{"id":1645,"date":"2016-10-19T20:47:53","date_gmt":"2016-10-19T18:47:53","guid":{"rendered":"http:\/\/atorod.pl\/?p=1645"},"modified":"2022-10-15T18:22:13","modified_gmt":"2022-10-15T16:22:13","slug":"krolowa-maria-pierwsza","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/atorod.pl\/?p=1645","title":{"rendered":"Kr\u00f3lowa Maria Pierwsza"},"content":{"rendered":"

Przysz\u0142a na \u015bwiat 10 lutego 1910 roku w Kiszyniowie – stolicy guberni besarabskiej Imperium Rosyjskiego, mie\u015bcie, kt\u00f3re zawdzi\u0119cza\u0142o sw\u0105 metropolitaln\u0105 karier\u0119 decyzji prawos\u0142awnego biskupa Gabriela, egzarchy Mo\u0142dawii, Wo\u0142oszczyzny i Besarabii. W 1812 roku, po aneksji Besarabii przez Rosj\u0119, Gabriel zorganizowa\u0142 eparchi\u0119 kiszyniowsk\u0105 i rozpocz\u0105\u0142 budow\u0119 nowych cerkwi w regionie. Dwa lata p\u00f3\u017aniej otworzy\u0142 w stolicy pierwsz\u0105 drukarni\u0119. Mimo to Kiszyni\u00f3w – po\u0142o\u017cony w urodzajnej, lecz malarycznej kotlinie rzeki Byk – jeszcze przez d\u0142ugie lata bardziej przypomina\u0142 kryt\u0105 strzechami wiosk\u0119 ni\u017c prawdziwe miasto. Okres gwa\u0142townego rozkwitu nasta\u0142 po roku 1871, kiedy doprowadzono tu kolej z naddniestrza\u0144skiego Tyraspola. Po otwarciu kolejnych po\u0142\u0105cze\u0144 Kiszyni\u00f3w odegra\u0142 donios\u0142\u0105 rol\u0119 jako baza wypadowa wojsk carskich podczas wojny rosyjsko-tureckiej. Za czas\u00f3w miejscowej Belle \u00c9poque<\/i> – kr\u00f3tkiego okresu prosperity i optymizmu w ostatniej \u0107wierci stulecia – ur\u00f3s\u0142 do rangi „Pary\u017ca” po\u0142udniowo-zachodnich rubie\u017cy Imperium, zarz\u0105dzany sprawn\u0105 r\u0119k\u0105 Karla-Ferdinanda Schmidta, besarabskiego Niemca, kt\u00f3ry po dzi\u015b dzie\u0144 cieszy si\u0119 opini\u0105 najlepszego burmistrza w dziejach Kiszyniowa.
\n<\/span><\/p>\n

Na prze\u0142omie XIX i XX wieku stolica liczy\u0142a ju\u017c ponad sto tysi\u0119cy mieszka\u0144c\u00f3w, zmieni\u0142a si\u0119 jednak jej struktura narodowo\u015bciowa. Blisko po\u0142ow\u0119 ludno\u015bci stanowili \u017bydzi, ci\u0105gn\u0105cy do miasta za zarobkiem i szukaj\u0105cy schronienia przed narastaj\u0105c\u0105 fal\u0105 prze\u015bladowa\u0144 antysemickich – jak p\u00f3\u017aniej wysz\u0142o na jaw, na pr\u00f3\u017cno. Imperium kruszy\u0142o si\u0119 w oczach, wstrz\u0105sane walk\u0105 polityczn\u0105 mi\u0119dzy stronnikami caratu a zwolennikami rewolucji. W kwietniu 1903 roku, po sze\u015bciu latach anty\u017cydowskiej nagonki na \u0142amach rz\u0105dowej gazety „Biesarabiec”, dosz\u0142o do pierwszego z dw\u00f3ch pogrom\u00f3w kiszyniowskich. W sierpniu 1905 roku carska policja otworzy\u0142a ogie\u0144 do kilku tysi\u0119cy protestuj\u0105cych robotnik\u00f3w rolnych. Region Besarabii – od dziesi\u0105tk\u00f3w lat izolowany przez Rosjan, zamieszkany przez zruszczonych Rumun\u00f3w, Ukrai\u0144c\u00f3w, \u017byd\u00f3w, Niemc\u00f3w, Bu\u0142gar\u00f3w i tureckich Gagauz\u00f3w – nie nad\u0105\u017ca\u0142 ani za rosyjskim ruchem rewolucyjnym, ani za dzie\u0142em odbudowy rumu\u0144skiej to\u017csamo\u015bci narodowej. Po rewolucjach 1917 roku proklamowano Mo\u0142dawsk\u0105 Republik\u0119 Ludow\u0105 – w ramach Rosyjskiej FSRR. W styczniu 1918 na kilka miesi\u0119cy zaistnia\u0142a Mo\u0142dawska Republika Demokratyczna ze stolic\u0105 w Kiszyniowie. W kwietniu – po wkroczeniu wojsk rumu\u0144skich – og\u0142oszono decyzj\u0119 o zjednoczeniu Mo\u0142dawii z Rumuni\u0105. Uni\u0119 potwierdzono w 1920 roku, na mocy ustale\u0144 traktatu paryskiego.<\/p>\n

