{"id":1746,"date":"2016-12-07T14:08:44","date_gmt":"2016-12-07T13:08:44","guid":{"rendered":"http:\/\/atorod.pl\/?p=1746"},"modified":"2021-08-07T15:33:55","modified_gmt":"2021-08-07T13:33:55","slug":"nie-kazdy-wezmie-po-bartoku-lutniej","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/atorod.pl\/?p=1746","title":{"rendered":"Nie ka\u017cdy we\u017amie po Bart\u00f3ku lutniej"},"content":{"rendered":"

Tym razem z nieco innej beczki. W zwi\u0105zku z „w\u0119gierskim” listopadem w NFM Piotr Matwiejczuk zam\u00f3wi\u0142 u mnie szkic o tym, czego o muzyce naszych bratank\u00f3w nie wiemy. Nie b\u0119dzie wi\u0119c o Liszcie, Kod\u00e1lyu ani Bart\u00f3ku, b\u0119dzie za to o wokalnych pocz\u0105tkach, o mniej znanej w\u0119gierskiej muzyce teatralnej i o tym, co teraz w trawie piszczy. Dowiedz\u0105 si\u0119 te\u017c Pa\u0144stwo, jaka jest r\u00f3\u017cnica mi\u0119dzy bekwarkiem, Bekwarkiem a Bakfarkiem (Bachfarrta z uwagi na szczup\u0142o\u015b\u0107 miejsca pomin\u0119\u0142am). Tekst ukaza\u0142 si\u0119 w jedenastym numerze „Muzyki w Mie\u015bcie”. <\/span><\/p>\n

***<\/p>\n

Czy wiedz\u0105 Pa\u0144stwo, co to jest bekwarek? Ja te\u017c dowiedzia\u0142am si\u0119 o tym stosunkowo p\u00f3\u017ano, spieraj\u0105c si\u0119 z pewnym historykiem o znaczenie wersu s\u0142ynnej spro\u015bnej fraszki Kochanowskiego O gospodyniej<\/em>. Brzmi ona \u201eNie ka\u017cdy we\u017amie po bekwarku lutniej\u201d (w niekt\u00f3rych wydaniach pisane ma\u0142\u0105, w innych du\u017c\u0105 liter\u0105). Z grubsza wiadomo, \u017ce chodzi o m\u0119skie przyrodzenie, a \u015bci\u015blej o to, \u017ce nie ka\u017cdego natura wyposa\u017cy\u0142a r\u00f3wnie szczodrze. Co jednak pocz\u0105\u0107 z tym bekwarkiem \u2013 albo Bekwarkiem? Historyk, znany tak\u017ce z upodobania do ornitologii, obstawa\u0142 przy rzeczowniku pospolitym, czyli dawnej nazwie s\u0142owika szarego, zaproponowanej w XIX wieku przez Antoniego Wag\u0119, polskiego zoologa, poet\u0119 i krytyka literackiego, a przy okazji cz\u0142onka zakonu pijar\u00f3w. Bardzo mnie to zaciekawi\u0142o, tajemnicze s\u0142owo kojarzy\u0142o mi si\u0119 bowiem po prostu z Valentinem Bakfarkiem, w\u0119gierskim kompozytorem i wirtuozem lutni, kt\u00f3ry w latach 1549\u20131566 by\u0142 nadwornym muzykiem kr\u00f3la Polski i ostatniego wielkiego ksi\u0119cia litewskiego Zygmunta II Augusta w Wilnie. Potem wysz\u0142o na jaw, \u017ce Bakfark by\u0142 tak\u017ce szpiegiem Albrechta Hohenzollerna \u2013 ksi\u0119cia pruskiego i ostatniego wielkiego mistrza zakonu krzy\u017cackiego. Zdemaskowany donosiciel uszed\u0142 z Wilna przez Pozna\u0144 do Wiednia, gdzie zosta\u0142 nadwornym lutnist\u0105 cesarza. Jakkolwiek w Polsce zostawi\u0142 po sobie z\u0142e wspomnienia, jego zbi\u00f3r Harmoniarum musicarum in usum testudinis factarum<\/em>, wydany w 1565 roku w Krakowie, w drukarni \u0141azarza Andrysowicza, przez d\u0142ugie lata uchodzi\u0142 za jedyn\u0105 opublikowan\u0105 w naszym kraju tabulatur\u0119 lutniow\u0105.<\/p>\n

