{"id":1846,"date":"2017-01-20T13:39:04","date_gmt":"2017-01-20T12:39:04","guid":{"rendered":"http:\/\/atorod.pl\/?p=1846"},"modified":"2017-01-20T13:44:53","modified_gmt":"2017-01-20T12:44:53","slug":"opera-obiecana","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/atorod.pl\/?p=1846","title":{"rendered":"Opera obiecana"},"content":{"rendered":"

Wczoraj, 19 stycznia, Teatr Wielki w \u0141odzi \u015bwi\u0119towa\u0142 swoje pi\u0119\u0107dziesi\u0119ciolecie. Uroczysto\u015b\u0107 zwie\u0144czy\u0142a premiera nowej inscenizacji Halki<\/em> w re\u017cyserii Jaros\u0142awa Kiliana, pod batut\u0105 Wojciecha Rodka – dok\u0142adnie p\u00f3\u0142 wieku po inauguracji nowej sceny przedstawieniem Halki <\/em>w uj\u0119ciu Jerzego Zegalskiego, przygotowanej muzycznie przez Zygmunta Latoszewskiego. Z okazji jubileuszu Teatr wyda\u0142 ksi\u0119g\u0119 pami\u0105tkow\u0105 pod tytu\u0142em Opera obiecana<\/em>, w kt\u00f3rej znalaz\u0142 si\u0119 mi\u0119dzy innymi m\u00f3j szkic o historii operowej \u0141odzi sprzed budowy monumentalnego gmachu przy placu D\u0105browskiego.<\/p>\n

***<\/p>\n

„Wszystkimi drogami, po\u0142yskuj\u0105cymi ka\u0142u\u017cami w\u00f3d wiosennych, kt\u00f3re bieg\u0142y ze wszystkich kra\u0144c\u00f3w \u015bwiata do tej \u2018ziemi obiecanej\u2019, wszystkimi \u015bcie\u017ckami, co si\u0119 wi\u0142y wskr\u00f3\u015b p\u00f3l zieleniej\u0105cych i sad\u00f3w kwitn\u0105cych, wskr\u00f3\u015b las\u00f3w pe\u0142nych zapach\u00f3w brz\u00f3z m\u0142odych i wiosny, wskr\u00f3\u015b wiosek zapad\u0142ych, moczar\u00f3w nieprzebytych \u2013 ci\u0105gn\u0119\u0142y t\u0142umy ludzi, setki woz\u00f3w skrzypia\u0142o, tysi\u0105ce wagon\u00f3w lecia\u0142o jak b\u0142yskawice, tysi\u0105ce westchnie\u0144 wznosi\u0142o si\u0119 i tysi\u0105ce rozpalonych spojrze\u0144 rzuca\u0142o si\u0119 w ciemno\u015b\u0107 z upragnieniem i gor\u0105czk\u0105 szukaj\u0105c kontur\u00f3w tej \u2018ziemi obiecanej\u2019\u201d.<\/p>\n

To jeden z ostatnich akapit\u00f3w s\u0142ynnej powie\u015bci W\u0142adys\u0142awa Reymonta, publikowanej w odcinkach na \u0142amach warszawskiego \u201eKuriera Codziennego\u201d, a w 1899 roku wydanej nak\u0142adem oficyny Gebethner i Wolff. Fortuny polskich, \u017cydowskich, niemieckich i rosyjskich fabrykant\u00f3w ros\u0142y, kilkusettysi\u0119czne miasto cierpia\u0142o: ignorowane przez carskie w\u0142adze, tragicznie niedoinwestowane, niedorozwini\u0119te spo\u0142ecznie, pozbawione nowoczesnej infrastruktury. Brakowa\u0142o kanalizacji. Brakowa\u0142o wodoci\u0105g\u00f3w. Nie brakowa\u0142o n\u0119dzarzy i analfabet\u00f3w. \u201eDla tego polipa pustosza\u0142y wsie, gin\u0119\u0142y lasy, wycie\u0144cza\u0142a si\u0119 ziemia ze swoich skarb\u00f3w, wysycha\u0142y rzeki, rodzili si\u0119 ludzie, a on wszystko ssa\u0142 w siebie (\u2026) i dawa\u0142 w zamian nielicznej garstce miliony bezu\u017cyteczne, a ca\u0142ej rzeszy g\u0142\u00f3d i wysi\u0142ek\u201d.<\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

