{"id":1695,"date":"2016-11-12T21:30:41","date_gmt":"2016-11-12T20:30:41","guid":{"rendered":"http:\/\/atorod.pl\/?p=1695"},"modified":"2016-11-12T21:39:06","modified_gmt":"2016-11-12T20:39:06","slug":"spiewak-ktory-rozumial-debussyego","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/atorod.pl\/?p=1695","title":{"rendered":"\u015apiewak, kt\u00f3ry rozumia\u0142 Debussy’ego"},"content":{"rendered":"

„Tylko Pan i [F\u00e9lix] Vieuille zrozumieli\u015bcie i celnie przekazali\u015bcie moje intencje tw\u00f3rcze” – pisa\u0142 Claude Debussy w li\u015bcie z 1906 roku, skierowanym do Hectora Dufranne’a, pierwszego wykonawcy partii Golauda w pi\u0119cioaktowym dramacie muzycznym Peleas i Melizanda<\/em>. Drugi ze wspomnianych \u015bpiewak\u00f3w wykreowa\u0142 na prapremierze posta\u0107 Arkela i od 1902 roku wcieli\u0142 si\u0119 w ni\u0105 ponad dwie\u015bcie razy, tylko na scenie paryskiej Op\u00e9ra-Comique. Dufranne wy\u015bpiewa\u0142 swojego Golauda „zaledwie” sto dwadzie\u015bcia razy, budz\u0105c niezmienny zachwyt kompozytora, kt\u00f3ry przed kolejnym wznowieniem zach\u0119ca\u0142 go, by w swej interpretacji poszed\u0142 jeszcze dalej, tym dobitniej podkre\u015bli\u0142 dojmuj\u0105cy smutek i samotno\u015b\u0107 zazdrosnego brata, tym bardziej uwypukli\u0142 jego \u017cal za wszystkim, czego nie zrobi\u0142 i nie powiedzia\u0142, trac\u0105c tym samym wszelk\u0105 nadziej\u0119 szcz\u0119\u015bcia i spe\u0142nienia. Komplementy Debussy’ego by\u0142y z pewno\u015bci\u0105 szczere. Tw\u00f3rca nie mia\u0142 ani powodu, ani specjalnej ochoty wkupywa\u0107 si\u0119 w \u0142aski wykonawc\u00f3w. W premierowej obsadzie figurowali \u015bpiewacy wi\u0119cej ni\u017c wybitni – mi\u0119dzy innymi Jean P\u00e9rier w partii Peleasa i Mary Garden w roli Melizandy – a mimo to Debussy za nic mia\u0142 ich renom\u0119 i odnosi\u0142 si\u0119 do nich na pr\u00f3bach niczym pedantyczny belfer, wp\u0119dzaj\u0105cy w kompleksy swoich niezbyt rozgarni\u0119tych uczni\u00f3w. Maggie Teyte, kt\u00f3ra w 1908 roku przej\u0119\u0142a parti\u0119 Melizandy po Garden, wspomina\u0142a, \u017ce kompozytor wzbudza\u0142 powszechn\u0105 niech\u0119\u0107, a P\u00e9riera doprowadza\u0142 sw\u0105 gburowato\u015bci\u0105 do bia\u0142ej gor\u0105czki. Jej osobi\u015bcie kojarzy\u0142 si\u0119 z samym Golaudem, kryj\u0105cym pod mask\u0105 rozgoryczenia nieopisan\u0105 wra\u017cliwo\u015b\u0107. Czy\u017cby w\u0142a\u015bnie t\u0119 cech\u0119 Debussy dostrzeg\u0142 w \u015bpiewie Dufranne’a i dlatego tak j\u0105 docenia\u0142 w jego interpretacji tragicznej postaci ksi\u0119cia, kt\u00f3ry rozpaczliwie wierzy, \u017ce „prawda” zapewni mu mi\u0142o\u015b\u0107 tajemniczej znajdy z lasu? <\/span><\/p>\n