Historyk przyzna\u0142 wreszcie, \u017ce nie zastanowi\u0142 si\u0119 nad etymologi\u0105 przestarza\u0142ej nazwy gatunkowej s\u0142owika. Ksi\u0105dz Waga pewnie po\u017ca\u0142owa\u0142 niepozornego, rdzawobr\u0105zowego ptaszka, kt\u00f3rego polskie imi\u0119 znaczy tyle, co \u201ebrudnoszary\u201d \u2013 i postanowi\u0142 ochrzci\u0107 go jeszcze pi\u0119kniej ni\u017c na zachodzie Europy, gdzie zw\u0105 go \u015bpiewakiem nocnym albo z ciernistych krzew\u00f3w. Nazwa\u0142 go po pierwszym wybitnym muzyku w\u0119gierskim, kt\u00f3rego s\u0142awa wykroczy\u0142a daleko poza granice ojczystego Siedmiogrodu, znajduj\u0105cego si\u0119 w jego czasach pod panowaniem Habsburg\u00f3w. Na kolejnych kompozytor\u00f3w i wirtuoz\u00f3w z W\u0119gier, kt\u00f3rzy zapisali si\u0119 z\u0142otymi zg\u0142oskami w historii muzyki europejskiej, trzeba by\u0142o poczeka\u0107 a\u017c do XIX wieku. Czy\u017cby \u00f3w kraj przez wiele stuleci pozostawa\u0142 muzyczn\u0105 pustyni\u0105?<\/p>\n

Nic bardziej b\u0142\u0119dnego. Wprawdzie nie zachowa\u0142y si\u0119 \u017cadne \u017ar\u00f3d\u0142a pisane z okresu przed koronacj\u0105 Stefana I \u015awi\u0119tego z dynastii Arpad\u00f3w i chrystianizacji W\u0119gier w 1001 roku, wiadomo jednak, \u017ce w czasach poga\u0144skich opiewano chwa\u0142\u0119 i uczynki bohater\u00f3w na melodie pentatonicznych i diatonicznych lament\u00f3w siedmiogrodzkich. Pierwsza wzmianka o tych \u015bpiewach pochodzi z XI-wiecznej kroniki opisuj\u0105cej dzia\u0142ania ewangelizacyjne w\u0142oskiego biskupa Gerarda Sagredo, kt\u00f3ry w 1046 roku zgin\u0105\u0142 jako m\u0119czennik, str\u0105cony do Dunaju z urwistej g\u00f3ry Kelem. Poga\u0144scy buntownicy okazali si\u0119 nieczuli na muzyczn\u0105 wra\u017cliwo\u015b\u0107 p\u00f3\u017aniejszego \u015bwi\u0119tego, kt\u00f3ry nieraz zachwyca\u0142 si\u0119 t\u0119sknym za\u015bpiewem tutejszych dziewcz\u0105t.<\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

Peire Vidal. Iluminacja z XIII-wiecznego francuskiego r\u0119kopisu z \u017cywotami trubadur\u00f3w. Ze zbior\u00f3w Biblioteki Narodowej w Pary\u017cu<\/p>\n

