{"id":1784,"date":"2016-12-27T22:19:09","date_gmt":"2016-12-27T21:19:09","guid":{"rendered":"http:\/\/atorod.pl\/?p=1784"},"modified":"2016-12-29T13:35:51","modified_gmt":"2016-12-29T12:35:51","slug":"trauma-rodu-wolsungow","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/atorod.pl\/?p=1784","title":{"rendered":"Trauma rodu W\u00f6lsung\u00f3w"},"content":{"rendered":"

Sp\u00f3jny Ring<\/em> zrealizowany przez czterech re\u017cyser\u00f3w? Tego jeszcze nie by\u0142o. Pomys\u0142 powierzenia ka\u017cdego z cz\u0142on\u00f3w tetralogii innej ekipie inscenizator\u00f3w nie jest wprawdzie nowo\u015bci\u0105: zacz\u0119\u0142o si\u0119 od s\u0142ynnego przedsi\u0119wzi\u0119cia Opery w Stuttgarcie, rozpocz\u0119tego w 1999 roku, w kt\u00f3rym uczestniczy\u0142o nie tylko czterech re\u017cyser\u00f3w, ale te\u017c trzech Wotan\u00f3w, trzy Brunhildy oraz dw\u00f3ch r\u00f3\u017cnych Zygfryd\u00f3w. Jedynym ogniwem \u0142\u0105cz\u0105cym ten w\u0105tpliwy „cykl” by\u0142 dyrygent Lothar Zagrosek. Dziewi\u0119\u0107 lat p\u00f3\u017aniej podobnym tropem poszed\u0142 Aalto Musiktheater w Essen, z jeszcze mniej przekonuj\u0105cym skutkiem artystycznym: karko\u0142omna misja nadania temu wszystkiemu sensu muzycznego przypad\u0142a tym razem w udziale Stefanowi Solteszowi. Dyrekcja Badisches Staatstheater w Karlsruhe zadeklarowa\u0142a jednak, \u017ce nowa inscenizacja Pier\u015bcienia<\/em> – przygotowana przez odr\u0119bne zespo\u0142y realizator\u00f3w – z\u0142o\u017cy si\u0119 w logiczn\u0105 ca\u0142o\u015b\u0107 i nie zaciemni przes\u0142ania Wagnerowskiego arcydzie\u0142a. Piecz\u0119 nad wszystkimi spektaklami obj\u0105\u0142 Brytyjczyk Justin Brown, od o\u015bmiu lat dyrektor muzyczny teatru, wysoko ceniony przez niemieck\u0105 krytyk\u0119, mi\u0119dzy innymi za wy\u015bmienite przygotowanie wznowienia\u00a0Parsifala<\/em> w re\u017cyserii Keitha Warnera i ubieg\u0142orocznej premiery Tristana i Izoldy\u00a0<\/em>w uj\u0119ciu Christophera Aldena.<\/p>\n

Niestety, nie uda\u0142o mi si\u0119 dotrze\u0107 na Z\u0142oto Renu, <\/em>kt\u00f3re mia\u0142o premier\u0119 w lipcu. Zamierzam jednak wybra\u0107 si\u0119 do Karlsruhe na kolejne cz\u0119\u015bci Pier\u015bcienia Nibelunga<\/em>, a ju\u017c z pewno\u015bci\u0105\u00a0 obejrze\u0107 i us\u0142ysze\u0107 uroczyste widowisko sceniczne w ca\u0142o\u015bci, zapowiadanej na rok 2018. Prolog w re\u017cyserii Davida Hermanna dosta\u0142 na og\u00f3\u0142 bardzo przychylne recenzje. Po premierze Walkirii<\/em> (11 grudnia), zrealizowanej przez ekip\u0119 w sk\u0142adzie Yuval Sharon (re\u017cyseria), Sebastian Hannak (scenografia), Sarah Rolke (kostiumy) i Jason H. Thompson (wideo), g\u0142osy by\u0142y ju\u017c podzielone. Zrozumia\u0142am, \u017ce czeka mnie trudne zadanie. Niekt\u00f3re zdj\u0119cia z pr\u00f3by generalnej istotnie wr\u00f3\u017cy\u0142y jak najgorzej. Zna\u0142am jednak wcze\u015bniejsze inscenizacje Sharona z obszernych fragment\u00f3w kr\u0105\u017c\u0105cych w sieci (mi\u0119dzy innymi \u015bwietn\u0105 Lisiczk\u0119 Chytrusk\u0119 <\/em>z Cleveland Orchestra oraz oper\u0119 Johna Adamsa Doctor Atomic<\/em>, wystawion\u0105 w Karlsruhe dwa lata temu i wyr\u00f3\u017cnion\u0105 G\u00f6tz-Friedrich-Preis), kt\u00f3re \u015bwiadczy\u0142y zdecydowanie na korzy\u015b\u0107 jego rzemios\u0142a. Przekona\u0142am si\u0119 na miejscu, na drugim przedstawieniu, \u017ce w przypadku Walkirii <\/em>wyobra\u017ania re\u017cysera przegra\u0142a w starciu z banaln\u0105, cho\u0107 do pewnego momentu funkcjonaln\u0105 scenografi\u0105 Hannaka, i nie zawsze celnymi projekcjami Thompsona.<\/p>\n

