{"id":173,"date":"2014-12-10T15:30:57","date_gmt":"2014-12-10T14:30:57","guid":{"rendered":"http:\/\/atorod.pl\/?p=173"},"modified":"2021-11-17T14:43:58","modified_gmt":"2021-11-17T13:43:58","slug":"o-pewnym-krolu-marku-i-pewnej-izoldzie","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/atorod.pl\/?p=173","title":{"rendered":"O pewnym Kr\u00f3lu Marku i pewnej Izoldzie"},"content":{"rendered":"

Kilka dni temu karmili\u015bmy si\u0119 pocieszn\u0105 wizj\u0105 Aleksandra Kipnisa \u015bpiewaj\u0105cego „Und ach, sein Kuss!” w hipotetycznym m\u0119skim wykonaniu Gretchen am Spinnrade <\/em>Schuberta. Potem znajomi si\u0119 dziwili, dlaczego o Kipnisie, uwa\u017canym przez wielu historyk\u00f3w wokalistyki za najwybitniejszego basa XX wieku, zamierzam napisa\u0107 w Atlasie Zapomnianych G\u0142os\u00f3w. Ot\u00f3\u017c mi\u0119dzy innymi dlatego, \u017ce wi\u0119kszo\u015b\u0107 z nas doskonale kojarzy nazwisko, nie ka\u017cdy jednak potrafi je dopasowa\u0107 do wspomnienia o konkretnym g\u0142osie, a je\u015bli ju\u017c, s\u0142yszy w my\u015blach kt\u00f3r\u0105\u015b z legendarnych interpretacji Borysa albo przypomina sobie jak przez mg\u0142\u0119 Leporella z Don Giovanniego,<\/em> a w \u015blad za tym anegdoty o rywalizacji Kipnisa z innym basem, Ezio Pinz\u0105, niekoronowanym kr\u00f3lem Metropolitan Opera. A przecie\u017c natura obdarzy\u0142a Kipnisa nie tylko i\u015bcie monumentalnym g\u0142osem, ale te\u017c niebywa\u0142\u0105 muzykalno\u015bci\u0105, inteligencj\u0105 pozwalaj\u0105c\u0105 wykorzysta\u0107 ten dar z najwi\u0119kszym po\u017cytkiem zar\u00f3wno dla repertuaru operowego, jak i pie\u015bniowego, oraz szczeg\u00f3lnym rodzajem instynktu i zwyk\u0142ej ludzkiej dobroci, kt\u00f3re pomog\u0142y mu wy\u0142uska\u0107 z grona partner\u00f3w scenicznych i wesprze\u0107 w dalszej karierze \u015bpiewak\u00f3w, o kt\u00f3rych pami\u0119tamy dzi\u015b znacznie lepiej ni\u017c o nim.<\/p>\n

Aleksander Kipnis (1891-1978) urodzi\u0142 si\u0119 w \u017bytomierzu, stolicy \u00f3wczesnej guberni wo\u0142y\u0144skiej, w wielodzietnej rodzinie \u017cydowskiej, osieroconej przez ojca, kiedy Aleksander mia\u0142 zaledwie 12 lat. Ch\u0142opak pomaga\u0142 utrzyma\u0107 bliskich, pracuj\u0105c jako czeladnik u cie\u015bli, \u015bpiewa\u0142 te\u017c sopranem w wo\u0142y\u0144skich i besarabskich synagogach. Po mutacji wyst\u0119powa\u0142 jako kantor w Siedlcach, gdzie zaci\u0105gn\u0105\u0142 si\u0119 r\u00f3wnie\u017c do \u017cydowskiej trupy aktorskiej . W wieku 19 lat wst\u0105pi\u0142 do konserwatorium warszawskiego, kt\u00f3re nie wymaga\u0142o od kandydat\u00f3w przedk\u0142adania dyplom\u00f3w szk\u00f3\u0142 \u015brednich. Studi\u00f3w nie sko\u0144czy\u0142 (uczy\u0142 si\u0119 gry na puzonie i kontrabasie oraz dyrygentury), bo za namow\u0105 uczelnianego ch\u00f3rmistrza wyjecha\u0142 do Berlina, \u017ceby uczy\u0107 si\u0119 \u015bpiewu u Ernsta Grezenbacha, z kt\u00f3rego „stajni” wyszli mi\u0119dzy innymi Lauritz Melchior, Max Lorenz i Peter Anders. O jego p\u00f3\u017aniejszych losach zadecydowa\u0142 w du\u017cej mierze przypadek, kolejne szcz\u0119\u015bcie w nieszcz\u0119\u015bciu, kt\u00f3re pchn\u0119\u0142o tylu aspiruj\u0105cych muzyk\u00f3w na start mi\u0119dzynarodowej kariery: internowany podczas Wielkiej Wojny jako obywatel rosyjski, zosta\u0142 zwolniony z obozu dzi\u0119ki wstawiennictwu pewnego niemieckiego oficera, kt\u00f3rego brat by\u0142 dyrektorem Staatstheater Wiesbaden. Z jego polecenia Kipnis zadebiutowa\u0142 w 1915 roku w Operze Hamburskiej, w Zem\u015bcie nietoperza, <\/em>po czym przeni\u00f3s\u0142 si\u0119 do opery w Wiesbaden, z kt\u00f3r\u0105 mia\u0142 kontrakt a\u017c do 1922 roku.<\/p>\n

