{"id":1317,"date":"2016-06-16T01:07:36","date_gmt":"2016-06-15T23:07:36","guid":{"rendered":"http:\/\/atorod.pl\/?p=1317"},"modified":"2016-06-17T00:09:20","modified_gmt":"2016-06-16T22:09:20","slug":"podroz-sentymentalna","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/atorod.pl\/?p=1317","title":{"rendered":"Podr\u00f3\u017c sentymentalna"},"content":{"rendered":"

Uwielbiam wchodzi\u0107 po wielekro\u0107 do tej samej rzeki. By\u0107 mo\u017ce dlatego, \u017ce uwa\u017ca\u0142am na zaj\u0119ciach z filozofii staro\u017cytnej i wiem, \u017ce na dobr\u0105 spraw\u0119 nie da wej\u015b\u0107 do tej samej rzeki cho\u0107by raz, bo zanim staniemy po kolana w wodzie, wszystko ju\u017c b\u0119dzie inne – nurt pop\u0142ynie naprz\u00f3d, kamyki na dnie si\u0119 przesun\u0105, cia\u0142o pokryje si\u0119 g\u0119si\u0105 sk\u00f3rk\u0105. Obserwowanie tych subtelnych heraklitejskich zmian zawsze bardziej mnie poci\u0105ga\u0142o ni\u017c w\u0119drowanie po \u015bwiecie w poszukiwaniu coraz to nowych rzek, postanowi\u0142am wi\u0119c – po ubieg\u0142orocznym ol\u015bnieniu Tristanem <\/em>– wr\u00f3ci\u0107 do Longborough na Tannh\u00e4user<\/em>a <\/em>i zobaczy\u0107, co si\u0119 tym razem wydarzy.<\/p>\n

By\u0142a to dla mnie podr\u00f3\u017c podw\u00f3jnie sentymentalna, bo w\u0142a\u015bnie dzi\u0119ki Tannh\u00e4userowi<\/em> zakocha\u0142am si\u0119 na zab\u00f3j w muzyce Wagnera i w teatrze operowym w og\u00f3lno\u015bci. Czyst\u0105 i naiwn\u0105 mi\u0142o\u015bci\u0105 czwartoklasistki, kt\u00f3ra zapisa\u0142a si\u0119 do ch\u00f3ru dzieci\u0119cego przy warszawskim Teatrze Wielkim i wkr\u00f3tce potem wysz\u0142a na scen\u0119 z ch\u00f3rem pielgrzym\u00f3w w III akcie. Z tamtego spektaklu zapami\u0119ta\u0142am przede wszystkim zdumienie, \u017ce ska\u0142y s\u0105 z jakiej\u015b dziwnej pianki i uginaj\u0105 si\u0119 pod ka\u017cdym krokiem. Potem zacz\u0119\u0142am s\u0142ucha\u0107 (by\u0142y to czasy, kiedy Polacy jeszcze umieli, a w ka\u017cdym razie chcieli gra\u0107 i \u015bpiewa\u0107 Wagnera). Po premierze specjalnie przychodzili\u015bmy do teatru wcze\u015bniej, \u017ceby w I akcie kibicowa\u0107 naszej kole\u017cance w partii Pasterza. Po dw\u00f3ch latach dosta\u0142a mi si\u0119 male\u0144ka rola Pazia, wi\u0119c pozna\u0142am od podszewki akt drugi. Tannh\u00e4user<\/em> poszed\u0142 w Warszawie trzydzie\u015bci cztery razy, co da\u0142o przeci\u0119tnie osiem przedstawie\u0144 w sezonie. Wystarczaj\u0105co du\u017co, \u017ceby z\u0142apa\u0107 wagnerowskiego bakcyla i jeszcze pod koniec podstaw\u00f3wki „zaliczy\u0107” ca\u0142y Ring<\/em> na tej samej scenie, i to w porywaj\u0105cym wykonaniu zespo\u0142u Kungliga Operan ze Sztokholmu, kt\u00f3ry wyst\u0105pi\u0142 w Warszawie pod batut\u0105 samego Berislava Klobu\u010dara. Tamte spektakle – wysmakowane plastycznie, niezwykle oszcz\u0119dne w formie, wyrastaj\u0105ce z ducha niemieckiego modernizmu – ukszta\u0142towa\u0142y te\u017c m\u00f3j gust teatralny. Annelies Corrodi, scenografka warszawskiego Tannh\u00e4usera<\/em>, uczy\u0142a si\u0119 rzemios\u0142a u Helmuta J\u00fcrgensa, zwi\u0105zanego po wojnie z Bayerische Staatsoper. Inscenizatorzy szwedzkiej T<\/em>etralogii<\/em> – Folke Abenius i Jan Brazda – okazali si\u0119 tyle\u017c wiernymi, co inteligentnymi na\u015bladowcami Wielanda Wagnera, wielkiego reformatora z Bayreuth.<\/p>\n