Dufranne trafi\u0142 do opery stosunkowo p\u00f3\u017ano, a jego talent odkryto przypadkiem i w r\u00f3wnie nieoczekiwanym miejscu, w jakim Golaud znalaz\u0142 sw\u0105 pi\u0119kn\u0105 melancholijn\u0105 \u017con\u0119. Urodzi\u0142 si\u0119 25 pa\u017adziernika 1870 roku w belgijskim Mons, najwi\u0119kszym o\u015brodku g\u00f3rniczego okr\u0119gu Borinage. Jako m\u0142ody ch\u0142opak pracowa\u0142 w tamtejszej garbarni i podobnie jak wielu innych robotnik\u00f3w sp\u0119dza\u0142 ka\u017cd\u0105 woln\u0105 chwil\u0119 na pr\u00f3bach popularnych w tym rozmuzykowanym mie\u015bcie towarzystw ch\u00f3ralnych. Tam dostrzeg\u0142 go Achille Tondeur, profesor miejscowego konserwatorium: udziela\u0142 mu lekcji przez rok, po czym przekaza\u0142 swego pupila pod opiek\u0119 tenora D\u00e9sir\u00e9 Demesta, wyk\u0142adowcy Conservatoire royal de Bruxelles. Dufranne zadebiutowa\u0142 w 1896 roku na deskach La Monnaie, w barytonowej partii Walentego w Fau\u015bcie\u00a0<\/em>Gounoda. Przez pierwsze cztery lata kariery wyst\u0119powa\u0142 w tym teatrze regularnie, p\u00f3\u017aniej te\u017c ch\u0119tnie wraca\u0142 na brukselsk\u0105 scen\u0119, a\u017c do wybuchu I wojny \u015bwiatowej. Opr\u00f3cz r\u00f3l w operach francuskich pr\u00f3bowa\u0142 swoich si\u0142 w repertuarze Wagnerowskim (w 1898 roku wcieli\u0142 si\u0119 w Alberyka w Z\u0142ocie Renu<\/em>). \u015apiewa\u0142 barytonem w zapomnianych dzi\u015b utworach Vincenta d’Indy’ego (Grymping w Fervaalu, <\/em>1897) i flamandzkiego kompozytora Jana Blocxa (Thomas w operze Thyl Uylenspiegel<\/i>, 1900). <\/b><\/p>\n

\"dufranne_hector_01\"<\/a><\/p>\n

Hector Dufranne (Golaud) i F\u00e9lix Vieuille (Arkel) w paryskiej inscenizacji Peleasa i Melizandy<\/em>. <\/span><\/p>\n

W 1900 roku podpisa\u0142 kontrakt z Op\u00e9ra-Comique<\/span>. Mened\u017cerowie paryskiej sceny docenili nie tylko jego walory g\u0142osowe, ale i niepospolity talent aktorski. Niewykluczone, \u017ce w\u0142a\u015bnie dlatego Dufranne zapisa\u0142 si\u0119 z\u0142otymi zg\u0142oskami w kronikach tego teatru – jako pierwszy wykonawca g\u0142\u00f3wnych r\u00f3l na prapremierach i francuskich premierach wielu oper, z kt\u00f3rych cz\u0119\u015b\u0107 popad\u0142a w zapomnienie, inne jednak przesz\u0142y do historii jako dzie\u0142a wybitne, a w ka\u017cdym razie prze\u0142omowe. By\u0142 Markizem de Saluces w Gris\u00e9lidis<\/i> Masseneta (1901, z Lucienne Br\u00e9val w partii tytu\u0142owej), Gervaisem w Huraganie<\/em> Alfreda Bruneau do libretta Emila Zoli (1901), tytu\u0142owym W\u0142\u00f3cz\u0119g\u0105 z opery Le chemineau <\/em>Xaviera Leroux (1907), kapitanem Clavaroche w komedii Fortunio <\/em>Andr\u00e9 Messagera (1907). \u015apiewa\u0142 parti\u0119 Scarpii w pierwszej francuskiej inscenizacji Toski<\/em> w 1903 roku. Osiem lat p\u00f3\u017aniej wcieli\u0142 si\u0119 w bankiera Don I\u00f1igo Gomeza z Godziny hiszpa\u0144skiej <\/em>Ravela.<\/p>\n

