{"id":1272,"date":"2016-05-23T00:56:14","date_gmt":"2016-05-22T22:56:14","guid":{"rendered":"http:\/\/atorod.pl\/?p=1272"},"modified":"2016-05-23T00:56:14","modified_gmt":"2016-05-22T22:56:14","slug":"mccormackow-tren","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/atorod.pl\/?p=1272","title":{"rendered":"McCormack\u00f3w tren"},"content":{"rendered":"

„Zawsze twierdzi\u0142em, \u017ce si\u0119 nie wyznaj\u0119 na literaturze, jeszcze mniej na muzyce, nie mam poj\u0119cia o malarstwie, a ju\u017c nic nie wiem o rze\u017abie; my\u015bl\u0119 jednak, \u017ce troch\u0119 si\u0119 znam na \u015bpiewaniu” – napisa\u0142 James Joyce w nieopublikowanym nigdy li\u015bcie, wys\u0142anym 18 marca 1930 roku do znanej aktywistki politycznej i emancypantki Harriet Shaw Weaver, z kt\u00f3r\u0105 pi\u0119tna\u015bcie lat wcze\u015bniej pozna\u0142 go Ezra Pound. Stosunki Joyce’a z Weaver, kt\u00f3ra swego czasu publikowa\u0142a w odcinkach jego Portret artysty z czas\u00f3w m\u0142odo\u015bci<\/em> i Ulissesa <\/em>na \u0142amach londy\u0144skiego czasopisma literackiego „The Egoist”, by\u0142y ju\u017c mocno napi\u0119te. Posz\u0142o o dzie\u0142o jego \u017cycia, Finnegans Wake<\/em>, „najlepsz\u0105 ksi\u0105\u017ck\u0119 \u015bwiata, kt\u00f3rej nikt nie przeczyta\u0142” – nie przebrn\u0119\u0142a przez ni\u0105 tak\u017ce Weaver, niegdysiejsza obro\u0144czyni i promotorka Ulissesa, <\/em>kt\u00f3ra uzna\u0142a, \u017ce w tym zapisie cz\u0142owieczej nocy (Ulisses <\/em> by\u0142 literackim zapisem jednego dnia z \u017cycia cz\u0142owieka) autor posun\u0105\u0142 si\u0119 zbyt daleko w swym j\u0119zykowym i formalnym nowatorstwie. P\u00f3\u017aniejsi analitycy i komentatorzy doliczyli si\u0119 w Finnegans Wake<\/em> zbitek wyrazowych z ponad sze\u015b\u0107dziesi\u0119ciu j\u0119zyk\u00f3w (w tym tak\u017ce z polskiego). Joyce wykorzysta\u0142 je jako tworzywo w\u0142asnej, idiosynkratycznej mowy, kt\u00f3ra wzi\u0119\u0142a w tym dziele g\u00f3r\u0119 nad sam\u0105 narracj\u0105. W Finnegans Wake<\/em> brakuje wszystkiego, co konstytuuje tradycyjnie rozumian\u0105 powie\u015b\u0107: kontekstu, linearnej fabu\u0142y, precyzyjnie wywa\u017conych proporcji mi\u0119dzy poszczeg\u00f3lnymi cz\u0142onami. Ten dziwny tw\u00f3r bardziej przypomina poemat, kt\u00f3ry mo\u017ce uwie\u015b\u0107 czytelnika samym tylko bogactwem fonetycznym Joyce’owskiego j\u0119zyka, muzyczn\u0105 p\u0142ynno\u015bci\u0105 frazy i kunsztowno\u015bci\u0105 kadencji. Warto jednak zda\u0107 sobie spraw\u0119, \u017ce Joyce odni\u00f3s\u0142 si\u0119 w nim nie tylko do pewnej irlandzkiej ballady, do La Scienza Nuova <\/em>Giambattisty Vico, Biblii, Koranu, egipskiej Ksi\u0119gi Umar\u0142ych i spu\u015bcizny Szekspira, ale te\u017c do historii opery, do w\u0142asnych do\u015bwiadcze\u0144 zwi\u0105zanych ze \u015bpiewem i do fascynacji sztuk\u0105 pewnego irlandzkiego tenora, kt\u00f3rej \u015blady mo\u017cna wytropi\u0107 nie tylko na sze\u015bciuset dwudziestu o\u015bmiu stronach Finnegans Wake. <\/em><\/p>\n