Maria Cebotari mia\u0142a w\u00f3wczas lat dziesi\u0119\u0107 i dorasta\u0142a w tej powik\u0142anej rzeczywisto\u015bci jak wi\u0119kszo\u015b\u0107 kiszyniowskich Rumun\u00f3w. W dzieci\u0144stwie \u015bpiewa\u0142a w ch\u00f3rze Soboru Narodzenia Pa\u0144skiego. Potem by\u0142a uczennic\u0105 miejscowego Konserwatorium. W 1929 roku postanowi\u0142a zosta\u0107 aktork\u0105 i przyst\u0105pi\u0142a do goszcz\u0105cego w mie\u015bcie zespo\u0142u Moskiewskiego Teatru Artystycznego, za\u0142o\u017conego w 1898 roku przez W\u0142adimira Niemirowicza-Danczenk\u0119 i Konstantego Stanis\u0142awskiego. Zakocha\u0142a si\u0119 w trzydzie\u015bci lat starszym aktorze i re\u017cyserze Aleksandrze Wyrubowie, od 1922 roku przebywaj\u0105cym na emigracji i wyst\u0119puj\u0105cym z MChT po ca\u0142ej Europie. Wzi\u0119li \u015blub. Przeprowadzili si\u0119 do Berlina, gdzie Maria przez kilka miesi\u0119cy bra\u0142a lekcje u Oskara Daniela – najs\u0142ynniejszego nauczyciela \u015bpiewu w mie\u015bcie, pod kt\u00f3rego okiem szlifowa\u0142a swoje umiej\u0119tno\u015bci tak\u017ce Marlena Dietrich. W marcu 1931 roku, w wieku zaledwie 21 lat, zadebiutowa\u0142a w partii Mimi w Cyganerii<\/em> na scenie drezde\u0144skiej Semperoper. Zauroczony jej krystalicznym sopranem Fritz Busch bez namys\u0142u podpisa\u0142 z ni\u0105 kontrakt na trzy lata. Zachwyty Buscha w pe\u0142ni podziela\u0142 Bruno Walter, kt\u00f3ry wkr\u00f3tce potem zaprosi\u0142 Cebotari na festiwal do Salzburga i powierzy\u0142 jej rol\u0119 Eurydyki w operze Glucka.<\/p>\n

\"maxresdefault\"<\/a><\/p>\n

Kolejnym wielbicielem talentu m\u0142odziutkiej Rumunki okaza\u0142 si\u0119 sam Ryszard Strauss. W czerwcu 1935 Maria za\u015bpiewa\u0142a Amint\u0119 na drezde\u0144skiej prapremierze Die schweigsame Frau <\/i>pod batut\u0105 Karla B\u00f6hma. Kompozytor nam\u00f3wi\u0142 j\u0105 na powt\u00f3rny przyjazd do Berlina i nawi\u0105zanie sta\u0142ej wsp\u00f3\u0142pracy z tamtejsz\u0105 Staatsoper, kt\u00f3rej Cebotari dochowa\u0142a wierno\u015bci przez blisko dziesi\u0119\u0107 lat. Teatr zyska\u0142 jedn\u0105 z najbardziej wszechstronnych sopranistek XX wieku, z r\u00f3wnym wdzi\u0119kiem i maestri\u0105 realizuj\u0105c\u0105 partie subretkowe, koloraturowe, liryczne i dramatyczne. Potrafi\u0142a jednego wieczoru porwa\u0107 serca widowni jako Zuzanna z Wesela Figara, <\/em>\u017ceby nazajutrz wyst\u0105pi\u0107 w roli Carmen, powierzanej z regu\u0142y mezzosopranom; w kr\u00f3tkim odst\u0119pie przerzuci\u0107 si\u0119 z Violetty w Traviacie<\/em> na wymagaj\u0105c\u0105 \u017celaznej kondycji i niezmiernie trudn\u0105 pod wzgl\u0119dem wyrazowym parti\u0119 Salome w operze Straussa. Jej s\u0142awa szybko wykroczy\u0142a poza granice Niemiec. Od po\u0142owy lat trzydziestych Cebotari z powodzeniem wyst\u0119powa\u0142a na scenach w Zurychu, Bernie, Bazylei, Monachium, Pradze, Wiedniu, Amsterdamie i Sztokholmie. Zawojowa\u0142a publiczno\u015b\u0107 mediola\u0144skiej La Scali i weneckiej La Fenice. W 1936 roku \u015bpiewa\u0142a w trzech przedstawieniach Covent Garden: Zuzann\u0119 w Weselu<\/em>, Zerlin\u0119 w Don Giovannim <\/em>i Zofi\u0119 w Rosenkavalierze. <\/em>Nadal \u015bwi\u0119ci\u0142a triumfy w Salzburgu, zyskawszy opini\u0119 jednego z najwspanialszych sopran\u00f3w mozartowskich epoki.<\/p>\n

