{"id":1301,"date":"2016-06-09T21:09:04","date_gmt":"2016-06-09T19:09:04","guid":{"rendered":"http:\/\/atorod.pl\/?p=1301"},"modified":"2016-06-10T12:03:37","modified_gmt":"2016-06-10T10:03:37","slug":"widok-szeroki-i-duch-w-zachwycie","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/atorod.pl\/?p=1301","title":{"rendered":"Widok szeroki i duch w zachwycie"},"content":{"rendered":"

Gustaw Mahler pisa\u0142 VIII Symfoni\u0119, <\/em>jakby wst\u0105pi\u0142 w niego sam Duch Stworzyciel. Komponowa\u0142 j\u0105 w zaciszu swej „chatki” nieopodal wsi Maiernigg, nad brzegiem karynckiego jeziora W\u00f6rthersee – w tym samym miejscu, gdzie wcze\u015bniej powsta\u0142y R\u00fcckert-Lieder, <\/i>Kindertotenlieder<\/em> i jego poprzednie symfonie, pocz\u0105wszy od Czwartej<\/em>. Tym razem jednak pracowa\u0142 w szale\u0144czym tempie. Przyby\u0142 do Maiernigg w czerwcu 1906 roku, \u017ceby wprowadzi\u0107 niezb\u0119dne poprawki do orkiestracji VII Symfonii<\/em>. W nag\u0142ym porywie natchnienia skupi\u0142 si\u0119 jednak na nowym utworze, kt\u00f3ry od samego pocz\u0105tku zamierza\u0142 otworzy\u0107 IX-wiecznym hymnem Veni Creator Spiritus<\/em>, wykonywanym mi\u0119dzy innymi w liturgii Zes\u0142ania Ducha \u015awi\u0119tego. Pierwotny zamys\u0142 stworzenia w miar\u0119 tradycyjnej czterocz\u0119\u015bciowej symfonii szybko ust\u0105pi\u0142 miejsca idei dzie\u0142a „tak osobliwego w\u00a0tre\u015bci i\u00a0formie, \u017ce nie da si\u0119 tego wprost opisa\u0107”. Trzy kolejne cz\u0142ony zla\u0142y si\u0119 w pot\u0119\u017cn\u0105, odr\u0119bn\u0105 cz\u0119\u015b\u0107, opart\u0105 na tek\u015bcie ostatniej sceny z Fausta<\/em> Goethego, w kt\u00f3rej dope\u0142nia si\u0119 oczyszczenie bohatera: po \u015bmierci ustaje czas dzia\u0142ania, nadchodzi czas akceptacji daru mi\u0142o\u015bci – we wszystkich jej przejawach, ewoluuj\u0105cej jednak od ziemskiej, zakl\u0119tej w s\u0142owach i obrazach mi\u0142o\u015bci zmys\u0142owej, poprzez wszelkie formy wy\u017csze, a\u017c ku ostatecznemu spe\u0142nieniu, w kt\u00f3rym przybli\u017cy si\u0119 to, co „niewys\u0142owione”.\u00a0 W \u00d3smej<\/em>, ze wzgl\u0119du na ogromny aparat wykonawczy nazwanej p\u00f3\u017aniej Symfoni\u0105 tysi\u0105ca, s<\/em>fera religijna \u015bciera si\u0119 z tym, co ludzkie, tak\u017ce na p\u0142aszczy\u017anie czysto muzycznej. Duch Stworzyciel w pierwszej cz\u0119\u015bci zst\u0119puje na ziemi\u0119 – kwart\u0105 opadaj\u0105c\u0105 w pocz\u0105tkowym „Veni”. Dusze pokutuj\u0105ce w cz\u0119\u015bci drugiej unosz\u0105 si\u0119 coraz wy\u017cej ku Niebu, na tych samych d\u017awi\u0119kach, tym razem jednak krocz\u0105cych w g\u00f3r\u0119. Modlitewna tonacja Es-dur zderza si\u0119 z ekstatyczn\u0105, nami\u0119tn\u0105, skrajnie odleg\u0142\u0105 tonacj\u0105 E-dur. Hymn gregoria\u0144ski, kt\u00f3ry w uj\u0119ciu Mahlera nabra\u0142 wszelkich cech motetu – z pot\u0119\u017cn\u0105, osadzon\u0105 w tradycji bachowskiej podw\u00f3jn\u0105 fug\u0105 – znajduje w cz\u0119\u015bci „faustowskiej” swoiste przetworzenie i repryz\u0119. Pro\u015bba o niebia\u0144sk\u0105 \u0142ask\u0119 zostanie spe\u0142niona przez odkupicielsk\u0105 moc mi\u0142o\u015bci. Pozornie sprzeczne wizje za\u015bwiat\u00f3w zejd\u0105 si\u0119 pod postaci\u0105 uniwersalnego pragnienia najwy\u017cszego dobra.<\/p>\n