James Augustine Aloysius Joyce urodzi\u0142 si\u0119 w 1882 roku w Dublinie, jako najstarszy z dziesi\u0119ciorga dzieci Johna Stanislausa i Mary Jane „May” z domu Murray. Po wywodz\u0105cym si\u0119 z zamo\u017cnej rodziny ojcu-utracjuszu odziedziczy\u0142 przepi\u0119kny g\u0142os, zami\u0142owanie do muzyki, sk\u0142onno\u015b\u0107 do alkoholu i niepospolit\u0105 umiej\u0119tno\u015b\u0107 trwonienia pieni\u0119dzy. John Francis McCormack urodzi\u0142 si\u0119 dwa lata p\u00f3\u017aniej w Athlone, jako czwarte z jedena\u015bciorga dzieci Andrew i Hannah z domu Watson, pracownik\u00f3w miejscowych zak\u0142ad\u00f3w we\u0142niarskich. Trudno powiedzie\u0107, po kim odziedziczy\u0142 przepi\u0119kny g\u0142os, towarzyskie usposobienie i niepospolit\u0105 umiej\u0119tno\u015b\u0107 pomna\u017cania kapita\u0142u, zwi\u0105zan\u0105 zapewne z niech\u0119ci\u0105 do zaci\u0105gania jakichkolwiek d\u0142ug\u00f3w. W ka\u017cdym razie \u015bpiew i muzykowanie by\u0142y nieod\u0142\u0105cznym elementem \u017cycia codziennego McCormack\u00f3w. Kiedy rodzina przenios\u0142a si\u0119 do Dublina, John zosta\u0142 ch\u00f3rzyst\u0105 w zespole prokatedry Naj\u015bwi\u0119tszej Marii Panny, prowadzonym przez kompozytora i organist\u0119 Vincenta O’Briana. Zar\u00f3wno Joyce, jak McCormack byli w szkole prymusami. Obydwu pr\u00f3bowano nak\u0142oni\u0107 do zwi\u0105zania przysz\u0142o\u015bci ze stanem duchownym. Obydwaj byli przes\u0105dni i sk\u0142onni do irracjonalnych l\u0119k\u00f3w: McCormack \u015bwi\u0119cie wierzy\u0142 w magi\u0119 pi\u0119tnastego dnia miesi\u0105ca, kt\u00f3ry uwa\u017ca\u0142 za sw\u0105 szcz\u0119\u015bliw\u0105 dat\u0119, Joyce panicznie ba\u0142 si\u0119 ps\u00f3w i burz z piorunami.<\/p>\n