\"15391245_1256591221064888_1868319107186422797_o\"<\/a><\/p>\n

Peter Wedd (Zygmunt) i Catherine Broderick (Zyglinda). Fot. Falk von Traubenberg.<\/p>\n

Pomys\u0142 Yuvala Sharona na drug\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 tetralogii jest ca\u0142kiem nieg\u0142upi i konsekwentnie prowadzi cykl w stron\u0119 „islandzkiego” Zygfryda, <\/em>szykowanego na czerwiec przysz\u0142ego roku przez \u00deorleifura \u00d6rna Arnarssona. Ze sceny od pocz\u0105tku wieje ch\u0142odem, przywodz\u0105cym na my\u015bl skojarzenia z Edd\u0105 poetyck\u0105\u00a0<\/em>i pra\u017ar\u00f3d\u0142em Walkirii<\/em>: XIII-wieczn\u0105\u00a0Sag\u0105 rodu W\u00f6lsung\u00f3w<\/i>. <\/em>Sharon buduje \u015bwiat mitu z szeregu anachronizm\u00f3w, symboli i archetyp\u00f3w umiejscowionych poza czasem i „historycznymi” uwarunkowaniami narracji – na podobnej zasadzie jak Pasolini, kt\u00f3ry w swojej Medei<\/em> zderzy\u0142 ba\u0142ka\u0144skie rytua\u0142y przej\u015bcia z estetyk\u0105 bizantyjskich \u015bwi\u0105ty\u0144 w Kapadocji. Ponury dom Hundinga przybiera posta\u0107 d\u0142ugiego korytarza z kilkorgiem drzwi, kt\u00f3re nie tylko \u0142\u0105cz\u0105 wn\u0119trze z zewn\u0119trzem, ale okazuj\u0105 si\u0119 te\u017c wrotami do innych wymiar\u00f3w. Odk\u0105d ranny i wycie\u0144czony Zygmunt wpadnie do \u015brodka, ci\u0105gn\u0105c za sob\u0105 chmur\u0119 \u015bniegu, drzwi b\u0119d\u0105 si\u0119 raz po raz odmyka\u0107 i zatrzaskiwa\u0107, czasem te\u017c opieraj\u0105c si\u0119 pr\u00f3bom otwarcia przez bohater\u00f3w. Po „tamtej” stronie ukazuj\u0105 si\u0119 p\u00f3\u0142\u015bwiadome migawki z przesz\u0142o\u015bci i zapowiedzi dalszego losu przekl\u0119tego rodze\u0144stwa: obrazy dzieci\u0144stwa Zygmunta i Zyglindy, figury muzyk\u00f3w wprowadzaj\u0105cych kolejne motywy przewodnie, prze\u015bladuj\u0105ce Zyglind\u0119 wspomnienia ponurych za\u015blubin i wizyty jednookiego go\u015bcia. Z\u0142owieszczy cie\u0144 Hundinga, jesion z wbitym w pie\u0144 mieczem, drzewa – zazieleniaj\u0105ce si\u0119 niemal niepostrze\u017cenie na d\u017awi\u0119kach ekstatycznego \u015bpiewu Zygmunta – pojawiaj\u0105 si\u0119 w formie oszcz\u0119dnych, lecz wyrazistych projekcji \u015bwietlnych. Kostiumy nie odnosz\u0105 si\u0119 do \u017cadnej epoki, ich zadaniem jest scharakteryzowa\u0107 posta\u0107. Bosy, okryty wilcz\u0105 sk\u00f3r\u0105 Zygmunt jest archetypem wyrzutka, zagadkowego przybysza znik\u0105d. T\u0119pot\u0119 i prymitywizm Hundinga podkre\u015blono pretensjonalnym strojem wsp\u00f3\u0142czesnego parweniusza. Ubrana w prost\u0105 sukienk\u0119 Zyglinda jest nikim, dop\u00f3ki Zygmunt nie nada jej to\u017csamo\u015bci, otulaj\u0105c j\u0105 zwierz\u0119cym futrem.<\/p>\n

