{"id":1836,"date":"2017-01-17T00:34:17","date_gmt":"2017-01-16T23:34:17","guid":{"rendered":"http:\/\/atorod.pl\/?p=1836"},"modified":"2022-12-14T23:29:27","modified_gmt":"2022-12-14T22:29:27","slug":"glos-z-pieknych-zaswiatow","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/atorod.pl\/?p=1836","title":{"rendered":"G\u0142os z pi\u0119knych za\u015bwiat\u00f3w"},"content":{"rendered":"

To nieprawda, \u017ce Britten specjalnie dla niej napisa\u0142 parti\u0119 Lukrecji. Librecista Ronald Duncan wspomina\u0142 nawet, \u017ce gdy opera The Rape of Lucretia<\/i> zacz\u0119\u0142a nabiera\u0107 kszta\u0142t\u00f3w, obaj z kompozytorem wpadli w panik\u0119, \u017ce nie b\u0119dzie kim obsadzi\u0107 tej roli. Poszukiwania wymarzonej przez Brittena „esencji czysto\u015bci i niewinno\u015bci” zdawa\u0142y si\u0119 r\u00f3wnie daremne, jak przetrz\u0105sanie stogu siania w pogoni za zgubion\u0105 ig\u0142\u0105. Po kilku miesi\u0105cach rozterek panowie doszli do wniosku, \u017ce grzebi\u0105 nie w tym stogu, co trzeba. Przypomnieli sobie o fenomenalnej kontraltcistce, kt\u00f3ra zachwyci\u0142a ich rok wcze\u015bniej na koncercie z Mesjaszem <\/em>H\u00e4ndla w Opactwie Westminsterskim. Kathleen Ferrier nie mia\u0142a wprawdzie \u017cadnych do\u015bwiadcze\u0144 operowych, ale w jej \u015bwietlistym, mi\u0119kkim jak aksamit g\u0142osie dawa\u0142 si\u0119 wyczu\u0107 \u00f3w znamienny rys niezas\u0142u\u017conego cierpienia, kt\u00f3rym Britten naznaczy\u0142 \u015bpiew zgwa\u0142conej \u017cony Collatinusa. <\/span><\/p>\n

Um\u00f3wili si\u0119 z ni\u0105 na przes\u0142uchanie we czwartek 18 kwietnia 1946 roku, w londy\u0144skim mieszkaniu kompozytora przy St. John’s Wood High Street (Ferrier zanotowa\u0142a p\u00f3\u017aniej w dzienniku: „taks\u00f3wka do Benj Britten i z powrotem – 10 szyling\u00f3w”). Duncan nie kry\u0142 rozczarowania. Ujrza\u0142 w drzwiach roztrz\u0119sion\u0105, nie\u015bmia\u0142\u0105 kobiet\u0119 o wygl\u0105dzie wiejskiej nauczycielki. „Wcale nie by\u0142a \u0142adna”, pisa\u0142 w swoich wspomnieniach. Zachowywa\u0142a si\u0119 tak nerwowo, \u017ce ca\u0142kiem zbi\u0142a go z panta\u0142yku. Skr\u0119powany librecista odwr\u00f3ci\u0142 wzrok. Us\u0142ysza\u0142 jak przez mg\u0142\u0119, \u017ce Britten dok\u0142ada wszelkich stara\u0144, by go\u015b\u0107 poczu\u0142 si\u0119 jak u siebie w domu. Zerkn\u0105\u0142 spode \u0142ba. „Zdj\u0119\u0142a kapelusz i rozpu\u015bci\u0142a w\u0142osy. Wcale nie by\u0142a \u0142adna. By\u0142a pi\u0119kna”.<\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