\"M_Joyce\"<\/a><\/p>\n

James Joyce w 1904 roku.<\/p>\n

W 1903 roku O’Brian nam\u00f3wi\u0142 McCormacka do udzia\u0142u w dubli\u0144skim konkursie Feis Ceoil, organizacji za\u0142o\u017conej w 1897 roku w celu promowania irlandzkich m\u0142odych talent\u00f3w i wspierania ich edukacji muzycznej. Obdarzony anielskim g\u0142osem McCormack zdoby\u0142 z\u0142oty medal w kategorii tenor\u00f3w i dos\u0142ownie z dnia na dzie\u0144 zyska\u0142 s\u0142aw\u0119 w stolicy. Zanim wie\u015b\u0107 o sukcesie m\u0142odego \u015bpiewaka dotar\u0142a do uszu przysz\u0142ego autora Ulissesa<\/em>, jego kunsztem zachwyci\u0142 si\u0119 jego m\u0142odszy brat Stanislaus Joyce. Dop\u00f3ty przekonywa\u0142 Jamesa, obdarzonego jego zdaniem „tenorem czystym i bogatym, kt\u00f3rego brzmienie pobudza krew w \u017cy\u0142ach niczym dobre wino”, dop\u00f3ki ten nie podj\u0105\u0142 decyzji o przyst\u0105pieniu do kolejnego konkursu. Czasu zosta\u0142o niewiele. Joyce trafi\u0142 najpierw pod skrzyd\u0142a Benedetta Palmieriego, profesora konserwatorium w Dublinie, kt\u00f3ry po kilku lekcjach skierowa\u0142 go pod opiek\u0119 Vincenta O’Briana. W marcu 1904 roku dosz\u0142o do pierwszego spotkania Joyce’a z McCormackiem, kt\u00f3ry pono\u0107 gor\u0105co zach\u0119ci\u0142 starszego koleg\u0119 do stani\u0119cia w szranki z innymi \u015bpiewakami. Legenda g\u0142osi, \u017ce Joyce poszed\u0142 na ca\u0142o\u015b\u0107: wynaj\u0105\u0142 pok\u00f3j przy Shelbourne Road, wysup\u0142a\u0142 oszcz\u0119dno\u015bci na zakup fortepianu w firmie Piggots przy Grafton Street i wzi\u0105\u0142 si\u0119 z zapa\u0142em do przygotowywania programu. Nie wzi\u0105\u0142 tylko pod uwag\u0119, \u017ce w regulaminie konkursu uwzgl\u0119dniono te\u017c pr\u00f3b\u0119 umiej\u0119tno\u015bci czytania a vista. Albo – co bardziej prawdopodobne – zlekcewa\u017cy\u0142 ten punkt regulaminu, wol\u0105c wdawa\u0107 si\u0119 z O’Brianem w d\u0142ugie dyskusje na temat interpretacji i retorycznej wymowy utwor\u00f3w, ni\u017c przy\u0142o\u017cy\u0107 si\u0119 porz\u0105dnie do nauki podstaw rzemios\u0142a muzycznego. Za\u015bpiewa\u0142 jednak tak pi\u0119knie No Chastening <\/em>Arthura Sullivana i tradycyjn\u0105 pie\u015b\u0144 A Long Farewell<\/em>, \u017ce przewodnicz\u0105cy jury Luigi Denza by\u0142 sk\u0142onny przyzna\u0107 mu z\u0142oty medal mimo kategorycznej odmowy wykonania nieznanej kompozycji z nut. Ostatecznie Joyce dosta\u0142 br\u0105zowy medal, bo jednego z rywali zdyskwalifikowano. Nie wiadomo, co zrobi\u0142 z nagrod\u0105: jedni twierdz\u0105, \u017ce sfrustrowany pora\u017ck\u0105 wrzuci\u0142 j\u0105 do rzeki Liffey, zgodnie z inn\u0105 wersj\u0105 sprezentowa\u0142 j\u0105 swojej ciotce Josephine. Wywo\u0142a\u0142 wszak\u017ce spore zamieszanie. Palmieri zaproponowa\u0142 Joyce’owi bezp\u0142atne lekcje i gor\u0105co go zach\u0119ca\u0142 do kontynuowania profesjonalnej kariery. O’Brian przyzna\u0142 po latach, \u017ce opr\u00f3cz McCormacka \u017caden z jego podopiecznych nie rokowa\u0142 tak dobrze w tym fachu. Sko\u0144czy\u0142o si\u0119 na galowym koncercie 27 sierpnia 1904 roku, na kt\u00f3rym Joyce wyst\u0105pi\u0142 rami\u0119 w rami\u0119 z ubieg\u0142orocznym laureatem. Recenzent „Evening Telegraph” nie m\u00f3g\u0142 si\u0119 wprawdzie nachwali\u0107 kunsztu McCormacka, przyzna\u0142 jednak, \u017ce obdarzony „s\u0142odkim tenorem” Joyce \u015bpiewa „doprawdy uroczo”.<\/p>\n

\"mccormacked\"<\/a><\/p>\n

M\u0142ody John McCormack w roli Edgara z \u0141ucji z Lammermooru. <\/em><\/p>\n

