{"id":1605,"date":"2016-10-03T21:08:41","date_gmt":"2016-10-03T19:08:41","guid":{"rendered":"http:\/\/atorod.pl\/?p=1605"},"modified":"2016-10-04T16:38:43","modified_gmt":"2016-10-04T14:38:43","slug":"brandenburska-jesien","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/atorod.pl\/?p=1605","title":{"rendered":"Brandenburska Jesie\u0144"},"content":{"rendered":"

Wrze\u015bniowe plany berli\u0144skie zmienia\u0142y si\u0119 jak w kalejdoskopie. Zamierza\u0142am wpa\u015b\u0107 do stolicy dos\u0142ownie na jeden dzie\u0144, po zako\u0144czeniu Wratislavii Cantans – \u017ceby wys\u0142ucha\u0107 fina\u0142owego koncertu MusikFest pod batut\u0105 Daniela Barenboima, ze Snem Geroncjusza <\/em>Elgara w programie, i po raz pierwszy zmierzy\u0107 si\u0119 na \u017cywo ze sztuk\u0105 wokaln\u0105 Jonasa Kaufmanna. Nast\u0119pnie postanowi\u0142am wyd\u0142u\u017cy\u0107 pobyt w Berlinie i urz\u0105dzi\u0107 sobie wycieczk\u0119 na otwarcie sezonu w Brandenburgu nad Hawel\u0105 – ze wzgl\u0119du na Pie\u015b\u0144 o ziemi <\/em>Mahlera, zapowiedzianych w tym utworze solist\u00f3w oraz Petera G\u00fclkego, jednego z najbardziej zas\u0142u\u017conych niemieckich dyrygent\u00f3w, muzykolog\u00f3w i pisarzy muzycznych, kt\u00f3ry w ubieg\u0142ym roku, w s\u0142usznym wieku osiemdziesi\u0119ciu jeden lat, zosta\u0142 mianowany szefem artystycznym Brandenburger Symphoniker. Orkiestra to wprawdzie niewielka, ale z pi\u0119kn\u0105 histori\u0105: utworzona w 1810 roku przy pu\u0142ku fizylier\u00f3w-grenadier\u00f3w, od 1866 wyst\u0119puj\u0105ca w miejscowym teatrze we wszechstronnym repertuarze operowo-koncertowym, po zjednoczeniu Niemiec zyska\u0142a status niezale\u017cnego zespo\u0142u symfonicznego. W zwi\u0105zku z niespodziewanym wypadem do Jekaterynburga skr\u00f3ci\u0142am pobyt we Wroc\u0142awiu i przylecia\u0142am do Niemiec wcze\u015bniej, dzi\u0119ki czemu mia\u0142am przyjemno\u015b\u0107 zapozna\u0107 si\u0119 z jednym z najnowszych dzie\u0142 Johna Adamsa – symfoni\u0105 dramatyczn\u0105 Scheherazade.2 <\/i>w wykonaniu fenomenalnej skrzypaczki Leili Josefowicz i Berli\u0144czyk\u00f3w pod batut\u0105 kompozytora – oraz przekona\u0107 si\u0119 po raz kolejny, \u017ce tw\u00f3rczo\u015b\u0107 Edgara Var\u00e8se’a wci\u0105\u017c brzmi bardziej \u015bwie\u017co i odkrywczo ni\u017c dorobek niejednego z \u017cyj\u0105cych luminarzy muzyki wsp\u00f3\u0142czesnej (koncert Ensemble Musikfabrik, tak\u017ce z kompozycjami Franka Zappy).<\/p>\n

A potem zacz\u0119\u0142a si\u0119 karuzela obsadowa. Najpierw odwo\u0142ano wyst\u0119p Kaufmanna – z przyczyn zdrowotnych, jak si\u0119 okaza\u0142o, bardzo powa\u017cnych, bo \u015bpiewak dozna\u0142 wylewu do strun g\u0142osowych. Mia\u0142 go zast\u0105pi\u0107 Toby Spence, wybitny odtw\u00f3rca partii Geroncjusza, z niejasnych powod\u00f3w sko\u0144czy\u0142o si\u0119 jednak zast\u0119pstwem podj\u0119tym przez Andrew Staplesa. W ostatniej chwili z koncertu wycofa\u0142a si\u0119 tak\u017ce Sarah Connolly, w kt\u00f3rej miejsce zapowiedziano Catherine Wyn-Rogers. Na placu boju zostali Thomas Hampson, berli\u0144ska Staatskapelle, po\u0142\u0105czone ch\u00f3ry RIAS i Staatsoper, oraz – rzecz jasna – sam Barenboim. Sz\u0142am na ten koncert pe\u0142na najgorszych przeczu\u0107, kt\u00f3re niestety w znacznej mierze si\u0119 potwierdzi\u0142y: i to raczej z winy dyrygenta ni\u017c wskutek pomoru, kt\u00f3ry dotkn\u0105\u0142 kwiat \u015bwiatowej wokalistyki.<\/p>\n