Kathleen Ferrier przy pianinie.<\/p>\n

Kathleen – albo Kath, jak m\u00f3wili na ni\u0105 najbli\u017csi – urodzi\u0142a si\u0119 trzydzie\u015bci cztery lata wcze\u015bniej, 22 kwietnia 1912 roku, we wsi Higher Walton w hrabstwie Lancashire, niespe\u0142na pi\u0119\u0107dziesi\u0105t kilometr\u00f3w od Manchesteru. Podobno bardzo prosi\u0142a si\u0119 na ten \u015bwiat. Lekarz, zamiast wo\u0142a\u0107 „przyj!”, desperacko pr\u00f3bowa\u0142 op\u00f3\u017ani\u0107 akcj\u0119 porodow\u0105 u czterdziestoletniej Alice Ferrier, kt\u00f3ra wypchn\u0119\u0142a swoje czwarte dziecko z takim impetem, \u017ce ledwie zd\u0105\u017cy\u0142 je z\u0142apa\u0107. P\u0142owow\u0142osa Kathleen do\u0142\u0105czy\u0142a do dw\u00f3jki rodze\u0144stwa: starszej o osiem lat Winifried i pi\u0119cioletniego George’a. Pierwsze dziecko Ferrier\u00f3w urodzi\u0142o si\u0119 martwe, czym zapewne nale\u017cy t\u0142umaczy\u0107, dlaczego skromne ma\u0142\u017ce\u0144stwo tak rozpieszcza\u0142o swoje pociechy. William, ojciec rodziny, by\u0142 dyrektorem miejscowej All Saints’ School. Mimo braku formalnego wykszta\u0142cenia muzycznego z zapa\u0142em udziela\u0142 si\u0119 w kilku ch\u00f3rach i lokalnym stowarzyszeniu mi\u0142o\u015bnik\u00f3w opery. Podobn\u0105 wra\u017cliwo\u015bci\u0105, a opr\u00f3cz tego pi\u0119knym, naturalnie postawionym kontraltem, odznacza\u0142a si\u0119 jego \u017cona Alice. Talent swojej m\u0142odszej c\u00f3rki odkryli, zanim na dobre nauczy\u0142a si\u0119 m\u00f3wi\u0107. Ma\u0142a Kath podpatrywa\u0142a kuzyn\u00f3w i przyjaci\u00f3\u0142 rodziny podczas gry na pianinie i wpada\u0142a w dzieci\u0119c\u0105 furi\u0119, \u017ce mo\u017ce gra\u0107 tylko proste melodie jednym palcem.<\/p>\n

C\u00f3\u017c by\u0142o robi\u0107: dziewczynka wkr\u00f3tce zacz\u0119\u0142a bra\u0107 lekcje u Frances Walker, uczennicy Tobiasa Matthaya, cenionego pianisty i kompozytora, pochodz\u0105cego z rodziny niemieckich imigrant\u00f3w. Pani Walker z zasady nie przyjmowa\u0142a pocz\u0105tkuj\u0105cych. Dla Kath uczyni\u0142a wyj\u0105tek, mimo jej osobliwych zapatrywa\u0144 na palcowanie. Czas pokaza\u0142, \u017ce mia\u0142a racj\u0119: w wieku dwunastu lat Ferrier zaj\u0119\u0142a czwarte miejsce na konkursie w ramach Lytham St Anne Festival (gra\u0142a m.in. Preludium e-moll <\/em>BWV 548 Bacha), rok p\u00f3\u017aniej uplasowa\u0142a si\u0119 na drugiej pozycji spo\u015br\u00f3d dwudziestu sze\u015bciorga uczestnik\u00f3w. Przy wszystkich swoich uzdolnieniach nie mia\u0142a w sobie nic z panny z dobrego domu. Silna, ros\u0142a i wysportowana, zapowiada\u0142a si\u0119 na typow\u0105 ch\u0142opczyc\u0119. W szkolnych przedstawieniach Snu nocy letniej <\/em>grywa\u0142a rol\u0119 Spodka; umia\u0142a robi\u0107 gwiazd\u0119 i chodzi\u0107 na r\u0119kach; podpatrywa\u0142a wiejskie m\u0142ynarki i na\u015bladowa\u0142a ich bezg\u0142o\u015bny spos\u00f3b porozumiewania si\u0119 ruchem warg. Bezwiednie nabywa\u0142a umiej\u0119tno\u015bci, kt\u00f3re z czasem mia\u0142y przyczyni\u0107 si\u0119 do jej mistrzostwa w sztuce wokalnej.<\/p>\n

Niestety, odej\u015bcie Williama na emerytur\u0119 przekre\u015bli\u0142o nadzieje na dalsz\u0105 szkoln\u0105 edukacj\u0119 Kath. W sierpniu 1926 roku czternastolatka rozpocz\u0119\u0142a prac\u0119 jako telefonistka na poczcie w Blackburn. Sz\u0142o jej znakomicie, cho\u0107 wcale nie spowa\u017cnia\u0142a (szef zwyk\u0142 przywo\u0142ywa\u0107 j\u0105 do porz\u0105dku s\u0142owami: „A little decorum, if you please, Miss Ferrier!”). W czasie wolnym od obowi\u0105zk\u00f3w kontynuowa\u0142a lekcje u pani Walker. Odnosi\u0142a kolejne sukcesy jako pianistka: w lipcu 1930 roku po raz pierwszy wyst\u0105pi\u0142a z recitalem na antenie BBC, rok p\u00f3\u017aniej zda\u0142a na studia licencjackie w londy\u0144skiej Royal Academy of Music, zacz\u0119\u0142a te\u017c uczy\u0107 si\u0119 \u015bpiewu.<\/p>\n