Kto wie, jak potoczy\u0142yby si\u0119 dalsze losy Joyce’a, gdyby 16 czerwca tamtego roku nie um\u00f3wi\u0142 si\u0119 na pierwsz\u0105 randk\u0119 z Nor\u0105 Barnacle. Gdyby nie pi\u0142 na um\u00f3r i nie wdawa\u0142 si\u0119 w kolejne burdy, z kt\u00f3rych ostatnia – z udzia\u0142em niejakiego Dermota Cheneviksa Trencha – sko\u0144czy\u0142a si\u0119 strzelanin\u0105, wielokilometrow\u0105 ucieczk\u0105 na prze\u0142aj przez pola i ostateczn\u0105 decyzj\u0105 o wyje\u017adzie z kochank\u0105 do Zurychu. Fascynacja McCormackiem towarzyszy\u0142a mu jednak do \u015bmierci. \u015aledzi\u0142 jego karier\u0119 pocz\u0105wszy od studi\u00f3w u Vincenza Sabatiniego w Mediolanie, poprzez sensacyjny debiut w Cavallerii rusticana<\/em> na scenie Covent Garden, a\u017c po bujn\u0105 karier\u0119 koncertow\u0105 za Oceanem. By\u0142 nami\u0119tnym s\u0142uchaczem jego nagra\u0144. W latach dwudziestych odnowi\u0142 kontakt z dawnym koleg\u0105, korespondowa\u0142 z nim do\u015b\u0107 intensywnie, sk\u0142ada\u0142 mu wizyty wraz z rodzin\u0105, p\u00f3\u017aniej poleca\u0142 jego uwadze talent wokalny swojego syna Giorgia. Nie by\u0142a to jednak prawdziwa przyja\u017a\u0144: mimo powierzchownych podobie\u0144stw, obydwu dzieli\u0142o zbyt wiele: status zawodowy, maj\u0105tek, stosunek do ludzi i wiary, umiej\u0119tno\u015b\u0107 konfrontacji z wewn\u0119trznymi demonami. McCormack by\u0142 nie tylko znakomitym \u015bpiewakiem, obdarzonym jasnym, lekkim, specyficznie „irlandzkim” tenorem, dysponuj\u0105cym fenomenaln\u0105 technik\u0105 oddechow\u0105 i niezr\u00f3wnan\u0105 umiej\u0119tno\u015bci\u0105 „zamykania” fraz eterycznym piano – ale te\u017c charyzmatycznym artyst\u0105, s\u0142ynnym ze szczero\u015bci swoich interpretacji i mistrzostwa w sztuce porywania serc s\u0142uchaczy. Wiecznie ponury, nieporadny \u017cyciowo, koj\u0105cy b\u00f3l duszy i cia\u0142a alkoholem Joyce by\u0142 jego ca\u0142kowitym przeciwie\u0144stwem. Kocha\u0142 jednak g\u0142os McCormacka mi\u0142o\u015bci\u0105 nieledwie zmys\u0142ow\u0105, darzy\u0142 swoje bo\u017cyszcze uczuciem, kt\u00f3re potrafi\u0105 doceni\u0107 tylko prawdziwi koneserzy pi\u0119knego \u015bpiewu. I przela\u0142 je w dziwaczny, dla wielu do dzi\u015b niepoj\u0119ty spos\u00f3b na karty swoich eksperymentalnych powie\u015bci.<\/p>\n

„And cert no purer puer palestrine e\u2019er chanted panangelical mid the clouds of Tu es Petrus” – napisa\u0142 Joyce w Finnegans Wake<\/em>. Kiedy umiera\u0142 w 1941 roku, „pijany, \u015blepy i bez grosza przy duszy”, w ostatnim przeb\u0142ysku \u015bwiadomo\u015bci spyta\u0142 pono\u0107: „Czy nikt nie rozumie?”. Oby\u015bmy przynajmniej zrozumieli, \u017ce Ulissesa <\/em>i Finnegan\u00f3w tren<\/em> trzeba \u015bpiewa\u0107, a nie czyta\u0107. A je\u015bli ju\u017c czyta\u0107, to na g\u0142os, s\u0142odko i uroczo, bior\u0105c przyk\u0142ad z samego autora.<\/p>\n

https:\/\/www.youtube.com\/watch?v=wSHnxlf2DPs<\/p>\n