{"id":1716,"date":"2016-11-26T21:26:19","date_gmt":"2016-11-26T20:26:19","guid":{"rendered":"http:\/\/atorod.pl\/?p=1716"},"modified":"2016-11-26T21:26:19","modified_gmt":"2016-11-26T20:26:19","slug":"kapibary-na-skyros","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/atorod.pl\/?p=1716","title":{"rendered":"Kapibary na Skyros"},"content":{"rendered":"

Upi\u00f3r w\u0142a\u015bnie wr\u00f3ci\u0142 z paryskiego Fidelia<\/em>. Tak przej\u0119ty, \u017ce zanim napisze cokolwiek sk\u0142adnego, musi najpierw odsapn\u0105\u0107. Przegl\u0105daj\u0105c archiwa, znalaz\u0142am sw\u00f3j mysi felieton z wakacyjnego numeru „Ruchu Muzycznego” z 2012 roku. Pop\u0142aka\u0142am si\u0119 ze \u015bmiechu – nie z powodu w\u0142asnych talent\u00f3w satyrycznych, tylko z uciechy nad tym, co moi koledzy po fachu, a zarazem mistrzowie – pu\u015bcili w jednym z wyda\u0144 „RM” z 1962 roku. Je\u015bli ktokolwiek ma ochot\u0119 sobie ponarzeka\u0107, \u017ce dzi\u015b nie ma ju\u017c redaktor\u00f3w, niech w to zajrzy czym pr\u0119dzej. Od razu mu si\u0119 humor poprawi.<\/p>\n

***<\/p>\n

Ka\u017cdy \u2013 nawet prosta mysz \u2013 powinien od czasu do czasu spr\u00f3bowa\u0107 czego\u015b nowego. Dali\u015bmy si\u0119 wi\u0119c zaprosi\u0107 znajomym kapibarom na d\u0142ugi i leniwy pobyt na jednej z wysp \u015br\u00f3dziemnomorskich. Wymaga\u0142o to od nas pewnych wyrzecze\u0144, bo kapibary wiod\u0105 zupe\u0142nie inny tryb \u017cycia ni\u017c myszy, a w dodatku s\u0105 od nich znacznie wi\u0119ksze i obdarzone niebywa\u0142\u0105 si\u0142\u0105 przekonywania. Typowy poranek kapibar to czas wypoczynku w wodzie, najch\u0119tniej w miejscu zacienionym. W najgor\u0119tszych porach dnia kapibary lubi\u0105 si\u0119 tapla\u0107 w b\u0142ocie albo na p\u0142yci\u017anie. Aktywno\u015b\u0107 intelektualna i \u017cerowanie zaczynaj\u0105 si\u0119 dopiero pod wiecz\u00f3r i trwaj\u0105 do p\u00f3\u017ana w nocy. Nasi kuzyni pas\u0105 si\u0119 powoli, pracowicie szukaj\u0105c co smaczniejszych k\u0105sk\u00f3w, spo\u017cywanie posi\u0142k\u00f3w wymaga zatem sporo czasu. Na szcz\u0119\u015bcie wok\u00f3\u0142 cudowna, po\u0142udniowa noc, pi\u0119kno przyrody niewys\u0142owione, wieczory sp\u0119dzali\u015bmy zatem na obsychaniu z b\u0142ota, trawieniu kolacji i czytaniu rozmaitych ksi\u0105\u017cek, kt\u00f3rych nie mamy u siebie w norze. Mi\u0119dzy innymi Dziennik\u00f3w <\/em>Stefana Kisielewskiego, w kt\u00f3rych znale\u017ali\u015bmy taki oto fragment, nadzwyczaj stosowny do sytuacji, w jakiej przysz\u0142o nam si\u0119 znale\u017a\u0107:<\/p>\n

My\u015bl\u0119, \u017ce obrzyd\u0142o\u015b\u0107 [\u015brodowiska muzycznego] \u0142\u0105czy si\u0119 z trudnym i skomplikowanym wykonawstwem muzyki awangardowej, a tak\u017ce z jej festiwalowo-grupowymi manifestacjami. Oni ci\u0105gle s\u0105 razem i musz\u0105 by\u0107, \u017ceby si\u0119 jako\u015b wzajemnie sprawdza\u0107 [\u2026] Ten m\u00f3j antyawangardowy pesymizm podzieli\u0142 zreszt\u0105 w\u0142a\u015bnie wcale przeze mnie nie uprzedzony Miecio Tomaszewski. Opowiada\u0142 on mnie i Heniowi [Krzeczkowskiemu] o festiwalu nowej muzyki na Sycylii: cudowna, po\u0142udniowa noc, pi\u0119kno przyrody niewys\u0142owione, a tu siada Berio czy inny pewny siebie chuj i produkuje ohydne d\u017awi\u0119ki na tle jakiej\u015b specjalnie odestetycznionej rupieciarni. Z czego to pochodzi? Znik\u0142 kult doskona\u0142ej formy, muzycy chc\u0105 by\u0107 tre\u015bciowcami, a \u017ce s\u0105 te\u017c p\u00f3\u0142inteligentami, wi\u0119c skutek wiadomy. Nie lubi\u0119 tej awangardy za jej przem\u0105drza\u0142o\u015b\u0107\u2026<\/em><\/p>\n