O dziwo, dla odbiorc\u00f3w monachijskiego prawykonania w 1910 roku wszystkie te idee by\u0142y znacznie bardziej czytelne ni\u017c dla wsp\u00f3\u0142czesnych s\u0142uchaczy. Dzie\u0142o odnios\u0142o osza\u0142amiaj\u0105cy sukces, niepor\u00f3wnywalny z przyj\u0119ciem jakiejkolwiek innej kompozycji Mahlera. Nikomu nie przeszkadza\u0142o, \u017ce w tej onie\u015bmielaj\u0105cej zakrojem koncepcji pie\u015b\u0144 orkiestrowa przechodzi niepostrze\u017cenie w kantat\u0119, \u017ce kunsztowne po\u0142\u0105czenie form muzycznych nie pozwala rozstrzygn\u0105\u0107, czy to jeszcze oratorium, czy mo\u017ce ju\u017c opera, a mo\u017ce jeszcze co\u015b innego. Mahler wyczerpa\u0142 limit mo\u017cliwo\u015bci symfonii ch\u00f3ralnej – podobnie jak wcze\u015bniej Perotinus doprowadzi\u0142 do kresu ewolucj\u0119 gatunku organum. Dalej nie by\u0142o ju\u017c dok\u0105d jecha\u0107. By\u0107 mo\u017ce dlatego \u00d3sma <\/em>mia\u0142a znale\u017a\u0107 w przysz\u0142o\u015bci tylu wrog\u00f3w, zarzucaj\u0105cych kompozytorowi gigantomani\u0119, tani optymizm, zami\u0142owanie do kiczu i przerost ekspresji nad tre\u015bci\u0105. Nagrywano j\u0105 niech\u0119tnie, wykonywano te\u017c rzadko – nie tylko z powodu k\u0142opot\u00f3w logistycznych z zebraniem pot\u0119\u017cnej orkiestry, trzech zespo\u0142\u00f3w ch\u00f3ralnych i o\u015bmiorga solist\u00f3w, ale te\u017c przez trudno\u015bci z wywa\u017ceniem proporcji brzmieniowych tego molocha. W masywnych tutti gin\u0119\u0142y nieraz subtelno\u015bci orkiestracji, \u015bpiewacy zdolni si\u0119 przebi\u0107 przez nieub\u0142agan\u0105 \u015bcian\u0119 d\u017awi\u0119ku dysponowali cz\u0119sto g\u0142osem tyle\u017c dono\u015bnym, ile szkaradnym w barwie. Nawet w moim ukochanym nagraniu z LPO pod batut\u0105 Klausa Tennstedta (z doskona\u0142ymi solistami, w\u015br\u00f3d kt\u00f3rych znalaz\u0142a si\u0119 tak\u017ce Jadwiga Rapp\u00e9) zdarzaj\u0105 si\u0119 niedoci\u0105gni\u0119cia intonacyjne, a ca\u0142o\u015b\u0107 pozostawia wra\u017cenie niedosytu brzmienia w ch\u00f3rach. Co ciekawe, najlepsze wra\u017cenie wci\u0105\u017c robi\u0105 p\u0142yty rejestrowane na \u017cywo – jakby to porywaj\u0105ce muzyczne wyznanie wiary opiera\u0142o si\u0119 wszelkim pr\u00f3bom trze\u017awej kalkulacji.<\/p>\n