Zwi\u0105zek z Wyrubowem rozpad\u0142 si\u0119 w 1938 roku. Kilka miesi\u0119cy po rozwodzie Maria wysz\u0142a za m\u0105\u017c powt\u00f3rnie – zn\u00f3w za wybitnego cz\u0142owieka teatru, austriackiego aktora i scenografa Gustava Diessla, od pocz\u0105tku lat dwudziestych zwi\u0105zanego tak\u017ce z niemieckim przemys\u0142em filmowym (zagra\u0142 m.in. Kub\u0119 Rozpruwacza w s\u0142ynnej Puszce Pandory<\/em> w re\u017cyserii Georga Wilhelma Pabsta). Cebotari, kt\u00f3ra opr\u00f3cz fenomenalnego g\u0142osu odznacza\u0142a si\u0119 tak\u017ce subteln\u0105 urod\u0105 i niepospolitym warsztatem aktorskim, sama mia\u0142a ju\u017c za sob\u0105 pierwsze wyst\u0119py przed kamer\u0105. W 1937 roku wcieli\u0142a si\u0119 w rol\u0119 \u017cony \u015bpiewaka Ettore Vanniego (Beniamino Gigli) w niemiecko-w\u0142oskim melodramacie Solo per te <\/em>(Mutterlied<\/em>). Re\u017cyserem tego filmu – oraz wi\u0119kszo\u015bci nast\u0119pnych z udzia\u0142em Cebotari – by\u0142 Carmine Gallone, tw\u00f3rca przesz\u0142o stu dwudziestu dzie\u0142 kinowych, w tym najstarszej, niemej ekranizacji Dziej\u00f3w grzechu<\/em> \u017beromskiego (1918), pierwszego w Europie d\u017awi\u0119kowego filmu muzycznego (Neapol, \u015bpiewaj\u0105ce miasto\u00a0<\/i>z 1930) oraz kilku produkcji wspieraj\u0105cych re\u017cim Mussoliniego (m.in. Scypion Afryka\u0144ski<\/em>; 1937). Zar\u00f3wno Diessl, jak i Cebotari wyst\u0105pili p\u00f3\u017aniej w obrazach o charakterze jawnie propagandowym. On zagra\u0142 w dramacie Kolberg<\/em>, ostatnim filmie zrealizowanym w III Rzeszy – sk\u0105din\u0105d przez Veita Harlana, re\u017cysera os\u0142awionego \u017byda S\u00fcssa<\/em>; ona – w Odessa in fiamme <\/i>Gallone, opowie\u015bci o zdobyciu miasta przez si\u0142y rumu\u0144sko-niemieckie w 1941 roku i burzliwych losach uchod\u017ac\u00f3w z Mo\u0142dawii.<\/p>\n

W 1946 roku ma\u0142\u017ce\u0144stwo wyprowadzi\u0142o si\u0119 z Berlina. Wci\u0105\u017c uwielbiana Cebotari podpisa\u0142a kontrakt z wiede\u0144sk\u0105 Staatsoper. Zn\u00f3w nagradzano j\u0105 frenetycznymi oklaskami po wyst\u0119pach w Salome<\/em>, z r\u00f3wnym zachwytem przyjmowano jej dojrza\u0142e interpretacje ci\u0119\u017cszych r\u00f3l Mozartowskich: Donny Anny w Don Giovannim<\/em> i Hrabiny w Weselu Figara. <\/em>W sierpniu 1947 Maria wcieli\u0142a si\u0119 w rol\u0119 Lucile na prapremierze \u015amierci Dantona <\/em>Gottfrieda von Einem na festiwalu w Salzburgu (pod batut\u0105 Ferenca Fricsaya). We wrze\u015bniu za\u015bpiewa\u0142a we Wiedniu w Don Giovannim <\/em>u boku Richarda Taubera – jak si\u0119 okaza\u0142o, by\u0142 to ostatni wyst\u0119p sceniczny s\u0142ynnego tenora, kt\u00f3ry cztery miesi\u0105ce p\u00f3\u017aniej zmar\u0142 na raka p\u0142uc. Zacz\u0119\u0142a si\u0119 czarna seria. W marcu 1948 roku wylew krwi do m\u00f3zgu zabi\u0142 Diessla. Cebotari zosta\u0142a sama z dw\u00f3jk\u0105 syn\u00f3w. Od dnia \u015blubu powtarza\u0142a, \u017ce nie wyobra\u017ca sobie \u017cycia bez Gustava. \u015awiat opery mia\u0142 si\u0119 wkr\u00f3tce doczeka\u0107 urzeczywistnienia tej ponurej przepowiedni.<\/p>\n