Lata prawdziwej chwa\u0142y zacz\u0119\u0142y si\u0119 dla Kipnisa na deskach berli\u0144skiej St\u00e4dtische Oper (obecnie Deutsche Oper Berlin), z kt\u00f3r\u0105 rozpocz\u0105\u0142 wsp\u00f3\u0142prac\u0119 ju\u017c w 1919 roku, a cztery lata p\u00f3\u017aniej wzi\u0105\u0142 udzia\u0142 w wielkim ameryka\u0144skim tourn\u00e9e teatru pod dyrekcj\u0105 Leo Blecha. Kipnis zrobi\u0142 furor\u0119 w nowojorskiej Manhattan Opera (w roli Pognera w\u00a0\u015apiewakach norymberskich), <\/em>zyska\u0142 te\u017c grono sta\u0142ych wielbicieli w Civic Opera w Chicago, kt\u00f3ra przez kolejnych dziesi\u0119\u0107 lat anga\u017cowa\u0142a go w ka\u017cdym sezonie. P\u00f3\u017aniej nadesz\u0142y triumfy w Teatro Col\u00f3n, w Covent Garden i Operze Paryskiej, gdzie Kipnis wzbudza\u0142 jednomy\u015blny zachwyt krytyk\u00f3w, mened\u017cer\u00f3w i „zwyk\u0142ych” s\u0142uchaczy w repertuarze wagnerowskim. Jak mo\u017cna si\u0119 by\u0142o spodziewa\u0107, ju\u017c wkr\u00f3tce – \u015bci\u015blej w 1927 roku – zaanga\u017cowano go po raz pierwszy w Bayreuth, gdzie wyst\u0105pi\u0142 w partii Gurnemanza w Parsifalu,\u00a0<\/em>pod batut\u0105 Karla Mucka. Kolejne anga\u017ce w Bayreuth sko\u0144czy\u0142y si\u0119 po doj\u015bciu Hitlera do w\u0142adzy, cho\u0107 Kipnis jeszcze przez dwa lata \u015bpiewa\u0142 w Berlinie. Potem zerwa\u0142 kontrakt ze St\u00e4dtische Oper i wyjecha\u0142 do Wiednia, gdzie przez dwa kolejne pe\u0142ne sezony da\u0142 si\u0119 podziwia\u0107 bywalcom Staatsoper w dzie\u0142ach Wagnera i Straussa, w F<\/em>ideliu <\/em>i w Onieginie. <\/em>Jego wyst\u0119p w Czarodziejskim flecie <\/em>(Sarastro) pod dyrekcj\u0105 Toscaniniego w 1937 roku przeszed\u0142 do anna\u0142\u00f3w festiwalu w Salzburgu. Atmosfera jednak g\u0119stnia\u0142a: po anszlusie Austrii Kipnis podj\u0105\u0142 ostateczn\u0105 decyzj\u0119 o emigracji do Stan\u00f3w Zjednoczonych. Na scenie Met zadebiutowa\u0142 zn\u00f3w rol\u0105 Gurnemanza, po kt\u00f3rej przysz\u0142y kolejne triumfy, tak\u017ce w repertuarze francuskim i rosyjskim (na czele z legendarn\u0105 kreacj\u0105 w Borysie<\/em>).
\n<\/span><\/p>\n

W Metropolitan Opera wyst\u0105pi\u0142 po raz ostatni w 1946 roku, karier\u0119 zako\u0144czy\u0142 definitywnie pi\u0119\u0107 lat p\u00f3\u017aniej. \u015apiewa\u0142 pod batut\u0105 tytan\u00f3w – pocz\u0105wszy od Mengelberga, poprzez Monteux, Waltera, Furtw\u00e4nglera i Reinera, na Rodzi\u0144skim i Szellu sko\u0144czywszy. By\u0142 cz\u0142owiekiem go\u0142\u0119biego serca i niewyparzonego j\u0119zyka (o tempach w Rosenkavalierze <\/em>pod dyrekcj\u0105 samego Straussa paln\u0105\u0142 kiedy\u015b, \u017ce zale\u017c\u0105 od tego, czy kompozytor um\u00f3wi\u0142 si\u0119 po przedstawieniu na partyjk\u0119 kart z przyjaci\u00f3\u0142mi). W latach najwi\u0119kszej \u015bwietno\u015bci zachwyca\u0142 basem pot\u0119\u017cnym, g\u0142\u0119bokim w brzmieniu, wyr\u00f3wnanym w rejestrach, o niezwykle rozleg\u0142ej skali (zdarza\u0142o mu si\u0119 wyst\u0119powa\u0107 w partiach barytonowych, mi\u0119dzy innymi Wolframa w Tannh\u00e4userze<\/em> i Alberta w Wertherze<\/em> Masseneta) i rozpoznawalnej barwie, naznaczonej charakterystycznym „groszkiem”. Potrafi\u0142 zrobi\u0107 z nim wszystko: jego eteryczne pianissimi<\/em> zapiera\u0142y dech w piersi mi\u0142o\u015bnikom niemieckiej tw\u00f3rczo\u015bci pie\u015bniowej. Kipnis uk\u0142ada\u0142 swoje recitale z pieczo\u0142owito\u015bci\u0105 prawdziwego dramaturga: „program musi odzwierciedla\u0107 najgor\u0119tsze pasje i pragnienia \u015bpiewaka, sprawia\u0107, \u017ceby s\u0142uchacz zag\u0142\u0119bi\u0142 si\u0119 w jego osobist\u0105 biografi\u0119”, wyzna\u0142 w 1938 roku dziennikarzowi „Chicago Sunday Tribune”. Tak jak potrafi\u0142 ods\u0142oni\u0107 si\u0119 przed odbiorc\u0105 na estradzie, tak umia\u0142 bez reszty schowa\u0107 si\u0119 za postaci\u0105 odgrywan\u0105 na scenie. <\/span><\/p>\n