\"_dsc0135\"<\/a><\/p>\n

Sen Geroncjusza<\/em> na estradzie Filharmonii Berli\u0144skiej. Fot. Holger Kettner.<\/p>\n

Sen Geroncjusza<\/em> jest zakrojonym na pot\u0119\u017cn\u0105 skal\u0119 muzycznym obrazem Czy\u015b\u0107ca – tym bardziej zaskakuj\u0105cym, \u017ce powsta\u0142ym w kr\u0119gu kultury anglika\u0144skiej. Za kanw\u0119 utworu, kt\u00f3rego Elgar nie pozwala\u0142 okre\u015bla\u0107 terminem „oratorium”, pos\u0142u\u017cy\u0142 g\u0142o\u015bny w swoim czasie poemat kardyna\u0142a Johna Henry’ego Newmana, wybitnego teologa i filozofa, jednego z przyw\u00f3dc\u00f3w anglokatolicyzmu, ostatecznie nawr\u00f3conego na katolicyzm. Kompozytor wykorzysta\u0142 t\u0119 opowie\u015b\u0107 o rozterkach duszy – opuszczaj\u0105cej cia\u0142o i wyruszaj\u0105cej w „nieznane” – w odpowiedzi na nurtuj\u0105ce wiktoria\u0144sk\u0105 Angli\u0119 pytania o \u015bmier\u0107, sens cierpienia, istnienie Boga i za\u015bwiat\u00f3w. Przedstawicielom anglika\u0144skiego kleru nie spodoba\u0142y si\u0119 odniesienia do \u015bwi\u0119tych i Matki Boskiej; muzykom nie przypad\u0142y do gustu nawi\u0105zania do tw\u00f3rczo\u015bci Wagnera, zw\u0142aszcza do Parsifala<\/em>. A przecie\u017c na partyturze Elgara r\u00f3wnie silnym pi\u0119tnem odcisn\u0105\u0142 si\u0119 styl Dworzaka (kt\u00f3ry zreszt\u0105 sam nosi\u0142 si\u0119 z zamys\u0142em napisania utworu do tekstu Newmana) i XIX-wiecznych kompozytor\u00f3w francuskich, nie wspominaj\u0105c ju\u017c o tym, \u017ce Sen Geroncjusza<\/em> okaza\u0142 si\u0119 w sumie dzie\u0142em na tyle odr\u0119bnym i nowatorskim, \u017ce jego prawykonanie w Birmingham (1900) otar\u0142o si\u0119 o katastrof\u0119. Ch\u00f3r nie ud\u017awign\u0105\u0142 ci\u0119\u017caru swej partii, do\u015bwiadczony w repertuarze oratoryjnym tenor Edward Lloyd \u017ale roz\u0142o\u017cy\u0142 si\u0142y i ledwo wytrwa\u0142 do ko\u0144ca koncertu.<\/p>\n

