzi pora\u017conych piorunem, u ofiar udar\u00f3w i wypadk\u00f3w komunikacyjnych, u cierpi\u0105cych na autyzm sawant\u00f3w, kt\u00f3rzy bezb\u0142\u0119dnie rozpoznaj\u0105 arie z dw\u00f3ch tysi\u0119cy oper, oraz epileptyk\u00f3w, u kt\u00f3rych aura przedpadaczkowa objawia si\u0119 czasem niepohamowan\u0105 potrzeb\u0105 \u015bpiewu.<\/p>\n

Si\u0119gam pami\u0119ci\u0105 wstecz i dochodz\u0119 do wniosku, \u017ce w czasach mojego dzieci\u0144stwa os\u00f3b cierpi\u0105cych na amuzj\u0119 by\u0142o jakby mniej. Kole\u017canka z podstaw\u00f3wki, kt\u00f3ra mimo usilnych stara\u0144 nie potrafi\u0142a odtworzy\u0107 cho\u0107by pierwszej frazy piosenki Wlaz\u0142 kotek na p\u0142otek<\/em>, wzbudza\u0142a w r\u00f3wnej mierze wsp\u00f3\u0142czucie, jak nieposkromion\u0105 ciekawo\u015b\u0107 ucz\u0119szczaj\u0105cych z nami do jednej klasy czerniakowskich urwis\u00f3w. R\u00f3wie\u015bnicy nie podzielali mojej mi\u0142o\u015bci do muzyki powa\u017cnej, niemniej w szkolnym ch\u00f3rze \u015bpiewali r\u00f3wno i karnie (za urywanie si\u0119 z pr\u00f3b obni\u017cano stopnie ze sprawowania), a obja\u015bnienie im krok\u00f3w poloneza zajmowa\u0142o nauczycielom g\u00f3ra pi\u0119\u0107 minut.<\/p>\n

Pono\u0107 amuzja cz\u0119sto towarzyszy afazji, a jej lokalizacj\u0119 \u0142\u0105czy si\u0119 z uszkodzeniem zwoj\u00f3w skroniowych poprzecznych po stronie lewej. Nie do ko\u0144ca rozumiem, o co w tym wszystkim chodzi, przyjmuj\u0119 wszak\u017ce za pewnik, \u017ce co\u015b podobnego sta\u0142o si\u0119 z Polakami. I wcale nie czuj\u0119 si\u0119 pewniej w zwi\u0105zku z faktem, \u017ce mam inaczej. Mo\u017ce cierpi\u0119 na zesp\u00f3\u0142 Williamsa, kt\u00f3ry pr\u00f3cz zami\u0142owania do muzyki objawia si\u0119 tak\u017ce hiperaktywno\u015bci\u0105, sk\u0142onno\u015bci\u0105 do manii i nieuzasadnionych l\u0119k\u00f3w? Mo\u017ce mam schizofreni\u0119 i potrafi\u0119 zachowa\u0107 najwy\u017cszy poziom merytoryczny mimo n\u0119kaj\u0105cych mnie halucynacji muzycznych? Mo\u017ce powinnam rozwa\u017cy\u0107 przyjmowanie lek\u00f3w przeciwpadaczkowych, skoro z nadmiaru emocji zdarza mi si\u0119 na chwil\u0119 wy\u0142\u0105czy\u0107 z odbioru interpretacji, kt\u00f3ra przesz\u0142a moje naj\u015bmielsze oczekiwania?<\/p>\n

Doczyta\u0142am ksi\u0105\u017ck\u0119 Sachsa do ko\u0144ca i dosz\u0142am do wniosku, \u017ce amuzja Polak\u00f3w jest kolejnym dowodem na wyj\u0105tkowe zdolno\u015bci przystosowawcze naszego narodu. W ostatnim rozdziale autor wspomina bowiem o pacjentach pogr\u0105\u017conych w demencji. I podkre\u015bla, \u017ce muzyka nie jest dla nich luksusem, lecz konieczno\u015bci\u0105, \u017ce ma si\u0142\u0119 przywracania ich innym i samym sobie. Przewrotnie to zabrzmi, ale chyba w takim razie \u017cycz\u0119 nam wszystkim, by\u015bmy czym pr\u0119dzej popadli w demencj\u0119 i zrozumieli \u2013 cho\u0107by pod\u015bwiadomie \u2013 co jest naprawd\u0119 istotne.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

To nie jest Prima Aprilis. Ceci n’est pas un poisson d’avril. Oczywi\u015bcie, jak to felieton, machni\u0119ty w lekkim tonie, ale w bardzo powa\u017cnej sprawie. W sprawie endemicznej g\u0142uchoty Polak\u00f3w, kt\u00f3rym w dzieci\u0144stwie nie \u015bpiewa si\u0119 ko\u0142ysanek, w wieku doros\u0142ym odmawia si\u0119 prawa do prze\u017cywania wzrusze\u0144, a na staro\u015b\u0107 odbiera nadziej\u0119. Na marginesie jednego z najniezwyklejszych … [Read more…]<\/a><\/span><\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[9],"tags":[],"class_list":{"0":"entry","1":"post","2":"publish","3":"author-mangusta","4":"post-1175","6":"format-standard","7":"category-prasowka"},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1175","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=1175"}],"version-history":[{"count":3,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1175\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":5764,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1175\/revisions\/5764"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=1175"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=1175"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=1175"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}