Mo\u017cna wi\u0119c rzec, \u017ce mia\u0142am w dzieci\u0144stwie szcz\u0119\u015bcie obcowa\u0107 z Wagnerem nieprzek\u0142amanym, odczytanym zgodnie z intencjami kompozytora i z ufno\u015bci\u0105 w moc samej muzyki. Zapewne dlatego bez reszty podda\u0142am si\u0119 urokowi Longborough Festival Opera, teatru tak skromnego, \u017ce orgii re\u017cyserskiej wyobrazi\u0107 sobie w nim nie spos\u00f3b, co jednak najistotniejsze, prowadzonego r\u0119k\u0105 mistrza, kt\u00f3ry ju\u017c wielokrotnie dowi\u00f3d\u0142, \u017ce jest jednym z najwybitniejszych dyrygent\u00f3w wagnerowskich na \u015bwiecie. Niestety (a mo\u017ce na szcz\u0119\u015bcie) Anthony Negus zadowala si\u0119 w pe\u0142ni swoj\u0105 posad\u0105 w Longborough, p\u0142yt nie nagrywa, \u015bpiewak\u00f3w dobiera sobie sam, cz\u0119sto nieznanych, i liczy na garstk\u0119 entuzjast\u00f3w, kt\u00f3rzy wybior\u0105 si\u0119 do Cotswolds, \u017ceby zapozna\u0107 si\u0119 z ulotnym efektem jego pracy w wiejskim Bayreuth przerobionym z kurnika.<\/p>\n