W s\u0142usznym wieku dwudziestu jeden lat zakocha\u0142a si\u0119 bez pami\u0119ci w Albercie Wilsonie, urz\u0119dniku bankowym. Poznali si\u0119 na ta\u0144cach, chodzili ze sob\u0105 dwa lata i pobrali si\u0119 w 1935 roku – mimo g\u0142o\u015bnych protest\u00f3w rodziny i przyjaci\u00f3\u0142. Jak si\u0119 okaza\u0142o, ca\u0142kiem uzasadnionych. Kathleen musia\u0142a zrezygnowa\u0107 z pracy na poczcie (w General Post Office nie zatrudniano w\u00f3wczas m\u0119\u017catek). M\u0142odzie\u0144cze zauroczenie min\u0119\u0142o ju\u017c w trakcie miesi\u0105ca miodowego: zwi\u0105zek pozosta\u0142 nieskonsumowany i rozpad\u0142 si\u0119 ostatecznie w 1941 roku, kiedy Berta powo\u0142ano do s\u0142u\u017cby wojskowej. Paradoksalnie przyczyni\u0142 si\u0119 jednak do dalszej kariery Ferrier: w 1937 roku Kathleen za\u0142o\u017cy\u0142a si\u0119 z m\u0119\u017cem, \u017ce przyst\u0105pi do konkursu na presti\u017cowym Carlisle Festival w dw\u00f3ch kategoriach: jako pianistka i \u015bpiewaczka. Wygra\u0142a zak\u0142ad i zwyci\u0119\u017cy\u0142a w obydwu konkursach.<\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

Z Peterem Pearsem i Benjaminem Brittenem.<\/p>\n

Odt\u0105d ju\u017c posz\u0142o jak z p\u0142atka, przynajmniej z muzycznego punktu widzenia. W 1939 roku Ferrier wyst\u0105pi\u0142a po raz pierwszy na falach radiowych z recitalem wokalnym. Wr\u00f3ci\u0142a do nazwiska panie\u0144skiego: w 1940 zadebiutowa\u0142a na H\u00e4ndlowskim koncercie oratoryjnym jako Kathleen Ferrier. Rok p\u00f3\u017aniej pomy\u015blnie przesz\u0142a przes\u0142uchania w Council of the Encouragement of Music and the Arts i przez ca\u0142\u0105 wojn\u0119 dawa\u0142a wyst\u0119py w jednostkach wojskowych, fabrykach, wiejskich kinach i ko\u015bcio\u0142ach. W 1942 roku zwr\u00f3ci\u0142a uwag\u0119 Malcolma Sargenta, wybitnego organisty i dyrygenta, jednego z najwi\u0119kszych \u00f3wczesnych autorytet\u00f3w w dziedzinie muzyki ch\u00f3ralnej. Za jego namow\u0105 przeprowadzi\u0142a si\u0119 z siostr\u0105 do Londynu. Tam dosta\u0142a si\u0119 pod opiek\u0119 barytona Roya Hendersona, profesora Royal Academy of Music, kt\u00f3ry przygotowa\u0142 z ni\u0105 mi\u0119dzy innymi Vier ernste Ges\u00e4nge<\/i> Brahmsa i parti\u0119 Anio\u0142a ze Snu Geroncjusza <\/em>Elgara, wykonan\u0105 po raz pierwszy (z pami\u0119ci) na koncercie w Leeds w 1944 roku. Po\u015brednio te\u017c zawdzi\u0119cza\u0142a mu kontakty z Bruno Walterem, kt\u00f3ry wprowadzi\u0142 j\u0105 w \u015bwiat pie\u015bni orkiestrowych Mahlera – jej interpretacja Das Lied von der Erde<\/em> do dzi\u015b uchodzi za jedno z wzorcowych uj\u0119\u0107 tego arcydzie\u0142a. <\/span><\/p>\n

Niespodziewany dla wszystkich sukces na prapremierze The Rape of Lucretia, <\/em>12 lipca 1946 roku na Festiwalu w Glyndebourne, pod dyrekcj\u0105 Ernesta Ansermeta, oraz triumfalny poch\u00f3d z Pie\u015bni\u0105 o ziemi<\/em> pod batut\u0105 Waltera – od Festiwalu w Edynburgu w 1947 a\u017c po kolejne trasy koncertowe w Stanach Zjednoczonych – otworzy\u0142 przed Ferrier wrota prawdziwej kariery. Wachlarz partii, w kt\u00f3rych osi\u0105gn\u0119\u0142a absolutne szczyty mistrzostwa, rozszerzy\u0142 si\u0119 mi\u0119dzy innymi o Rapsodi\u0119 <\/em>altow\u0105 <\/em>Brahmsa i Msz\u0119 h-moll <\/em>Bacha. W 1948 roku po raz pierwszy za\u015bpiewa\u0142a Mahlerowskie Kindertotenlieder<\/em> – z Hall\u00e9 Orchestra pod kierunkiem Johna Barbirollego. Rok p\u00f3\u017aniej \u015bwi\u0119ci\u0142a triumfy w prawykonaniu Spring Symphony<\/em> Brittena z Concertgebouw pod Eduardem van Beinumem. Elisabeth Schwarzkopf, kt\u00f3ra bra\u0142a z ni\u0105 udzia\u0142 w nagraniu Mszy h-moll<\/em> z Wiede\u0144czykami w 1950 roku, wspomina\u0142a p\u00f3\u017aniej, \u017ce Karajan po Agnus Dei<\/em> rozp\u0142aka\u0142 si\u0119 jak dziecko.<\/p>\n