Elgar przekona\u0142 si\u0119 poniewczasie o niefortunnym wyborze g\u0142\u00f3wnego wykonawcy. Zale\u017ca\u0142o mu na g\u0142osie ju\u017c niem\u0142odym (imi\u0119 Geroncjusz wywodzi si\u0119 z greckiego s\u0142owa \u03b3\u03ad\u03c1\u03c9\u03bd, <\/em>oznaczaj\u0105cego starca), nie zdawa\u0142 sobie jednak sprawy, \u017ce ta rozbudowana i trudna technicznie partia – opr\u00f3cz \u017celaznej kondycji – wymaga pe\u0142nego, spintowego brzmienia, a zarazem sporej dawki liryzmu. Pierwszym Geroncjuszem z prawdziwego zdarzenia by\u0142 Gervase Elwes, dysponuj\u0105cy \u017carliwym, precyzyjnym intonacyjnie tenorem o niemal barytonowej barwie. Wsp\u00f3\u0142cze\u015bnie najlepiej sprawdzaj\u0105 si\u0119 w tym utworze g\u0142osy kojarzone z ci\u0119\u017cszymi partiami w operach Brittena. Zdumiewa wi\u0119c decyzja Barenboima, \u017ceby do roli Geroncjusza wybra\u0107 Andrew Staplesa, \u015bpiewaka sk\u0105din\u0105d znakomitego, obdarzonego jednak tenorem zbyt jasnym, sposobnym raczej do partii\u00a0 Mozartowskich i repertuaru barokowego. W jego wykonaniu, mimo ogromnej kultury prowadzenia frazy (Staples zna dobrze ten utw\u00f3r, cho\u0107 do tej pory \u015bpiewa\u0142 go w bardziej kameralnych sk\u0142adach), razi\u0142y mnie zw\u0142aszcza atakowane mikstem g\u00f3ry, przez kt\u00f3re interpretacja sporo straci\u0142a na sile wyrazu. Z innymi k\u0142opotami – przede wszystkim zbyt rozleg\u0142ym wibrato – zmaga\u0142a si\u0119 Catherine Wyn-Rogers, wspania\u0142a, do\u015bwiadczona w koncertowym repertuarze mezzosopranistka, kt\u00f3rej g\u0142os straci\u0142 jednak dawny blask i nieskaziteln\u0105 intonacj\u0119. Thomas Hampson zdecydowanie lepiej poradzi\u0142 sobie z ni\u017csz\u0105 parti\u0105 Anio\u0142a \u015amierci ni\u017c Kap\u0142ana w cz\u0119\u015bci I, cho\u0107 w obydwu jego \u015bpiewowi zbywa\u0142o na dramatyzmie.<\/p>\n

Do zamieszania w obsadzie solowej przyczyni\u0142 si\u0119 niefortunny zbieg okoliczno\u015bci. Trudniej by\u0142o si\u0119 pogodzi\u0107 z bombastyczn\u0105 wizj\u0105 Barenboima, kt\u00f3ry we \u015anie Geroncjusza <\/em>doszuka\u0142 si\u0119 chyba tylko wp\u0142yw\u00f3w Wagnera. W jego przyci\u0119\u017ckiej interpretacji zgin\u0119\u0142o wszystko, co w muzyce Elgara najistotniejsze: logika i przejrzysto\u015b\u0107 orkiestracji, pot\u0119\u017cne kontrasty dynamiczne, przejmuj\u0105cy liryzm fina\u0142u. Ch\u00f3ry \u015bpiewa\u0142y wprawdzie ca\u0142kiem przyzwoit\u0105 angielszczyzn\u0105, ale za to typowo niemieck\u0105, g\u0142\u0119boko osadzon\u0105 emisj\u0105, niejednokrotnie pod d\u017awi\u0119kiem. Chwilami odnosi\u0142am wra\u017cenie, \u017ce s\u0142ucham utworu skomponowanego w za\u015bwiatach przez Brahmsa, i to w niezbyt natchnionym wykonaniu.<\/p>\n

\"14444771_1786528898258816_7698696781560646071_o\"<\/a><\/p>\n

Pie\u015b\u0144 o ziemi<\/em> w Brandenburger Theater. Fot. Brandenburger Symphoniker.<\/p>\n