Troch\u0119 w tym re\u017cyserskiego nadmiaru, niemniej Sharon prowadzi w I akcie bardzo przekonuj\u0105c\u0105 narracj\u0119: protagoni\u015bci \u0142\u0105cz\u0105 si\u0119 w tyle\u017c b\u0142yskawicznym, ile bolesnym procesie przepracowywania dzieci\u0119cej traumy. W\u0119druj\u0105 od l\u0119ku, poprzez wstyd i niedowierzanie, a\u017c po ekstaz\u0119 – lecz w ciemnych zakamarkach ich dusz i domu Hundinga czaj\u0105 si\u0119 smutek W\u00f6lsung\u00f3w i niejasne przeczucie rych\u0142ego ko\u0144ca. To pierwsza cz\u0119\u015b\u0107 tetralogii, w kt\u00f3rej pojawiaj\u0105 si\u0119 ludzie: a zarazem ostatnia, w kt\u00f3rej ludzie s\u0105 wzruszaj\u0105cy, s\u0142abi, wzbudzaj\u0105cy odruch wsp\u00f3\u0142czucia mimo z\u0142amania przysi\u0119gi ma\u0142\u017ce\u0144skiej i naruszenia tabu kazirodztwa. Re\u017cyser wycisn\u0105\u0142 zawarty w tej cz\u0119\u015bci potencja\u0142 do ostatniej kropli. Nieco gorzej posz\u0142o mu w II akcie, w wi\u0119kszo\u015bci zdominowanym przez schody \u0142\u0105cz\u0105ce \u015bwiat \u015bmiertelnik\u00f3w z domen\u0105 bog\u00f3w. Sun\u0105ce na przemian w d\u00f3\u0142 i w g\u00f3r\u0119 stopnie okaza\u0142y si\u0119 celn\u0105 metafor\u0105 frustracji Wotana, id\u0105cego wci\u0105\u017c w niew\u0142a\u015bciw\u0105 stron\u0119 i przez to de facto<\/em> stoj\u0105cego w miejscu (znakomita scena k\u0142\u00f3tni ma\u0142\u017ce\u0144skiej mi\u0119dzy w\u0142adc\u0105 Walhalli, postawnym ch\u0142opem o wygl\u0105dzie kalifornijskiego gangstera, a Fryk\u0105, jakby \u017cywcem wyj\u0119t\u0105 z filmu Zmowa pierwszych \u017con<\/em>). Zupe\u0142nie nie zagra\u0142y w wielkiej spowiedzi Wotana i w p\u00f3\u017aniejszym dialogu z Brunhild\u0105 – pot\u0119ga dramatyczna tego fragmentu wyra\u017anie przeros\u0142a Sharona, kt\u00f3ry na szcz\u0119\u015bcie pod koniec aktu zrehabilitowa\u0142 si\u0119 pi\u0119kn\u0105, wr\u0119cz naiwn\u0105 w swej prostocie scen\u0105 \u015bmierci Zygmunta. W tym miejscu czas zwolni\u0142, po czym si\u0119 zatrzyma\u0142 – jak w partyturze – a zgroz\u0119 Brunhildy przewy\u017cszy\u0142a tylko rozpacz Wotana.<\/p>\n

\"15392831_1256592271064783_2533636516430136741_o\"<\/a><\/p>\n

Ewa Wolak (Fryka) i Renatus Meszar (Wotan). Fot. Falk von Traubenberg.<\/p>\n

W III akcie popsu\u0142o si\u0119 wszystko. Pomys\u0142, \u017ceby zast\u0105pi\u0107 cwa\u0142owanie Walkirii szalonym lotem o\u015bmiu dziewic na paralotniach mo\u017ce by nawet si\u0119 sprawdzi\u0142, gdyby towarzysz\u0105ca mu animacja by\u0142a mniej dos\u0142owna albo wr\u0119cz przeciwnie – zapieraj\u0105ca dech w piersiach. Tymczasem wysz\u0142o jak na pokazie w darmowej wersji PowerPointa. Uwierzy\u0142abym w polarny bezkres i puste niebo nad krain\u0105 islandzkich sag, gdybym nie zobaczy\u0142a na scenie czego\u015b, co sprawia\u0142o wra\u017cenie makiety schronu przeciwatomowego na b\u0142\u0119kitnym tle. Inaczej s\u0142ucha\u0142abym wstrz\u0105saj\u0105cej rozprawy ojca z ukochan\u0105 c\u00f3rk\u0105, gdyby re\u017cyser powierzy\u0142 obojgu jakiekolwiek zadania aktorskie (poza opukiwaniem desek w\u0142\u00f3czni\u0105 przez Wotana). O dziwo, wcale mnie nie zgorszy\u0142 koncept, \u017ceby zakl\u0105\u0107 Brunhild\u0119 w bry\u0142\u0119 lodu i otoczy\u0107 murem ognia, kt\u00f3ry zinterpretowa\u0142am jako wst\u0119g\u0119 zorzy polarnej – zgorszy\u0142a mnie za to cha\u0142upnicza realizacja tej wizji, zawiniona przede wszystkim przez scenografa i autora projekcji.<\/p>\n