Niezno\u015bne b\u00f3le zacz\u0119\u0142y si\u0119 w styczniu 1949 roku, na przedstawieniu Wesela Figara <\/em>w La Scali. W marcu Cebotari zas\u0142ab\u0142a w trakcie wiede\u0144skiego spektaklu operetki Student \u017cebrak <\/em>Carla Mill\u00f6ckera. Miesi\u0105c p\u00f3\u017aniej wyl\u0105dowa\u0142a na stole operacyjnym. Diagnoza okaza\u0142a si\u0119 r\u00f3wnoznaczna z wyrokiem \u015bmierci: rozleg\u0142y nowotw\u00f3r trzustki z przerzutami do w\u0105troby. Maria zmar\u0142a 9 czerwca: w kwiecie urody, u szczytu mo\u017cliwo\u015bci wokalnych, osierociwszy male\u0144kie dzieci. Synami Diessl\u00f3w zaopiekowa\u0142 si\u0119 angielski pianista Clifford Curzon, o kt\u00f3rym Tomasz Mann mawia\u0142, \u017ce by\u0142 „wspania\u0142ym gospodarzem, cudownym rozm\u00f3wc\u0105, wybitnym znawc\u0105 malarstwa i literatury”. Dodajmy: by\u0142 tak\u017ce dobrym cz\u0142owiekiem.<\/p>\n

Cebotari przesz\u0142a do historii opery jako swoista poprzedniczka Marii Callas. R\u00f3wnie wszechstronna, tak samo inteligentna i muzykalna, w podobnej mierze oddana swej \u015bpiewaczej powinno\u015bci. W ka\u017cd\u0105 rol\u0119 anga\u017cowa\u0142a si\u0119 ca\u0142\u0105 dusz\u0105 i sercem, na pr\u00f3bach zjawia\u0142a si\u0119 punktualnie i \u015bwietnie przygotowana, nie odwo\u0142a\u0142a w \u017cyciu \u017cadnego wyst\u0119pu. Dyrygenci j\u0105 uwielbiali, s\u0142uchacze nie posiadali si\u0119 z zachwytu nad jej kunsztem wokalnym. Jej czysty jak diament sopran mia\u0142 wiele innych cech tego najcenniejszego z klejnot\u00f3w. W ka\u017cdej partii l\u015bni\u0142 odmiennym blaskiem, zawsze jednak podkre\u015blonym nieskaziteln\u0105 intonacj\u0105, idealnie kontrolowanym wibrato i aksamitn\u0105 g\u0142adko\u015bci\u0105 frazy. Ka\u017cda faseta tego cudownie oszlifowanego g\u0142osu promienia\u0142a tym ja\u015bniej, \u017ce w g\u0142\u0119bi czai\u0142 si\u0119 nieuchwytny mrok – rys melancholii, kt\u00f3ry odcisn\u0105\u0142 si\u0119 mocnym pi\u0119tnem na jej cudownych interpretacjach partii Salome, Turandot i Carmen.<\/p>\n

A jednak niekt\u00f3rzy wci\u0105\u017c nie mog\u0105 jej wybaczy\u0107, \u017ce kocha\u0142a na \u015bmier\u0107 ostatniego aktora Goebbelsowskiej propagandy. \u017be jej najlepsze nagrania powsta\u0142y u szczytu re\u017cimu nazistowskiego. Mo\u017ce kiedy\u015b wczytaj\u0105 si\u0119 g\u0142\u0119biej w histori\u0119 jej rodzinnego Kiszyniowa: miasta bez to\u017csamo\u015bci, rozdartego politycznie, a przecie\u017c dziwnie pi\u0119knego. Nawet w radzieckiej chorobie. Nawet w wojennej \u015bmierci pod stert\u0105 gruz\u00f3w.<\/p>\n