Spojrzeli\u015bmy po sobie zmieszani. W przeciwie\u0144stwie do autora tego wpisu bardzo lubimy awangard\u0119. Owszem, nieustannie produkowali\u015bmy jakie\u015b d\u017awi\u0119ki \u2013 zw\u0142aszcza kapibary, kt\u00f3re wydawa\u0142y gwizdy, chrz\u0105kni\u0119cia, a w chwilach szczeg\u00f3lnego zadowolenia radosne pomruki \u2013 ale \u017ceby od razu ohydne? Doskona\u0142\u0105 form\u0119 czcimy od zawsze: wystarczy spojrze\u0107 na nasze ob\u0142e kszta\u0142ty. Tre\u015bciowcami raczej nie jeste\u015bmy, w ka\u017cdym razie nie na wakacjach. Po powrocie do nory postanowili\u015bmy jednak pogrzeba\u0107 w archiwach dotycz\u0105cych nieco starszej muzyki, \u017ceby nikt nie oskar\u017cy\u0142 nas o przem\u0105drza\u0142o\u015b\u0107. Pragn\u0105c tym godniej uczci\u0107 pami\u0119\u0107 nieod\u017ca\u0142owanego Kisiela, zostali\u015bmy przy klimatach \u015br\u00f3dziemnomorskich i wgry\u017ali\u015bmy si\u0119 w artyku\u0142 Tadeusza Ochlewskiego z numeru 14\/1962 \u2013 pod d\u0142ugim, doskona\u0142ym formalnie i niezwykle tre\u015bciwym tytu\u0142em Opera Domenica Scarlattiego <\/em>Tetyda na Skyros po\u015bwi\u0119cona Marii Kazimierze Sobieskiej uwa\u017cana za zaginion\u0105, zosta\u0142a teraz przypadkowo odnaleziona, ocalona ze stos\u00f3w makulatury<\/em>. Zaintrygowani osobliwo\u015bci\u0105 interpunkcji i stylu, przedreptali\u015bmy do rzeczy:<\/p>\n

\"464px-domenico_scarlatti_azul\"<\/a><\/p>\n

Domingo Antonio Velasco: portret Domenica Scarlattiego (1738).<\/p>\n

Odkrywca T. Zardini w korespondencji do mnie podaje: \u201eJest to zas\u0142uga mojej ciekawo\u015bci. Opera ta znajdowa\u0142a si\u0119 po\u015br\u00f3d innych r\u0119kopis\u00f3w i druk\u00f3w ma\u0142ej warto\u015bci z zesz\u0142ego stulecia, przeznaczonych na przemia\u0142\u201d.<\/em><\/p>\n

Dzi\u0119ki uporczywym, moim staraniom, d\u0142ugotrwa\u0142ym, bo tylko drog\u0105 korespondencyjn\u0105, posiadamy ju\u017c dzi\u015b w PWM partytur\u0119, libretto, cz\u0119\u015b\u0107 wyci\u0105gu klawesynowego i wszystkie informacje o tej operze.<\/em><\/p>\n

Domenico Scarlatti (ur. w Neapolu 1685 zm. W Madrycie 1757) w latach 1709-1714 by\u0142 nadwornym klawesynist\u0105 i kapelmistrzem na dworze kr\u00f3lowej polskiej Marii Kazimiery Sobieskiej w Rzymie, gdzie po wydaleniu jej z Polski przez przej\u015bciowo panuj\u0105cego jej drugiego syna, za\u0142o\u017cy\u0142a wspania\u0142y dw\u00f3r.<\/em><\/p>\n

W pa\u0142acu jej D. Scarlatti wystawia (1709-1714) swoje opery, m.in. <\/em>La conversione di Clodoveo Re di Francia, La Silvia, L\u2019Orlando overo la Gelosa Pazzia, Tolomeo ed Alessandro overo La Corona Disprezzata (\u2026), Ifigenia w Aulidzie, Ifigenia w Taurydzie, Amor d\u2019un ombra e Gelosa d\u2019un aura.<\/p>\n