\"Tannhauser,<\/a><\/p>\n

Turniej \u015bpiewaczy na Wartburgu. Fot. Matthew Williams-Ellis.<\/p>\n

Tannh\u00e4user<\/em>, mimo \u017ce chronologicznie plasuje si\u0119 mi\u0119dzy Holendrem Tu\u0142aczem <\/em>a Lohengrinem<\/em>, porusza w\u0105tki charakterystyczne dla dojrza\u0142ej tw\u00f3rczo\u015bci Wagnera: wybawienia przez mi\u0142o\u015b\u0107, konfliktu mi\u0119dzy ziemskim \u015bwiatem zmys\u0142\u00f3w a transcendentnym \u015bwiatem idei, mi\u0119dzy religi\u0105 a sfer\u0105 profanum. Kompozytor poprawia\u0142 oper\u0119 kilka razy, a pono\u0107 i tak zmar\u0142 w przekonaniu, \u017ce wci\u0105\u017c jest winien \u015bwiatu „prawdziwego” Tannh\u00e4usera. <\/em>Prze\u015bledzenie czasem drobnych, czasem jednak istotnych r\u00f3\u017cnic mi\u0119dzy pierwotn\u0105 wersj\u0105 drezde\u0144sk\u0105, p\u00f3\u017aniejsz\u0105 o szesna\u015bcie lat wersj\u0105 parysk\u0105 a hybrydow\u0105 wersj\u0105 wiede\u0144sk\u0105 z 1875 roku otwiera szerokie pole interpretacji. Z kim w\u0142a\u015bciwie uto\u017csamia\u0142 si\u0119 Wagner? Z tajemniczym bohaterem tytu\u0142owym, kt\u00f3rego \u017carliwa Busslied<\/em>, czyli Pie\u015b\u0144 odkupienia<\/em>, sta\u0142a si\u0119 punktem wyj\u015bcia dla p\u00f3\u017aniejszej legendy o rycerzu uwiedzionym przez Wenus? Z Wolframem von Eschenbach, jednym z najwi\u0119kszych mistrz\u00f3w \u015bredniowiecznej poezji epickiej, kt\u00f3ry dostarczy\u0142 mu natchnienia do Lohengrina<\/em>,\u00a0Parsifala <\/em>i po\u015brednio r\u00f3wnie\u017c Tristana<\/em>? A mo\u017ce z niezr\u00f3wnanym lirykiem\u00a0Waltherem von der Vogelweide, najwybitniejszym przedstawicielem minnesangu, kt\u00f3rego Wagner z jakich\u015b powod\u00f3w zepchn\u0105\u0142 na dalszy plan turnieju \u015bpiewaczego na Wartburgu? Dlaczego niewinna El\u017cbieta wybiera w\u0142a\u015bnie Tannh\u00e4usera, nie za\u015b Wolframa, kt\u00f3ry tak pi\u0119knie wyk\u0142ada esencj\u0119 dwornej mi\u0142o\u015bci w swojej pie\u015bni „Blick ich umher in diesem edlen Kreise”? Pewien trop podrzuci\u0142 sam kompozytor, usuwaj\u0105c solo Walthera z wersji paryskiej II aktu, jakby zale\u017ca\u0142o mu na podkre\u015bleniu kontrastu mi\u0119dzy po\u017c\u0105daniem duchowym a zmys\u0142owym i przerzuceniu ca\u0142ego konfliktu na barki dw\u00f3ch g\u0142\u00f3wnych m\u0119skich protagonist\u00f3w. Tannh\u00e4user<\/em> jest r\u00f3wnie p\u0119kni\u0119ty i niejednoznaczny jak historia \u017cycia samego Wagnera, wyst\u0119puj\u0105ce w nim postaci – wielowymiarowe, towarzysz\u0105ca im muzyka – pe\u0142na sprzeczno\u015bci i \u015bcieraj\u0105cych si\u0119 ostro symboli.<\/p>\n