I na tym do\u015b\u0107 narzeka\u0144, bo pod wzgl\u0119dem muzycznym spektakl przer\u00f3s\u0142 moje naj\u015bmielsze oczekiwania. W obsadzie solowej w\u0142a\u015bciwie nie by\u0142o s\u0142abych punkt\u00f3w: w II akcie cudownym blaskiem zaja\u015bnia\u0142 g\u0142\u0119boki, bogaty w alikwoty, nieskazitelny pod wzgl\u0119dem intonacyjnym i artykulacyjnym kontralt Ewy Wolak (Fryka) – doskona\u0142ej \u015bpiewaczki i znakomitej aktorki, kt\u00f3ra uwolni\u0142a ca\u0142y potencja\u0142 dramatyczny drzemi\u0105cy w pysznej scenie k\u0142\u00f3tni z Wotanem. Brunhilda Heidi Melton, najwi\u0119kszej gwiazdy przedstawienia, imponuje urod\u0105 g\u0142osu, \u015bwietnie prowadzonego w dolnym i \u015brodkowym rejestrze, zbyt cz\u0119sto jednak \u015bcie\u015bnionego w g\u00f3rze, co odbi\u0142o si\u0119 zw\u0142aszcza na wiarygodno\u015bci fina\u0142owego „War es so schm\u00e4hlich”. Przyznaj\u0119, \u017ce bardziej obawia\u0142am si\u0119 o debiut Catherine Broderick w partii Zyglindy – na szcz\u0119\u015bcie obawy okaza\u0142y si\u0119 bezpodstawne. Jej prze\u015bliczny, pe\u0142ny, a zarazem m\u0142odzie\u0144czy w brzmieniu sopran dramatyczny ods\u0142oni\u0142 pe\u0142ni\u0119 swych walor\u00f3w w monologu „Der M\u00e4nner Sippe” z I aktu. \u017barliwy, naznaczony charakterystycznym, leciutkim wibrato \u015bpiew Broderick idealnie wsp\u00f3\u0142gra\u0142 z coraz ciemniejszym w barwie i rozleglejszym w wolumenie tenorem Petera Wedda (Zygmunt). Fenomenalne frazowanie oraz specyficzny tembr jego g\u0142osu, w kt\u00f3rym czu\u0142o\u015b\u0107 walczy o lepsze ze skarg\u0105, pozwoli\u0142y mu stworzy\u0107 posta\u0107 poruszaj\u0105c\u0105 do g\u0142\u0119bi. Dodajmy do tego znakomit\u0105 technik\u0119 (w nabrzmiewaj\u0105cym moc\u0105 „W\u00e4lse! W\u00e4lse!” konsekwentnie schodzi\u0142 w d\u00f3\u0142 o oktaw\u0119 perlistym glissando) i niewiarygodne opanowanie oddechu („Winterst\u00fcrme wichen dem Wonnemond, in mildem Lichte leuchtet der Lenz” zwi\u0105za\u0142 swobodnie w pojedyncz\u0105 fraz\u0119), a przestaniemy si\u0119 dziwi\u0107, dlaczego po I akcie publiczno\u015b\u0107 zgotowa\u0142a mu huraganow\u0105 owacj\u0119. Na tle zapalczywego, szybuj\u0105cego ku g\u00f3rze \u015bpiewu Zyglindy i Zygmunta troch\u0119 mnie rozczarowa\u0142a niedoci\u0105gni\u0119ta intonacyjnie partia Hundinga (Avtandil Kaspeli), cho\u0107 z drugiej strony jego smolisty, z\u0142owieszczy w brzmieniu bas stanowi\u0142 doskona\u0142\u0105 przeciwwag\u0119 dla g\u0142os\u00f3w nieszcz\u0119snych kochank\u00f3w. Renatus Meszar (Wotan) stworzy\u0142 przekonuj\u0105c\u0105, wielowymiarow\u0105 posta\u0107 Wotana, mimo \u017ce czasem brak\u0142o mi w tym pi\u0119knym bas-barytonie boskiego autorytetu. Inna rzecz, \u017ce gdyby nie kultura jego interpretacji, w „po\u0142o\u017conej” przez re\u017cysera scenie po\u017cegnania z Brunhild\u0105 („Leb’ wohl, du k\u00fchnes, herrliches Kind!”) umar\u0142abym z nud\u00f3w. <\/span><\/p>\n