Pocz\u0105tki w\u0119gierskiej muzyki sakralnej s\u0105 znacznie lepiej udokumentowane. Chora\u0142u nauczano na W\u0119grzech od XI stulecia: w szko\u0142ach przyklasztornych, w katedrach i w niewielkich ko\u015bcio\u0142ach na prowincji, gdzie adepci odbywali lekcje codziennie, opanowuj\u0105c podstawy notacji, teorii i sztuki wokalnej. System by\u0142 jednolity i \u015bwietnie zorganizowany, co z czasem doprowadzi\u0142o do wykszta\u0142cenia specyficznie w\u0119gierskiej odmiany \u015bpiewu chora\u0142owego, wyr\u00f3\u017cniaj\u0105cego si\u0119 mi\u0119dzy innymi odr\u0119bn\u0105 metod\u0105 zapisu i bardzo rozbudowan\u0105 melizmatyk\u0105. Mniej wiadomo o \u00f3wczesnej muzyce \u015bwieckiej, uprawianej przez w\u0119drownych grajk\u00f3w i \u015bpiewak\u00f3w. W\u0142adcy i wielmo\u017ce ch\u0119tnie jednak zapraszali na W\u0119gry muzyk\u00f3w z zagranicy. Kr\u00f3l Emeryk z dynastii Arpad\u00f3w go\u015bci\u0142 na swym dworze dw\u00f3ch trubadur\u00f3w: Gaucelma Faidita i Peire Vidala. S\u0142ynny ostatni minnesinger Oswald von Wolkenstein by\u0142 ulubie\u0144cem Zygmunta Luksemburskiego. Maciej Korwin, za kt\u00f3rego spraw\u0105 zwiastuny renesansu dotar\u0142y na W\u0119gry ju\u017c w latach osiemdziesi\u0105tych XV wieku, sprowadzi\u0142 do swej siedziby w Budzie kwiat \u00f3wczesnych muzyk\u00f3w w\u0142oskich i flamandzkich, a \u015bpiewacy z jego kapeli kr\u00f3lewskiej uchodzili za lepszych ni\u017c ci, kt\u00f3rymi dysponowa\u0142y \u00f3wczesna kapela papieska i katedra w Cambrai.<\/p>\n

Pierwociny w\u0119gierskiego stylu polifonicznego zdusi\u0142a w zarodku okupacja osma\u0144ska. Po bitwie pod Mohaczem (1526) Kr\u00f3lestwo W\u0119gier straci\u0142o suwerenno\u015b\u0107 i rozpad\u0142o si\u0119 na trzy cz\u0119\u015bci. A\u017c do ko\u0144ca XVII wieku g\u0142\u00f3wnym o\u015brodkiem muzyki w\u0119gierskiej pozostawa\u0142 Siedmiogr\u00f3d. Zanim w \u015bwiat posz\u0142a fama o mistrzostwie Bakfarka, najs\u0142ynniejszym lutnist\u0105 i kompozytorem pie\u015bni epicznych pozostawa\u0142 Sebesty\u00e9n Tin\u00f3di Lantos, pochodz\u0105cy z rodziny mieszcza\u0144skiej, wykszta\u0142cony w Peczu, gdzie nauczy\u0142 si\u0119 \u0142aciny i podstaw rzemios\u0142a muzycznego. Jego najwa\u017cniejszym dzie\u0142em jest pie\u015b\u0144 Erd\u00e9lyi hist\u00f3ria<\/em>, swoista kronika Siedmiogrodu od lat panowania Jana Z\u00e1polyi, przyw\u00f3dcy stronnictwa antyhabsburskiego na W\u0119grzech, a\u017c po czasy mu wsp\u00f3\u0142czesne. Bakfark te\u017c rozpoczyna\u0142 sw\u0105 karier\u0119 w Siedmiogrodzie \u2013 mimo osza\u0142amiaj\u0105cych sukces\u00f3w odniesionych p\u00f3\u017aniej na dworach we Francji, Polsce i W\u0142oszech, jego utwory zachowa\u0142y si\u0119 w nielicznych \u017ar\u00f3d\u0142ach. Wi\u0119kszo\u015b\u0107 spu\u015bcizny Bakfarka przepad\u0142a, rzucona na pastw\u0119 p\u0142omieni zgodnie z wol\u0105 zmar\u0142ego wirtuoza.<\/p>\n