Tym razem trafi\u0142a mi si\u0119 niecodzienna okazja – na trzy dni przed pr\u00f3b\u0105 generaln\u0105 Tannh\u00e4user<\/em><\/span>a<\/em> w Longborough (o kt\u00f3rej napisz\u0119 wkr\u00f3tce) po\u0142\u0105czone zespo\u0142y orkiestry Opera North, Leeds Philharmonic Chorus, Leeds Festival Chorus, Bradford Catholic Youth Choir i solist\u00f3w, kt\u00f3rzy bez wyj\u0105tku uczestniczyli w tegorocznym pe\u0142nym wykonaniu Wagnerowskiego Pier\u015bcienia Nibelunga<\/em> b\u0105d\u017a w kt\u00f3rym\u015b z poprzednich „odcink\u00f3w” tego przedsi\u0119wzi\u0119cia, realizowanego przez Opera North w latach 2011-2014, da\u0142y \u00d3sm\u0105 <\/em>pod dyrekcj\u0105 Davida Hilla. W sali r\u00f3wnie pot\u0119\u017cnej, jak sama symfonia, czyli w auli ratusza w Leeds, opisanej b\u0142yskotliwie w P\u0142ynnej nowoczesno\u015bci<\/em> Zygmunta Baumana, d\u0142ugoletniego kierownika katedry socjologii na tamtejszym Uniwersytecie. Monstrualny gmach Town Hall, wzniesiony w latach pi\u0119\u0107dziesi\u0105tych XIX wieku wed\u0142ug projektu Cuthberta Brodricka, by\u0142 do niedawna nie tylko najokazalsz\u0105, ale i najwy\u017csz\u0105 budowl\u0105 w Leeds: murowanym symbolem post\u0119pu, etosu pracy i ponadczasowych warto\u015bci rewolucji przemys\u0142owej. Na dodatek mie\u015bci we wn\u0119trzu najwi\u0119ksze organy trzymanua\u0142owe w Europie. Trudno sobie wyobrazi\u0107 lepsze warunki do wykonania Symfonii tysi\u0105ca<\/em> – mimo do\u015b\u0107 kapry\u015bnej akustyki tej sali, poprawionej ostatnio zainstalowaniem wielosegmentowego plafonu nad estrad\u0105, wci\u0105\u017c jednak, ogl\u0119dnie m\u00f3wi\u0105c, niezbyt selektywnej. Wiele te\u017c mo\u017cna by\u0142o oczekiwa\u0107 po koncepcji Hilla, wybitnego organisty i dyrygenta z ogromnym do\u015bwiadczeniem ch\u00f3ralnym.<\/p>\n

\"13348916_1193620957329543_953471618_n\"<\/a><\/p>\n

Wn\u0119trze Leeds Town Hall. Fot. Magdalena Roma\u0144ska.<\/p>\n

Oczekiwania w wi\u0119kszo\u015bci si\u0119 spe\u0142ni\u0142y. Orkiestra Opera North – jedyny zesp\u00f3\u0142 na Wyspach, kt\u00f3ry przez ca\u0142y sezon \u0142\u0105czy dzia\u0142alno\u015b\u0107 operow\u0105 i koncertow\u0105 – po kilkunastu latach pracy z Richardem Farnesem gra przepi\u0119knym, okr\u0105g\u0142ym, a zarazem \u015bwie\u017cym d\u017awi\u0119kiem, zachowuj\u0105c niezwyk\u0142\u0105 czu\u0142o\u015b\u0107 na wszelkie zmiany dynamiczne i agogiczne. To, czego brakowa\u0142o mi u Tennstedta, czyli pe\u0142nego zaanga\u017cowania i soczystej barwy w ch\u00f3rach, dosta\u0142am z nawi\u0105zk\u0105 od Davida Hilla, kt\u00f3ry skutecznie o\u015bmieli\u0142 nie tylko ma\u0142ych \u015bpiewak\u00f3w z Bradford Catholic Youth Choir, ale i cz\u0142onk\u00f3w ch\u00f3ru festiwalowego, nie wspominaj\u0105c o w\u0142asnym zespole Leeds Philharmonic. Hill dyrygowa\u0142 w do\u015b\u0107 ostrych tempach, bardzo umiej\u0119tnie buduj\u0105c i roz\u0142adowuj\u0105c kulminacje, pi\u0119knie nawarstwiaj\u0105c faktur\u0119 i podkre\u015blaj\u0105c detale kunsztownej polifonii.<\/p>\n