\"Nal<\/a><\/p>\n

Neal Cooper (Tannh\u00e4user). Fot. Matthew Williams-Ellis.<\/p>\n

Przyjecha\u0142am do Longborough na pr\u00f3b\u0119 generaln\u0105, kt\u00f3ra przebieg\u0142a w miar\u0119 g\u0142adko, je\u015bli nie liczy\u0107 wymuszonej przerwy technicznej w I akcie i spowodowanego ni\u0105 lekkiego rozprz\u0119\u017cenia w\u015br\u00f3d wykonawc\u00f3w, kt\u00f3rzy pozbierali si\u0119 w mig po dw\u00f3ch stanowczych interwencjach dyrygenta. Narracja muzyczna par\u0142a niepowstrzymanie naprz\u00f3d od pierwszych takt\u00f3w uwertury, bynajmniej nie za spraw\u0105 ostrych temp, tylko pieczo\u0142owicie wydobywanych na pierwszy plan \u015bpiewnych motyw\u00f3w i klarownych pion\u00f3w harmonicznych, podkre\u015blanych wy\u015bmienit\u0105 artykulacj\u0105, zw\u0142aszcza w smyczkach. Negus dyryguje wagnerowsk\u0105 orkiestr\u0105 jak zespo\u0142em kameralnym, nie wzdragaj\u0105c si\u0119 przed u\u017cyciem „staromodnych” portamenti, subtelnych wahni\u0119\u0107 agogicznych, pe\u0142nych ekspresji zmian dynamiki, przywodz\u0105cych na my\u015bl legendarne nagrania pod batut\u0105 Willema Mengelberga i Bruno Waltera. Podobnej \u017carliwo\u015bci – kt\u00f3rej w \u017cadnym razie nie nale\u017cy myli\u0107 z forsowaniem wolumenu – wymaga od swoich \u015bpiewak\u00f3w, dobranych pieczo\u0142owicie nie tylko pod k\u0105tem mo\u017cliwo\u015bci wokalnych, ale te\u017c barwy g\u0142osu i umiej\u0119tno\u015bci budowania przekonuj\u0105cych postaci. W tytu\u0142owego bohatera wcieli\u0142 si\u0119 Neal Cooper, kt\u00f3ry kilka tygodni wcze\u015bniej wszed\u0142 w III akcie Tannh\u00e4usera <\/em>na scen\u0119 Covent Garden, w nag\u0142ym zast\u0119pstwie za niedysponowanego Petera Seifferta. Cooper ma g\u0142os pot\u0119\u017cny i charakterystyczny w barwie – do\u015b\u0107 ostry i chropawy, czasem wr\u0119cz agresywny, czasem zaskakuj\u0105co uwodzicielski – kr\u00f3tko m\u00f3wi\u0105c, idealnie pasuj\u0105cy do roli wzbudzaj\u0105cego skrajne emocje, niesp\u00f3jnego wewn\u0119trznie m\u0119\u017cczyzny. Jego atutem jest wy\u015bmienita niemczyzna i doskona\u0142e wyczucie tekstu, dzi\u0119ki kt\u00f3rym Rom-Erz\u00e4hlung <\/em>przeistoczy\u0142a si\u0119 w monolog oparty na idealnym zjednoczeniu muzyki ze s\u0142owem, ewoluuj\u0105cy od skargi poprzez szydercz\u0105 furi\u0119 a\u017c po t\u0119p\u0105 rozpacz. Do pe\u0142ni szcz\u0119\u015bcia zabrak\u0142o mi tylko mi\u0119kszego wyka\u0144czania fraz i pewnej dozy liryzmu, kt\u00f3re dosta\u0142am z naddatkiem od\u00a0Hr\u00f3lfura Saemundssona w partii Wolframa. Islandzki \u015bpiewak dysponuje niedu\u017cym, ale bardzo m\u0105drze prowadzonym, g\u0142\u0119bokim w brzmieniu barytonem – dawno ju\u017c nie s\u0142ysza\u0142am „O du mein holder Abendstern”, w kt\u00f3rym niczego nie zabrak\u0142o ani w g\u00f3rze, ani w dole. Prawdziwym objawieniem okaza\u0142a si\u0119 m\u0142odziutka\u00a0Erika M\u00e4di Jones (El\u017cbieta) – ciemny, rasowy jugendlich dramatischer Sopran, odrobin\u0119 jeszcze niepewny intonacyjnie, ale o takiej sile wyrazu, \u017ce po jej „Haltet ein!” w II akcie rozszlocha\u0142o si\u0119 p\u00f3\u0142 widowni. Nieco d\u0142u\u017cej wchodzi\u0142a w rol\u0119 Alison Kettlewell (Wenus), w kt\u00f3rej \u015bpiewie razi\u0142y mnie z pocz\u0105tku zbyt ostre przej\u015bcia mi\u0119dzy rejestrami, musz\u0119 jednak przyzna\u0107, \u017ce jej w\u0142adczy, zmys\u0142owy g\u0142os tworzy\u0142 \u015bwietny kontrast z wokalnym obrazem niewinnej El\u017cbiety. W obsadzie solowej w\u0142a\u015bciwie nie by\u0142o s\u0142abych punkt\u00f3w, dwudziestokilku-osobowy ch\u00f3r brzmia\u0142 czy\u015bciej i pot\u0119\u017cniej ni\u017c niejeden zblazowany zesp\u00f3\u0142 operowy w trzykrotnie wi\u0119kszym sk\u0142adzie.
\n<\/span><\/p>\n