U pocz\u0105tkach XVIII stulecia przez W\u0119gry przetoczy\u0142a si\u0119 fala wielkiego powstania antyhabsburskiego, kt\u00f3rego przyw\u00f3dc\u0105 by\u0142 Franciszek II Rakoczy, w latach 1704-1711 wielki ksi\u0105\u017c\u0119 Siedmiogrodu. Niewykluczone, \u017ce tematem s\u0142ynnego marsza z kantaty dramatycznej Pot\u0119pienie Fausta<\/em> Berlioza jest ulubiona melodia Rakoczego \u2013 pie\u015b\u0144 kuruc\u00f3w, czyli rebeliant\u00f3w przeciwko panowaniu Habsburg\u00f3w na W\u0119grzech. Obfit\u0105 i niezwykle ciekaw\u0105 muzycznie tw\u00f3rczo\u015b\u0107 powsta\u0144c\u00f3w przekazywano sobie z ust do ust. Spisa\u0142 j\u0105 dopiero w\u0119gierski poeta, kompozytor i folklorysta \u00c1d\u00e1m P\u00e1l\u00f3czi-Horv\u00e1th i wyda\u0142 w zbiorze \u00d6t\u00f6df\u00e9lsz\u00e1z \u00c9nekek<\/em> (1813), obejmuj\u0105cym tak\u017ce pie\u015bni studenckie.<\/p>\n

Po upadku powstania nadszed\u0142 czas pogodzenia si\u0119 z dominacj\u0105 Habsburg\u00f3w i gwa\u0142townych wp\u0142yw\u00f3w muzyki zachodniej. Dawny styl pie\u015bni odszed\u0142 bezpowrotnie w przesz\u0142o\u015b\u0107, ust\u0119puj\u0105c miejsca fakturze akordowo-homofonicznej, typowej dla niemieckiego chora\u0142u protestanckiego. W\u0119gierska arystokracja wygrzewa\u0142a si\u0119 w cieple dworu wiede\u0144skiego, wyrzek\u0142szy si\u0119 ojczystej mowy na rzecz francuszczyzny i niemczyzny. W 1761 roku Haydn zosta\u0142 kapelmistrzem w rezydencji Eszterh\u00e1zych w Eisenstadt. W pierwszej po\u0142owie XIX wieku na W\u0119grzech cz\u0119sto go\u015bcili Beethoven i Schubert. Obydwie tradycje zacz\u0119\u0142y przenika\u0107 si\u0119 nawzajem. W\u0119gierskie motywy pojawi\u0142y si\u0119 w Eroice<\/em> i VII Symfonii <\/em>wiede\u0144skiego klasyka, Schubert wpl\u00f3t\u0142 je w swoj\u0105 Sonat\u0119 B-dur D. 617, <\/em>miejscowi kompozytorzy coraz cz\u0119\u015bciej pr\u00f3bowali swych si\u0142 w modnych walcach i menuetach. Z tego samego okresu pochodz\u0105 pierwsze verbunkos<\/em>, czyli ludowe ta\u0144ce w\u0119gierskie o charakterystycznej dwucz\u0119\u015bciowej budowie, towarzysz\u0105ce przymusowym zaci\u0105gom rekrut\u00f3w do wojsk habsburskich. Najwybitniejszym przedstawicielem muzyki werbunkowej by\u0142 J\u00e1nos Bihari, cyga\u0144ski skrzypek i kompozytor, muzyczny analfabeta, kt\u00f3rego podziwia\u0142 sam Liszt.<\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

Ferenc Erkel. Rycina K\u00e1rolya Rusza z tygodnika „Vas\u00e1rnapi Ujs\u00e1g”, 1869<\/p>\n

I kt\u00f3rego tw\u00f3rczo\u015b\u0107 s\u0142u\u017cy\u0142a niewyczerpanym natchnieniem dla pionier\u00f3w opery w\u0119gierskiej, czerpi\u0105cych z jego dorobku r\u00f3wnie entuzjastycznie, jak ze spu\u015bcizny Mozarta i Donizettiego. Ich poczet otwiera Ferenc Erkel, tw\u00f3rca hymnu w\u0119gierskiego, autor narodowej opery B\u00e1nk<\/em> b\u00e1n<\/em> (1861), odmalowuj\u0105cej burzliwe losy Gertrudy, \u017cony kr\u00f3la Andrzeja II, i jej zab\u00f3jcy, palatyna Banka. Jego r\u00f3wie\u015bnikiem by\u0142 Mih\u00e1ly Mosonyi, kompozytor oper Szep Ilonka <\/em>i\u00a0 \u00c1lmos<\/em>, przy\u0107mionych niestety s\u0142aw\u0105 dzie\u0142 Erkela. M\u0142odszy od nich o pokolenie K\u00e1roly Goldmark, syn kantora synagogi w Keszthely nad Balatonem, by\u0142 w swoim czasie typowany na nast\u0119pc\u0119 Ryszarda Wagnera. Jego opera Die K\u00f6nigin von Saba<\/em> (1875) utrzyma\u0142a si\u0119 w repertuarze Wiener Staatsoper a\u017c do 1936 roku, kiedy zdj\u0119to j\u0105 z afisza na polecenie nazist\u00f3w, jako modelowy przyk\u0142ad sztuki wynaturzonej.<\/p>\n