W 1712 r. w Rzymie, w pa\u0142acu Zuccari na Trinita dei Monti, w teatrze prywatnym Carla Capeciego, librecisty Dom. Scarlattiego i sekretarza kr\u00f3lowej wykonana by\u0142a opera Scarlattiego <\/em>Tetyda na Skyros, napisana w czasie, gdy kompozytor pe\u0142ni\u0142 swoje obowi\u0105zki na dworze polskiej kr\u00f3lowej.<\/em><\/p>\n

Tetyda na Skyros jest jedyn\u0105 obecnie istniej\u0105c\u0105 oper\u0105 kompletn\u0105 spo\u015br\u00f3d 12 skomponowanych przez D. Scarlattiego (m.in. zachowa\u0142 si\u0119 tylko I akt wymienionej wy\u017cej opery <\/em>Tolomeo ed Alessandro). Uwa\u017cana za zagubion\u0105, jak i inne, zosta\u0142a szcz\u0119\u015bliwym zbiegiem okoliczno\u015bci odnaleziona w Wenecji w bibliotece klasztoru franciszkan\u00f3w w sierpniu 1953 r. przez mnicha Terenzio Zardiniego.<\/em><\/p>\n

W 200 rocznic\u0119 \u015bmierci D. Scarlattiego w 1957 r. zosta\u0142a ona wykonana (w naszych czasach po raz pierwszy) lecz tylko w formie akademickiej w Mediolanie przez Stowarzyszenie \u201eAngelicum\u201d pod dyrekcj\u0105 A. Janesa na podstawie partytury przygotowanej do wykonania przez T. Zardiniego.<\/em><\/p>\n

S\u0142yszeli\u015bmy ju\u017c o operach w wersji estradowej i p\u00f3\u0142scenicznej, s\u0142yszeli\u015bmy nawet o Operze w wersji portable, kt\u00f3ra umo\u017cliwia jej uruchamianie bez konieczno\u015bci instalacji, ale z wykonaniem w formie akademickiej zetkn\u0119li\u015bmy si\u0119 po raz pierwszy. Ochlewski milczy o szczeg\u00f3\u0142ach wydarzenia, mo\u017cemy wi\u0119c tylko si\u0119 domy\u015bla\u0107, \u017ce odpowiednio przygotowan\u0105 partytur\u0119 podzielono na rozdzia\u0142y i akapity, opatrzywszy j\u0105 dodatkowo mn\u00f3stwem przypis\u00f3w, tabelek, wykres\u00f3w, symboli i wzor\u00f3w. Na szcz\u0119\u015bcie \u2013 dzi\u0119ki uporczywym, Ochlewskiego staraniom, d\u0142ugotrwa\u0142ym, bo tylko drog\u0105 korespondencyjn\u0105 \u2013 posiadamy ju\u017c wszystkie informacje o Tetydzie na Skyros<\/em>, je\u015bli zatem interesuje nas sama muzyka, dowiemy si\u0119 od autora, \u017ce:<\/p>\n

\u2026jest bardzo pi\u0119kna.<\/em><\/p>\n

No to kamie\u0144 spad\u0142 nam z serca. Wykonawcy unikn\u0105 przynajmniej pom\u00f3wie\u0144 o produkowanie ohydnych d\u017awi\u0119k\u00f3w. Z my\u015bl\u0105 o dociekliwych Ochlewski dodaje gar\u015b\u0107 szczeg\u00f3\u0142\u00f3w:<\/p>\n

Najwi\u0119kszymi zaletami <\/em>Tetydy s\u0105 \u015bwie\u017co\u015b\u0107 inwencji melodycznej arii, przypominaj\u0105cych genialno\u015b\u0107 sonat Scarlattiego, r\u00f3\u017cnorodno\u015b\u0107 temat\u00f3w i ciekawe harmoniczne innowacje.<\/em><\/p>\n

Opera napisana jest na ma\u0142y zesp\u00f3\u0142:<\/em><\/p>\n

2 soprany, alt, tenor, baryton, bas.<\/em><\/p>\n

Orkiestra: 2 skrzypiec, alt\u00f3wki (nie zawsze), wiolonczela, kontrabas, 2 flety (gdzieniegdzie), 1 ob\u00f3j (czasem), klawesyn.<\/em><\/p>\n

3 akty, na pocz\u0105tku Sinfonia, recitativa, arie (wiele solowych, duet, 2 tercety, sekstet).<\/em><\/p>\n