Nie uda\u0142o mu si\u0119 jednak zasklepi\u0107 pozornego p\u0119kni\u0119cia mi\u0119dzy obydwiema cz\u0119\u015bciami symfonii, ba, wr\u0119cz je pog\u0142\u0119bi\u0142, zarz\u0105dzaj\u0105c przerw\u0119 mi\u0119dzy \u0142aci\u0144skim hymnem a „\u015bwieck\u0105” scen\u0105 fina\u0142ow\u0105 z Fausta<\/em>. Szczerze m\u00f3wi\u0105c, odnios\u0142am wra\u017cenie, \u017ce Veni Creator Spiritus<\/em> potraktowa\u0142 odrobin\u0119 po macoszemu, jakby nie dostrzegaj\u0105c subtelnej gry materia\u0142em muzycznym obydwu cz\u0142on\u00f3w, niezb\u0119dnej do po\u0142\u0105czenia Mahlerowskiej koncepcji w ca\u0142o\u015b\u0107. Co jednak bardziej istotne, nie zadba\u0142 o wywa\u017cenie proporcji brzmieniowych w zespole solist\u00f3w, kt\u00f3ry rozpad\u0142 si\u0119 na zdecydowanie lepiej s\u0142yszaln\u0105, ale mniej wra\u017cliwie muzykuj\u0105c\u0105 grup\u0119 \u017ce\u0144sk\u0105 i trzy g\u0142osy m\u0119skie, \u015bpiewaj\u0105ce pi\u0119kn\u0105 barw\u0105 i \u015bwietnie dopracowan\u0105 fraz\u0105, ale cz\u0119stokro\u0107 zag\u0142uszane w tutti. Wpadki intonacyjne i nadmierne rozwibrowanie sopranu Lee Bisset z\u0142o\u017c\u0119 na karb niedawnego macierzy\u0144stwa i wyzwa\u0144 ubieg\u0142ego sezonu, trudniej mi si\u0119 pogodzi\u0107 z wrzaskliwymi g\u00f3rami i stentorow\u0105 manier\u0105 \u015bpiewu Katherine Broderick – s\u0105dz\u0105c z recenzji bardzo wysoko cenion\u0105 przez tamtejsz\u0105 krytyk\u0119. Niedysponowan\u0105 Kate Valentine w partii Una Poenitentium w ostatniej chwili zast\u0105pi\u0142a do\u015bwiadczona w repertuarze barokowym Paula Sides – sk\u0105din\u0105d ze znakomitym skutkiem. Z trzech anachoret\u00f3w w drugiej cz\u0119\u015bci rozczarowa\u0142 mnie Andrew Foster-Williams (Pater Ecstaticus), jeden z moich najulubie\u0144szych brytyjskich baryton\u00f3w, kt\u00f3ry wykona\u0142 swoje kr\u00f3tkie solo bardzo kulturalnie, ale wyra\u017anie zm\u0119czonym g\u0142osem. Lepiej wypad\u0142 Michael Druiett (Pater Profundus), obdarzony urokliwym, aksamitnym bas-barytonem z pi\u0119knie otwart\u0105 g\u00f3r\u0105 – cho\u0107 i on \u015bpiewa\u0142 jakby bez przekonania. Peter Wedd (Pater Marianus) jak zwykle zachowa\u0142 rezerwy na koniec – jego „Blicket auf” roznios\u0142o si\u0119 prawdziwie „w zachwyceniu”, poprowadzone \u017carliw\u0105, a zarazem bardzo liryczn\u0105 fraz\u0105, idealnie opanowanym, mi\u0119sistym w brzmieniu g\u0142osem.<\/p>\n

\"40562-orchestra-of-opera-north-tom-arber-resized\"<\/a><\/p>\n

Orkiestra Opera North. Fot. Tom Arber.<\/p>\n

Wszystko mi jednak wynagrodzi\u0142 fina\u0142owy Chorus Mysticus<\/em>, kt\u00f3ry to narasta\u0142, to zn\u00f3w zacicha\u0142, zrywa\u0142 si\u0119 w g\u00f3r\u0119, przysiada\u0142 na zboczu g\u00f3rskiego w\u0105wozu, by w ko\u0144cu wybuchn\u0105\u0107 ekstatyczn\u0105 pochwa\u0142\u0105 Wiecznej Kobieco\u015bci i z\u0142\u0105czy\u0107 si\u0119 w jedno z nawracaj\u0105cym motywem Veni Creator. <\/em>Tutaj spe\u0142ni\u0142a si\u0119 w dziejach niedoskona\u0142o\u015b\u0107.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Gustaw Mahler pisa\u0142 VIII Symfoni\u0119, jakby wst\u0105pi\u0142 w niego sam Duch Stworzyciel. Komponowa\u0142 j\u0105 w zaciszu swej „chatki” nieopodal wsi Maiernigg, nad brzegiem karynckiego jeziora W\u00f6rthersee – w tym samym miejscu, gdzie wcze\u015bniej powsta\u0142y R\u00fcckert-Lieder, Kindertotenlieder i jego poprzednie symfonie, pocz\u0105wszy od Czwartej. Tym razem jednak pracowa\u0142 w szale\u0144czym tempie. Przyby\u0142 do Maiernigg w czerwcu … [Read more…]<\/a><\/span><\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[7],"tags":[],"class_list":{"0":"entry","1":"post","2":"publish","3":"author-mangusta","4":"post-1301","6":"format-standard","7":"category-wedrowki-operowe"},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1301","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=1301"}],"version-history":[{"count":7,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1301\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":1310,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1301\/revisions\/1310"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=1301"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=1301"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=1301"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}