\"15443170_1256591264398217_2885294627700589848_o\"<\/a><\/p>\n

Renatus Meszar i Heidi Melton (Brunhilda). Fot. Falk von Traubenberg.<\/p>\n

Osobne s\u0142owa zachwytu kieruj\u0119 pod adresem orkiestry Badisches Staatstheater pod batut\u0105 Justina Browna. Os\u0142upia\u0142am ju\u017c w pierwszych taktach prologu, kiedy us\u0142ysza\u0142am kwintole szesnastkowe w niskich smyczkach – grane w tempie godnym Clemensa Kraussa, a zarazem tak klarowne i czytelne, \u017ce przed oczyma stan\u0119\u0142a mi jaka\u015b dzika bestia uciekaj\u0105ca przed burz\u0105. P\u00f3\u017aniejszy ust\u0119p, prowadz\u0105cy od wiolonczeli solo z motywem mi\u0142o\u015bci a\u017c do „K\u00fchlende Labung gab mir der Quell” Zygmunta, dor\u00f3wna\u0142 za to subtelno\u015bci\u0105 najcelniejszym interpretacjom arcydzie\u0142 kameralnych Beethovena. W cwa\u0142owaniu Walkirii uda\u0142o si\u0119 wreszcie wywa\u017cy\u0107 proporcje mi\u0119dzy schematem rytmicznym a lini\u0105 melodyczn\u0105. Brown wydoby\u0142 z tej partytury warto\u015b\u0107 najcenniejsz\u0105: autonomi\u0119 partii orkiestrowej, kt\u00f3ra ani nie stapia si\u0119 z g\u0142osami solist\u00f3w, ani im nie akompaniuje. Ona dopowiada, artyku\u0142uje to, co niewys\u0142owione, domy\u015bla si\u0119 tego, czego protagoni\u015bci jeszcze nie wiedz\u0105, \u0142\u0105czy boski i ludzki porz\u0105dek \u015bwiata.<\/p>\n

Jecha\u0142am do Karlsruhe na przedstawienie Walkirii <\/em>z obsadzie z\u0142o\u017conej prawie wy\u0142\u0105cznie z cudzoziemc\u00f3w, przygotowane muzycznie przez Brytyjczyka. Zastanawia\u0142am si\u0119 przez ca\u0142\u0105 drog\u0119, czy b\u0119d\u0119 \u015bwiadkiem wwo\u017cenia drewna do lasu. S\u0105dz\u0105c z reakcji widowni – Niemcy s\u0105 w pe\u0142ni gotowi na odkurzanie swoich \u015bwi\u0119to\u015bci narodowych. Mo\u017ce w\u0142asne interpretacje zacz\u0119\u0142y im brzmie\u0107 fa\u0142szywie.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Sp\u00f3jny Ring zrealizowany przez czterech re\u017cyser\u00f3w? Tego jeszcze nie by\u0142o. Pomys\u0142 powierzenia ka\u017cdego z cz\u0142on\u00f3w tetralogii innej ekipie inscenizator\u00f3w nie jest wprawdzie nowo\u015bci\u0105: zacz\u0119\u0142o si\u0119 od s\u0142ynnego przedsi\u0119wzi\u0119cia Opery w Stuttgarcie, rozpocz\u0119tego w 1999 roku, w kt\u00f3rym uczestniczy\u0142o nie tylko czterech re\u017cyser\u00f3w, ale te\u017c trzech Wotan\u00f3w, trzy Brunhildy oraz dw\u00f3ch r\u00f3\u017cnych Zygfryd\u00f3w. Jedynym ogniwem \u0142\u0105cz\u0105cym … [Read more…]<\/a><\/span><\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[7],"tags":[],"class_list":{"0":"entry","1":"post","2":"publish","3":"author-mangusta","4":"post-1784","6":"format-standard","7":"category-wedrowki-operowe"},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1784","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=1784"}],"version-history":[{"count":15,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1784\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":1803,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1784\/revisions\/1803"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=1784"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=1784"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=1784"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}