Z opisu coraz bardziej nam si\u0119 podoba ta opera, cho\u0107 gdyby to od nas zale\u017ca\u0142o, dodaliby\u015bmy jeszcze 1 fagot (miejscami), 2 klarnety (tu i \u00f3wdzie) oraz 1 suzafon (z rzadka), uwzgl\u0119dniliby\u015bmy sinfoni\u0119 gdzie\u015b w \u015brodku, a cz\u0119\u015b\u0107 arii solowych zast\u0105piliby\u015bmy ariami zespo\u0142owymi, ale lepiej wejdziemy pod miot\u0142\u0119 i b\u0119dziemy cicho, \u017ceby Kisiel nie cisn\u0105\u0142 w nas kapciem zza grobu. Trudno jednak orzec, jak wielki krytyk, znany z pogl\u0105d\u00f3w konserwatywno-liberalnych, odni\u00f3s\u0142by si\u0119 do bezece\u0144stw zawartych w libretcie:<\/p>\n

Rzecz dzieje si\u0119 na wyspie Skyros. Panuje tam kr\u00f3l Likomed. Jego c\u00f3rk\u0105 jest Deidamia. W orszaku jej s\u0142u\u017cebnic znajduje si\u0119 Arminda. Jest to jednak m\u0119\u017cczyzna: Achilles, przebrany w szaty niewie\u015bcie. Bo kocha Deidami\u0119 i chce by\u0107 blisko niej. Deidamia niczego si\u0119 nie domy\u015bla. Taka sytuacja dogadza Tetydzie, kt\u00f3ra w ten spos\u00f3b chce uchroni\u0107 swego syna Achillesa przed Ulissesem, kt\u00f3ry go szuka, gdy\u017c bez niego \u2013 w my\u015bl przepowiedni \u2013 Grecy nie wygraj\u0105 wojny troja\u0144skiej.<\/em><\/p>\n

Drugi w\u0105tek dramatycznej sytuacji:<\/em><\/p>\n

Kochank\u0105 kr\u00f3la Likomeda by\u0142a dot\u0105d Antiope. Donosz\u0105 jej, \u017ce Likomed jest morderc\u0105 jej ojca. A teraz jeszcze i to: porzuci\u0142 j\u0105. Przebiera si\u0119 w str\u00f3j \u017co\u0142nierza i przyjmuje imi\u0119 Filarte. Nie poznaj\u0105c, Likomed zwierza si\u0119 jemu (przecie\u017c to Antiope), \u017ce pokocha\u0142 Armind\u0119 (przebrany Achilles). Antiope przysi\u0119ga zemst\u0119 Likomedowi. Ten wyjawi\u0142 jej r\u00f3wnie\u017c, \u017ce na Skyros przyby\u0107 ma Ulisses z propozycj\u0105 ma\u0142\u017ce\u0144stwa Orestesa z Deidami\u0105. Sprawa komplikuje si\u0119, gdy\u017c w Filarte (Antiope) zakochuje si\u0119 Deidamia. A Achilles jest o to zazdrosny.<\/em><\/p>\n

Trzecim w\u0105tkiem libretta jest kwestia: Ulisses \u2013 Achilles \u2013 Tetyda.<\/em><\/p>\n

\"tetide_in_sciro_-_act_i_1_poss-_by_domenico_scarlatti_stage_design_by_filippo_juvarra\"<\/a><\/p>\n

Filippo Juvarra: projekt scenografii do rzymskiej prapremiery Tetydy na Skyros <\/em>(1710).<\/p>\n

Tutaj Ochlewski si\u0119 podda\u0142 i rozw\u00f3j trzeciego w\u0105tku pozostawi\u0142 wyobra\u017ani czytelnik\u00f3w \u201eRuchu Muzycznego\u201d, licz\u0105c na ich skromno\u015b\u0107, przyzwoito\u015b\u0107 i niezachwiane poczucie heteronormatywno\u015bci. W dalszej cz\u0119\u015bci artyku\u0142u stre\u015bci\u0142 pokr\u00f3tce libretto Carla Sigismonda Capeciego, kt\u00f3ry wzbogaci\u0142 je r\u00f3wnie\u017c o w\u0105tek patriotyczny:<\/p>\n

Na brzegu morza, zapatrzony w dal, stoi Achilles (w stroju Armindy). W duszy jego rozterka: obowi\u0105zek czy uczucie. Mi\u0142o\u015b\u0107 zwyci\u0119\u017ca: pozostaje przy Deidamii pod fa\u0142szyw\u0105 postaci\u0105.<\/em><\/p>\n