Nie miejsce tu, by rozwodzi\u0107 si\u0119 nad geniuszem kompozytorskim i wirtuozeri\u0105 Ferenca Liszta. Nie pora przywo\u0142ywa\u0107 nazwisk B\u00e9li Bart\u00f3ka i Zolt\u00e1na Kod\u00e1lya. Warto jednak wspomnie\u0107 o wybitnych tw\u00f3rcach operetek, utwor\u00f3w pogardzanych przez wi\u0119kszo\u015b\u0107 wsp\u00f3\u0142czesnych meloman\u00f3w: o Franzu Leh\u00e1rze, autorze Krainy u\u015bmiechu<\/em> i Weso\u0142ej wd\u00f3wki<\/em>, do dzi\u015b dor\u00f3wnuj\u0105cych popularno\u015bci\u0105 dzie\u0142om rodziny Strauss\u00f3w; o Imre K\u00e1lm\u00e1nie, kt\u00f3rego Ksi\u0119\u017cniczka czardasza <\/em>i Hrabina Marica<\/em> w swoim czasie \u015bwi\u0119ci\u0142y na scenach jeszcze wi\u0119ksze triumfy; o Viktorze Jacobim, P\u00e1lu \u00c1brah\u00e1mie i Szabolcsu F\u00e9nyesie, pisz\u0105cych operetki typowo wiede\u0144skie; z drugiej za\u015b strony o Jenie Huszce i Pongr\u00e1czu Kacs\u00f3hu, kt\u00f3rzy zadali sobie trud wypracowania specyficznie w\u0119gierskiego idiomu operetkowego.<\/p>\n

Z pewno\u015bci\u0105 trzeba odda\u0107 sprawiedliwo\u015b\u0107 kompozytorom, kt\u00f3rzy w latach pi\u0119\u0107dziesi\u0105tych ubieg\u0142ego wieku musieli opu\u015bci\u0107 ojczyzn\u0119 lub zamilkli na znak protestu wobec polityki \u00f3wczesnych w\u0142adz. Jest w\u015br\u00f3d nich S\u00e1ndor Veress, profesor konserwatorium w Budapeszcie, autor zapomnianych dzi\u015b pie\u015bni, utwor\u00f3w orkiestrowych, kameralnych i fortepianowych. Jest L\u00e1szl\u00f3 Lajtha, etnomuzykolog, dyrygent i kompozytor, kt\u00f3remu skonfiskowano paszport w ramach represji za zbyt d\u0142ugi pobyt na Zachodzie. Jest Gy\u00f6rgy S\u00e1ndor Ligeti, jeden z czo\u0142owych tw\u00f3rc\u00f3w muzyki XX wieku, laureat Polar Music Prize, tw\u00f3rca legendarnej antyopery Le Grand Macabre<\/em> do libretta opartego na sztuce Michela De Ghelderode, kt\u00f3rej muzyk\u0119 sam kompozytor okre\u015bli\u0142 jako \u201enieatonaln\u0105\u201d, przesyconej mn\u00f3stwem odniesie\u0144 do spu\u015bcizny Monteverdiego, Rossiniego i Verdiego.<\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