Przede wszystkim jednak da\u0142 si\u0119 zapami\u0119ta\u0107 jako niejednoznaczny, rozdarty wewn\u0119trznie Golaud z dramatu Debussy’ego. Przez dziesi\u0105tki lat od prapremiery wyszlifowa\u0142 swoj\u0105 interpretacj\u0119 jak klejnot. W 1928 roku nagra\u0142 fragmenty Peleasa i Melizandy <\/em>pod batut\u0105 Georgesa Truca: mi\u0142o\u015bnicy i znawcy archiwali\u00f3w do dzi\u015b traktuj\u0105 te p\u0142yty jako swoisty wzorzec z S\u00e8vres, do kt\u00f3rego odnosz\u0105 wszelkie wsp\u00f3\u0142czesne i p\u00f3\u017aniejsze rejestracje opery. Zauwa\u017caj\u0105 pewn\u0105 dowolno\u015b\u0107 w realizacji partii, t\u0142umacz\u0105 j\u0105 wszak\u017ce wzgl\u0119dami retorycznymi. Dostrzegaj\u0105, \u017ce liczne portamenti<\/em> i ritardandi <\/em>podkre\u015blaj\u0105 walory ekspresyjne tekstu. Zachwycaj\u0105 si\u0119 idealnym wyczuciem nieregularnych podzia\u0142\u00f3w rytmicznych. Istotnie, nagrane w tym samym roku wyimki pod dyrekcj\u0105 Piera Coppoli zdecydowanie rozczarowuj\u0105: w przypadku Vanniego-Marcoux rwana fraza i odst\u0119pstwa od partytury nie sprawiaj\u0105 wra\u017cenia przemy\u015blanego zabiegu interpretacyjnego. Prawdziwe spory zaczynaj\u0105 si\u0119 jednak przy ocenie legendarnego nagrania Rogera Desormi\u00e8re’a z 1942 roku: wszyscy zwracaj\u0105 uwag\u0119, \u017ce „nieludzki” Golaud Henriego Etcheverry jest skrajnym przeciwie\u0144stwem tragicznej postaci z uj\u0119cia Dufranne’a. W 1953 roku zn\u00f3w nast\u0119puje zwrot: Michel Roux wraca do pierwotnej interpretacji postaci, czyni to jednak znacznie mniej przekonuj\u0105co ni\u017c pierwszy Golaud z marze\u0144 kompozytora. <\/span><\/p>\n

\"dufranne_hector_02\"<\/a><\/p>\n

Dufranne jako W\u0142\u00f3cz\u0119ga z opery Xaviera Leroux.<\/p>\n

W 1908 roku Dufranne wzi\u0105\u0142 udzia\u0142 w ameryka\u0144skiej premierze Peleasa<\/em> z Manhattan Opera Company. Sze\u015b\u0107 lat p\u00f3\u017aniej jedyny raz wyst\u0105pi\u0142 w partii Golauda w londy\u0144skiej Covent Garden. W 1907 za\u015bpiewa\u0142 Jokanaana na francuskiej premierze Salome<\/em> Straussa, w 1910 powt\u00f3rzy\u0142 sw\u00f3j sukces za Oceanem. W 1921 roku stworzy\u0142 posta\u0107 czarnoksi\u0119\u017cnika Celia na prapremierze Mi\u0142o\u015bci do trzech pomara\u0144czy <\/em>Prokofiewa w Auditorium Theatre w Chicago, pod batut\u0105 kompozytora. Wkr\u00f3tce potem wcieli\u0142 si\u0119 w Don Kichota w operze lalkowej Manuela de Falli Kukie\u0142ki mistrza Piotra <\/em>(El retablo de maese Pedro<\/span><\/i>) – wykonanej po raz pierwszy na koncercie w Sewilli, 23 marca 1923 roku, a trzy miesi\u0105ce p\u00f3\u017aniej wystawionej w pe\u0142nej wersji w paryskiej posiad\u0142o\u015bci Winnaretty Singer, ksi\u0119\u017cny Edmond de Polignac, dwudziestej z dwudziestu czworga dzieci Isaaca Singera, wynalazcy wsp\u00f3\u0142czesnej maszyny do szycia. Dyrygowa\u0142 Vladimir Golschmann, przyjaciel Diagilewa, na klawesynie gra\u0142a Wanda Landowska.<\/p>\n