Kiedy dosz\u0142y mnie wie\u015bci, \u017ce wrze\u015bniowy pom\u00f3r dotkn\u0105\u0142 te\u017c cz\u0119\u015b\u0107 obsady koncertu w Brandenburgu, ogarn\u0119\u0142a mnie pokusa, \u017ceby wr\u00f3ci\u0107 do Polski wcze\u015bniej. Na dwa dni przed wieczorem inauguracyjnym obwieszczono, \u017ce parti\u0119 tenorow\u0105 w Pie\u015bni o ziemi<\/em> wykona Stephen Chambers, kolejny \u015bpiewak zaprawiony w muzyce dawnej, na dodatek ca\u0142kiem „zielony” w repertuarze Mahlerowskim. Chcia\u0142am wia\u0107, gdzie pieprz ro\u015bnie, ale na szcz\u0119\u015bcie mi przesz\u0142o. Przewa\u017cy\u0142a ciekawo\u015b\u0107 rzemios\u0142a Petera G\u00fclkego, kt\u00f3ry okaza\u0142 si\u0119 typowym niemieckim kapelmistrzem starej daty: uwra\u017cliwionym na subtelno\u015bci faktury, niesk\u0142onnym do jakichkolwiek manieryzm\u00f3w, obdarzonym niecodzienn\u0105 dzi\u015b umiej\u0119tno\u015bci\u0105 precyzyjnego wyodr\u0119bniania motyw\u00f3w, domykania fraz i zda\u0144 muzycznych. Mimo pewnych niedostatk\u00f3w brzmieniowych w orkiestrze, G\u00fclke zdo\u0142a\u0142 wycyzelowa\u0107 liczne w tym utworze partie concertante i tym samym podkre\u015bli\u0107 kameralny, intymny wr\u0119cz charakter Pie\u015bni o ziemi<\/em>. Co jednak najwa\u017cniejsze, idealnie wsp\u00f3\u0142pracowa\u0142 z wokalistami – \u015bledz\u0105c ka\u017cdy ich oddech, kszta\u0142tuj\u0105c dynamik\u0119 i agogik\u0119 zgodnie z rytmem i pulsem ich \u015bpiewu. Urodzona w Gdyni Karolina Gumos, od dziesi\u0119ciu lat solistka berli\u0144skiej Komische Oper, uczyni\u0142a ze swych trzech pie\u015bni ca\u0142o\u015bci przemy\u015blane i prze\u017cyte w ka\u017cdym calu, zrealizowane g\u0142osem niewielkim, lecz idealnie skupionym, prze\u015blicznym w barwie i bogatym w alikwoty (ju\u017c dawno nie s\u0142ysza\u0142am na \u017cywo tak wspania\u0142ego Der <\/em>Abschied<\/em>). Chambers, kt\u00f3ry w Das Trinklied vom Jammer der Erde <\/em>walczy\u0142 jeszcze z trem\u0105 i oporem materii, z Von der Jugend <\/em>zrobi\u0142 ju\u017c istn\u0105 pere\u0142k\u0119. Wprawdzie nie ud\u017awign\u0105\u0142 ci\u0119\u017caru wyrazowego ostatniej pie\u015bni, debiut Mahlerowski mo\u017ce jednak zaliczy\u0107 do w pe\u0142ni udanych – cho\u0107 przy jego leciutkim, niezbyt g\u0119stym g\u0142osie nie ryzykowa\u0142abym \u015bpiewania tej partii z wi\u0119ksz\u0105 orkiestr\u0105 i mniej inteligentnym dyrygentem.<\/p>\n

Dwa arcydzie\u0142a z prze\u0142omu XIX i XX wieku, uwa\u017cane przez swoich autor\u00f3w za szczytowe osi\u0105gni\u0119cia w ich dorobku. Obydwa poruszaj\u0105ce temat \u015bmierci, przemijania, krucho\u015bci istnienia i l\u0119ku przed nieznanym. Obydwa mo\u017cna wykrzycze\u0107 lub za\u015bpiewa\u0107 szeptem. Skromna inauguracja sezonu w Brandenburgu dowiod\u0142a, \u017ce o sprawach ostatecznych krzycze\u0107 nie nale\u017cy. Ciekawe, ile jeszcze wiejskich oper i prowincjonalnych orkiestr uda mi si\u0119 odkry\u0107 z dala od zgie\u0142ku wielkiego muzycznego \u015bwiata. Mo\u017ce lepiej ich nie odkrywa\u0107? A nu\u017c przyjd\u0105 i zadepcz\u0105?<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Wrze\u015bniowe plany berli\u0144skie zmienia\u0142y si\u0119 jak w kalejdoskopie. Zamierza\u0142am wpa\u015b\u0107 do stolicy dos\u0142ownie na jeden dzie\u0144, po zako\u0144czeniu Wratislavii Cantans – \u017ceby wys\u0142ucha\u0107 fina\u0142owego koncertu MusikFest pod batut\u0105 Daniela Barenboima, ze Snem Geroncjusza Elgara w programie, i po raz pierwszy zmierzy\u0107 si\u0119 na \u017cywo ze sztuk\u0105 wokaln\u0105 Jonasa Kaufmanna. Nast\u0119pnie postanowi\u0142am wyd\u0142u\u017cy\u0107 pobyt w Berlinie … [Read more…]<\/a><\/span><\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[7],"tags":[],"class_list":{"0":"entry","1":"post","2":"publish","3":"author-mangusta","4":"post-1605","6":"format-standard","7":"category-wedrowki-operowe"},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1605","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=1605"}],"version-history":[{"count":7,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1605\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":1614,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1605\/revisions\/1614"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=1605"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=1605"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=1605"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}