Gy\u00f6rgy Kurt\u00e1g. Fot. Christoph Egger<\/p>\n

Nie spos\u00f3b zmilcze\u0107 dorobku w\u0119gierskich dodekafonist\u00f3w i spadkobierc\u00f3w dziedzictwa Bart\u00f3ka: Ferenca Farkasa, Endre Szerv\u00e1nszky\u2019ego i bodaj najs\u0142ynniejszego spo\u015br\u00f3d \u017cyj\u0105cych i wci\u0105\u017c kojarzonych z tamtejsz\u0105 tradycj\u0105 kompozytor\u00f3w wsp\u00f3\u0142czesnych \u2013 Gy\u00f6rgya Kurt\u00e1ga. Nie ma powodu pomija\u0107 uznanego na ca\u0142ym \u015bwiecie dorobku Petera E\u00f6tv\u00f6sa, autora operowej adaptacji s\u0142ynnych Anio\u0142\u00f3w w Ameryce<\/em> Tony\u2019ego Kushnera, tw\u00f3rcy jedenastu dzie\u0142 scenicznych, z kt\u00f3rych najszerszy odd\u017awi\u0119k wzbudzi\u0142y jak dot\u0105d Lady Sarashina<\/em>, owoc g\u0142\u0119bokiej fascynacji kompozytora kultur\u0105 Dalekiego Wschodu i tradycj\u0105 japo\u0144skiego teatru n\u014d<\/em>, oraz Mi\u0142o\u015b\u0107 i inne demony<\/em> na motywach prozy Gabriela Garcii M\u00e1rqueza, napisana na zam\u00f3wienie Glyndebourne Festival w 2008 roku.<\/p>\n

O w\u0119gierskich wykonawcach ostatniego stulecia \u2013 o dyrygentach Antalu Dor\u00e1tim i Gy\u00f6rgyu Soltim, o pianistach Gy\u00f6rgyu Cziffrze i Zolt\u00e1nie Kocsisie, o \u015bpiewakach \u00c9vie Marton i L\u00e1szl\u00f3 Polgarze \u2013 mo\u017cna by napisa\u0107 ca\u0142e tomy. Szkopu\u0142 w tym, \u017ce zamiast pisa\u0107 tomy, lepiej by\u0142oby zna\u0107 ich dorobek, doceni\u0107 ich sztuk\u0119 interpretacyjn\u0105, kojarzy\u0107 nazwiska i tytu\u0142y utwor\u00f3w r\u00f3wnie celnie, jak w pocz\u0105tkach XIX wieku ksi\u0105dz Waga kojarzy\u0142 sztuk\u0119 Bekfarka z zapieraj\u0105cym dech w piersi \u015bpiewem s\u0142owika szarego.<\/p>\n

Polak, W\u0119gier, dwa bratanki, i do szabli, i do szklanki \u2013 mawiaj\u0105 Polacy. Lengyel, magyar \u2013 k\u00e9t j\u00f3 bar\u00e1t, egy\u00fctt harcol, s issza bor\u00e1t \u2013 mawiaj\u0105 W\u0119grzy. A mo\u017ce by tak od\u0142o\u017cy\u0107 t\u0119 szabl\u0119, schowa\u0107 gdzie\u015b te szklanki i zacz\u0105\u0107 wsp\u00f3lnie muzykowa\u0107?<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Tym razem z nieco innej beczki. W zwi\u0105zku z „w\u0119gierskim” listopadem w NFM Piotr Matwiejczuk zam\u00f3wi\u0142 u mnie szkic o tym, czego o muzyce naszych bratank\u00f3w nie wiemy. Nie b\u0119dzie wi\u0119c o Liszcie, Kod\u00e1lyu ani Bart\u00f3ku, b\u0119dzie za to o wokalnych pocz\u0105tkach, o mniej znanej w\u0119gierskiej muzyce teatralnej i o tym, co teraz w trawie … [Read more…]<\/a><\/span><\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[9],"tags":[],"class_list":{"0":"entry","1":"post","2":"publish","3":"author-mangusta","4":"post-1746","6":"format-standard","7":"category-prasowka"},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1746","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=1746"}],"version-history":[{"count":4,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1746\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":5985,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1746\/revisions\/5985"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=1746"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=1746"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=1746"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}