Dufranne wyst\u0119powa\u0142 r\u00f3wnie\u017c w Gandawie, Dieppe, Wimereux, B\u00e9ziers<\/span>, Vichy, Ostendzie i Amsterdamie. \u015apiewa\u0142 w Bostonie, Pittsburghu i Waszyngtonie z trup\u0105 Oscara Hammersteina II. W swoim imponuj\u0105cym repertuarze mia\u0142 te\u017c role z oper Berlioza, Bizeta, Saint-Sa\u00ebnsa, Verdiego i Wagnera. Z biegiem lat zacz\u0105\u0142 si\u0119 anga\u017cowa\u0107 w partie basowe i bas-barytonowe. By\u0142 typowym \u015bpiewakiem „starej szko\u0142y” francuskiej – charakteryzuj\u0105cej si\u0119 lekk\u0105, otwart\u0105 emisj\u0105, g\u0142osem rezonuj\u0105cym niezbyt g\u0142\u0119boko, mi\u0119kkim i bardzo ciep\u0142ym w brzmieniu, naznaczonym charakterystycznym „groszkiem”, bardzo elastycznym i sposobnym do realizacji wszelkich ozdobnik\u00f3w w\u0142\u0105cznie z niecodziennym w niskich partiach trylem. \u015awie\u017co\u015b\u0107 aparatu wokalnego zachowa\u0142 do p\u00f3\u017anej staro\u015bci. Wycofa\u0142 si\u0119 ze sceny wkr\u00f3tce po wybuchu II wojny \u015bwiatowej – po raz ostatni wyst\u0105pi\u0142 w partii Golauda w Operze w Vichy. W ostatnich latach \u017cycia mieszka\u0142 w Pary\u017cu, gdzie udziela\u0142 lekcji \u015bpiewu. Zmar\u0142 4 maja 1951 roku. <\/span><\/p>\n

W\u015br\u00f3d licznych recenzji z pocz\u0105tku XX wieku znalaz\u0142am te\u017c notk\u0119 o jego koncercie w Aeolian Hall na Manhattanie, z 23 listopada 1912 roku. Dufranne w ostatniej chwili zast\u0105pi\u0142 niedysponowanego w\u0142oskiego barytona Mario Sammarco. Nowojorski krytyk nie kry\u0142 rozczarowania zmian\u0105 obsady i programu wieczoru. Utyskiwa\u0142 na braki warsztatowe w sztuce wokalnej Dufranne’a, z niech\u0119ci\u0105 jednak przyznaj\u0105c, \u017ce w jego \u015bpiewie kryj\u0105 si\u0119 zarazem patos, godno\u015b\u0107 i czu\u0142o\u015b\u0107. Ods\u0142ucha\u0142am kilku nagra\u0144 Sammarco z tamtych lat. G\u0142os niepi\u0119kny, dynamika rzadko schodzi poni\u017cej forte, fraza si\u0119 nie klei. Ani w tym \u015bpiewie smutku, ani \u017calu, ani ekstazy. Nie wykluczam, \u017ce Debussy mia\u0142 paskudny charakter. Zna\u0142 si\u0119 jednak na g\u0142osach. I chyba te\u017c zna\u0142 si\u0119 na ludziach.<\/p>\n