Na Skyros przyby\u0142 Ulisses, czego\u015b si\u0119 domy\u015bla i gdy sk\u0142ada Deidamii dary Orestesa dla niej: bogate szaty i zbroje, spostrzega w oczach Armindy (Achilles) zachwyt nad pi\u0119knym or\u0119\u017cem. Zdradzi\u0142 si\u0119 tym bohater i Ulisses jest ju\u017c pewien, \u017ce Arminda \u2013 to Achilles. Usi\u0142uje go zawstydzi\u0107, oskar\u017caj\u0105c o zdrad\u0119 ojczyzny. Achilles wyznaje, \u017ce tylko mi\u0142o\u015b\u0107 do Deidamii powstrzymywa\u0142a go od powrotu do kraju, do walki o Troj\u0119. Tetyda usi\u0142uje nam\u00f3wi\u0107 Ulissesa, by pozostawi\u0142 Achillesa w spokoju. Na pr\u00f3\u017cno.<\/em><\/p>\n

Tymczasem Filarte wyznaje Deidamii, \u017ce jest Antiop\u0105. Obejmuj\u0105 si\u0119 w rozrzewnieniu i z czu\u0142o\u015bci\u0105. Znienacka nadchodzi Likomed i nic nie rozumiej\u0105c, dotkni\u0119ty w swej ojcowskiej dumie t\u0105 scen\u0105, za\u015blepiony z\u0142o\u015bci\u0105 rozkazuje rzuci\u0107 Deidami\u0119 do morza. Mszcz\u0105c si\u0119 na Likomedzie, Antiope wyznaje wtedy, \u017ce jest c\u00f3rk\u0105 Tezeusza, kt\u00f3rego on tak kocha\u0142. Zrozpaczony t\u0105 wiadomo\u015bci\u0105 i \u015bmierci\u0105 Deidamii Likomed chce pozbawi\u0107 si\u0119 \u017cycia.<\/em><\/p>\n

Wszystko ko\u0144czy si\u0119 jednak najlepiej dzi\u0119ki Tetydzie. Martwej Deidamii daje ona nowe \u017cycie, a przez to, zostaj\u0105c jej matk\u0105, ma prawo decydowa\u0107 o jej losach: b\u0119dzie \u017con\u0105 Achillesa! Ulisses i Likomed zgadzaj\u0105 si\u0119 na to. Deidamia jest szcz\u0119\u015bliwa. A Antiope przebacza Likomedowi, wierz\u0105c, \u017ce to nie on by\u0142 morderc\u0105 jej ojca.<\/em><\/p>\n

Wszystko nam si\u0119 pomiesza\u0142o. Prosto od rocznika \u201eRuchu Muzycznego\u201d podreptali\u015bmy wi\u0119c do stare\u0144kiego egzemplarza Iliady<\/em>, \u017ceby to i owo sobie doczyta\u0107. No i odkryli\u015bmy, \u017ce Capeciemu te\u017c si\u0119 to i owo pokr\u0119ci\u0142o, bo kiedy Ulisses dotar\u0142 na wysp\u0119 Skyros, zasta\u0142 tam nie tylko ekip\u0119 szczwanych przebiera\u0144c\u00f3w, ale te\u017c syna Deidamii i Achillesa \u2013 z czego wniosek, \u017ce Deidamia musia\u0142a sporo wcze\u015bniej domy\u015bli\u0107 si\u0119 p\u0142ci swojej dw\u00f3rki.<\/p>\n

Wysz\u0142o szyd\u0142o z worka. Jeste\u015bmy tre\u015bciowcami i za nic mamy kult doskona\u0142ej formy, co ze wstydem przyznaje przem\u0105drza\u0142y<\/p>\n

MUS TRITON<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Upi\u00f3r w\u0142a\u015bnie wr\u00f3ci\u0142 z paryskiego Fidelia. Tak przej\u0119ty, \u017ce zanim napisze cokolwiek sk\u0142adnego, musi najpierw odsapn\u0105\u0107. Przegl\u0105daj\u0105c archiwa, znalaz\u0142am sw\u00f3j mysi felieton z wakacyjnego numeru „Ruchu Muzycznego” z 2012 roku. Pop\u0142aka\u0142am si\u0119 ze \u015bmiechu – nie z powodu w\u0142asnych talent\u00f3w satyrycznych, tylko z uciechy nad tym, co moi koledzy po fachu, a zarazem mistrzowie – … [Read more…]<\/a><\/span><\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[8],"tags":[],"class_list":{"0":"entry","1":"post","2":"publish","3":"author-mangusta","4":"post-1716","6":"format-standard","7":"category-miscellanea"},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1716","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=1716"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1716\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":1719,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1716\/revisions\/1719"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=1716"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=1716"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=1716"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}