W marcu 1951 roku usuni\u0119to jej z\u0142o\u015bliwy guz piersi. Rak by\u0142 w\u00f3wczas chorob\u0105 wstydliw\u0105 – Ferrier kry\u0142a si\u0119 z diagnoz\u0105 nawet przed najbli\u017cszymi i utrzymywa\u0142a, \u017ce cierpi na wyj\u0105tkowo dokuczliwy reumatyzm. Mimo kolejnych radioterapii i coraz wi\u0119kszych k\u0142opot\u00f3w z poruszaniem si\u0119 pr\u00f3bowa\u0142a utrzyma\u0107 dotychczasowe tempo wyst\u0119p\u00f3w. Wci\u0105\u017c stroni\u0142a od sceny operowej, z kt\u00f3r\u0105 do tej pory mia\u0142a do czynienia wy\u0142\u0105cznie przy okazji przedstawie\u0144 Brittenowskiego Gwa\u0142tu na Lukrecji<\/em>. Pod koniec 1952 da\u0142a si\u0119 przekona\u0107 Barbirollemu do udzia\u0142u w inscenizacji Orfeusza i Eurydyki<\/em> w ROH. Choroba sia\u0142a dalsze spustoszenie w jej organizmie. Lekarze sugerowali prewencyjny zabieg usuni\u0119cia jajnik\u00f3w. Zrezygnowa\u0142a z obawy o g\u0142os. Po premierze 3 lutego 1953 roku zebra\u0142a entuzjastyczne recenzje. Trzy dni p\u00f3\u017aniej, na drugim spektaklu, s\u0142uchaczy dobieg\u0142o ze sceny jakie\u015b dziwne chrupni\u0119cie. Niewzruszona Ferrier do\u015bpiewa\u0142a akt do ko\u0144ca wsparta o kolumn\u0119 dekoracji. Potem wysz\u0142o na jaw, \u017ce p\u0119k\u0142a jej nadwer\u0119\u017cona radioterapi\u0105 ko\u015b\u0107 biodrowa. Dwa kolejne przedstawienia odwo\u0142ano. Ferrier kona\u0142a osiem miesi\u0119cy: rozpaczliwe wysi\u0142ki lekarzy spe\u0142z\u0142y na niczym. Zmar\u0142a 8 pa\u017adziernika 1953 roku, w wieku zaledwie czterdziestu jeden lat.<\/p>\n

Niekt\u00f3rzy twierdz\u0105, \u017ce wraz ze \u015bmierci\u0105 Ferrier odesz\u0142y w niebyt prawdziwe kontralty. Dzi\u015b trudno nawet ten cud opisa\u0107, jakby zabrak\u0142o nam aparatu poj\u0119ciowego. Rozlewno\u015b\u0107 tocz\u0105cej si\u0119 szerokim nurtem frazy, soczyste, s\u0142odkie jak rajski owoc brzmienie g\u0142osu wyr\u00f3wnanego we wszystkich rejestrach przywodz\u0105 na my\u015bl skojarzenia z jak\u0105\u015b czu\u0142\u0105, a zarazem dziwnie bezp\u0142ciow\u0105 istot\u0105. Nieziemskim stworzeniem, kt\u00f3rego \u015bpiew wnika w serce s\u0142uchacza, przejmuje do g\u0142\u0119bi, rezonuje w ka\u017cdej kom\u00f3rce cia\u0142a. Smutnym anio\u0142em, kt\u00f3ry przez kr\u00f3tki czas ni\u00f3s\u0142 pociech\u0119 milionom, a sam nie czu\u0142 si\u0119 kochany. Ferrier, obdarowana po kt\u00f3rym\u015b wyst\u0119pie orchideami, wyzna\u0142a gorzko Duncanowi: „To nie dla mnie. To za m\u00f3j \u015bpiew. A ja bym chcia\u0142a, \u017ceby kto\u015b zerwa\u0142 dla mnie cho\u0107by stokrotk\u0119”.<\/p>\n