\"Botafumeiro<\/a><\/p>\n

Fina\u0142 III aktu. Fot. Matthew Williams-Ellis.<\/p>\n

Inscenizacj\u0119 przygotowa\u0142a ta sama ekipa, kt\u00f3ra zaj\u0119\u0142a si\u0119 wcze\u015bniej wystawieniem ca\u0142ego Ringu<\/em> w Longborough: Alan Privett (re\u017cyseria), Kjell Torriset (scenografia) i Ben Ormerod (\u015bwiat\u0142a sceniczne). Rozmi\u0142owani w efektowniejszych spektaklach krytycy brytyjscy zn\u00f3w sarkali na cha\u0142upniczo\u015b\u0107 tej produkcji, kt\u00f3ra chwilami istotnie sprawia\u0142a wra\u017cenie, jakby zatrudniono przy niej lud pracuj\u0105cy okolicznych miast i wsi. Sama musz\u0119 przyzna\u0107, \u017ce w por\u00f3wnaniu z ascetyczn\u0105, zbudowan\u0105 w\u0142a\u015bciwie tylko \u015bwiat\u0142em wizj\u0105 Tristana<\/em>, koncepcji Tannh\u00e4usera<\/em> zabrak\u0142o sp\u00f3jno\u015bci i konsekwencji. Nie przekona\u0142a mnie te\u017c rozegrana na d\u017awi\u0119kach uwertury pantomima z udzia\u0142em pogr\u0105\u017conego w tw\u00f3rczym szale Wagnera i bezskutecznie pr\u00f3buj\u0105cej nawi\u0105za\u0107 z nim kontakt \u017cony Minny. Turniej \u015bpiewaczy na Wartburgu uwodzi\u0142 jednak nie tylko pi\u0119knem obrazu, ale i doskona\u0142ym poprowadzeniem postaci. Wybaczy\u0142am te\u017c tw\u00f3rcom brak zazielenionej laski pielgrzymiej, kiedy w finale rozhu\u015bta\u0142 si\u0119 nad scen\u0105 pot\u0119\u017cny trybularz – dobitny i czytelny znak ostatecznego przeistoczenia bohatera.<\/p>\n

Teraz zostaje ju\u017c tylko marzy\u0107. \u017be doczekam kiedy\u015b \u015apiewak\u00f3w norymberskich, Parsifala<\/em> albo Lohengrina <\/em>pod batut\u0105 tego czarodzieja. Anthony Negus przywraca ludzki wymiar muzyce Wagnera, odziera j\u0105 z t\u0119pej bombastyczno\u015bci, ods\u0142ania jej zwi\u0105zki z tradycj\u0105 i przewrotn\u0105 gr\u0119 z XIX-wieczn\u0105 wsp\u00f3\u0142czesno\u015bci\u0105. Odtwarza na \u017cywo to, co zgubi\u0142o si\u0119 w niedoskona\u0142ych technicznie, zniszczonych up\u0142ywem lat nagraniach dawnych mistrz\u00f3w. Budzi u\u015bpion\u0105 wiar\u0119 w moc partytury, w prawdziwo\u015b\u0107 zawartych w niej uczu\u0107. Za rok wznawia Tristana<\/em>. Zn\u00f3w trzeba b\u0119dzie wej\u015b\u0107 do tej samej rzeki. Jak pisa\u0142a Szymborska: „Nic dwa razy si\u0119 nie zdarza \/ i nie zdarzy. Z tej przyczyny \/ zrodzili\u015bmy si\u0119 bez wprawy \/ i pomrzemy bez rutyny”.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Uwielbiam wchodzi\u0107 po wielekro\u0107 do tej samej rzeki. By\u0107 mo\u017ce dlatego, \u017ce uwa\u017ca\u0142am na zaj\u0119ciach z filozofii staro\u017cytnej i wiem, \u017ce na dobr\u0105 spraw\u0119 nie da wej\u015b\u0107 do tej samej rzeki cho\u0107by raz, bo zanim staniemy po kolana w wodzie, wszystko ju\u017c b\u0119dzie inne – nurt pop\u0142ynie naprz\u00f3d, kamyki na dnie si\u0119 przesun\u0105, cia\u0142o pokryje … [Read more…]<\/a><\/span><\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[7],"tags":[],"class_list":{"0":"entry","1":"post","2":"publish","3":"author-mangusta","4":"post-1317","6":"format-standard","7":"category-wedrowki-operowe"},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1317","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=1317"}],"version-history":[{"count":10,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1317\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":1331,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1317\/revisions\/1331"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=1317"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=1317"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=1317"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}