Stary Teatr Wielki przy ulicy Konstantynowskiej.<\/p>\n

Elity niemieckie i \u017cydowskie zaspokaja\u0142y swoje potrzeby kulturalne gdzie indziej: albo w pobliskiej Warszawie, albo w odleg\u0142ym Berlinie. W listopadzie 1918 roku, kiedy \u0141\u00f3d\u017a wesz\u0142a w sk\u0142ad odrodzonego pa\u0144stwa polskiego jako drugi co do wielko\u015bci o\u015brodek miejski w kraju, Polacy stanowili niewiele ponad po\u0142ow\u0119 og\u00f3\u0142u mieszka\u0144c\u00f3w. Zn\u00f3w zabrak\u0142o jej wsparcia z zewn\u0105trz: misja rozwoju metropolii przypad\u0142a w udziale niemal wy\u0142\u0105cznie w\u0142adzom samorz\u0105dowym. Do \u201emiasta analfabet\u00f3w\u201d \u2013 jak czasem nazywano Reymontowsk\u0105 ziemi\u0119 obiecan\u0105 \u2013 zacz\u0119li \u015bci\u0105ga\u0107 nauczyciele, przede wszystkim z dawnego zaboru austriackiego. Wsp\u00f3lnie z przedstawicielami wolnych zawod\u00f3w stworzyli zal\u0105\u017cek \u0142\u00f3dzkiej inteligencji. Zacz\u0119li prac\u0119 od podstaw: od wprowadzenia powszechnego obowi\u0105zku szkolnego i organizacji nowoczesnych plac\u00f3wek o\u015bwiatowych. W 1922 uruchomiono pierwsz\u0105 dzieci\u0119c\u0105 bibliotek\u0119 publiczn\u0105. We wrze\u015bniu 1927 w kinie \u201eLuna\u201d przy dawnej ulicy Przejazd odby\u0142a si\u0119 premiera filmu \u0141\u00f3d\u017a, miasto pracy<\/em> \u2013 w re\u017cyserii Edwarda Puchalskiego, pioniera polskiej kinematografii. Trzy lata p\u00f3\u017aniej w ratuszu przy placu Wolno\u015bci otwarto sta\u0142\u0105 wystaw\u0119 Miejskiego Muzeum Historii i Sztuki, jednego z pierwszych muze\u00f3w sztuki wsp\u00f3\u0142czesnej w Europie, kt\u00f3re w 1929 roku zacz\u0119\u0142o gromadzi\u0107 kolekcj\u0119 tak zwanej grupy a.r., lewicowej awangardy skupionej wok\u00f3\u0142 W\u0142adys\u0142awa Strzemi\u0144skiego, jego \u017cony Katarzyny Kobro oraz Henryka Sta\u017cewskiego. Radiowa Stacja Przeka\u017anikowa rozpocz\u0119\u0142a transmisj\u0119 programu na falach \u015brednich w lutym 1930 roku.<\/p>\n

Po nauki i wra\u017cenia artystyczne wci\u0105\u017c jednak trzeba by\u0142o wyje\u017cd\u017ca\u0107 do innych o\u015brodk\u00f3w. Przej\u0119ty po poprzednich w\u0142adzach Teatr Miejski, za\u0142o\u017cony w 1923 roku Teatr Popularny i uruchomiony trzyna\u015bcie lat p\u00f3\u017aniej, pozbawiony w\u0142asnej siedziby Teatr Polski zmaga\u0142y si\u0119 z nieustannymi problemami finansowymi, kt\u00f3re przek\u0142ada\u0142y si\u0119 tak\u017ce na niski poziom produkcji. Mimo szumnych plan\u00f3w otwarcia politechniki oraz wy\u017cszych uczelni handlowej, w\u0142\u00f3kienniczej i medycznej \u2013 w przedwojennej \u0141odzi dzia\u0142a\u0142y tylko prywatna Wy\u017csza Szko\u0142a Nauk Spo\u0142ecznych i Ekonomicznych, zawodowe kolegium nauczycielskie i miejscowy oddzia\u0142 Wolnej Wszechnicy Polskiej, jedynej uczelni, kt\u00f3rej absolwenci mogli si\u0119 ubiega\u0107 o stopie\u0144 magistra, a i to nie na wszystkich kierunkach.<\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

Uroczyste otwarcie Teatru Wielkiego, 28 wrze\u015bnia 1901 roku.<\/p>\n

Bez muzyki wszak\u017ce nie da\u0142o si\u0119 \u017cy\u0107: nawet w trzewiach przemys\u0142owego potwora, kt\u00f3ry \u201ew swoich pot\u0119\u017cnych szcz\u0119kach mia\u017cd\u017cy\u0142 i prze\u017cuwa\u0142 ludzi i rzeczy\u201d. Flis<\/em> i Verbum nobile<\/em> Moniuszki wystawiono w \u0141odzi jeszcze za cara, staraniem Towarzystwa \u015apiewaczego \u201eLutnia\u201d. Mniej wi\u0119cej w tym samym czasie powsta\u0142o Towarzystwo Akcyjne Budowy Teatru Polskiego, sprzedaj\u0105ce udzia\u0142y za cen\u0119 25 rubli. Teatru zbudowa\u0107 si\u0119 nie uda\u0142o, w 1915 roku powsta\u0142a za to \u0141\u00f3dzka Orkiestra Symfoniczna, za\u0142o\u017cona przez Tadeusza Mazurkiewicza. Pierwszy koncert odby\u0142 si\u0119 w drewnianym Teatrze Wielkim przy Konstantynowskiej, a w pierwotnym sk\u0142adzie zespo\u0142u znale\u017ali si\u0119 mi\u0119dzy innymi Pawe\u0142 Klecki i Aleksander Tansman. Trzy lata p\u00f3\u017aniej, we wsp\u00f3\u0142pracy z miejscowym Towarzystwem im. Chopina, muzycy orkiestry powo\u0142ali do \u017cycia Sekcj\u0119 Operow\u0105. Wi\u0119kszo\u015b\u0107 organizowanych przez ni\u0105 spektakli prowadzi\u0142 Teodor Ryder, absolwent konserwatorium w Darmstadt, dyrygent Opery w Lyonie i Filharmonii Warszawskiej. Za jego czas\u00f3w \u0142odzianie mieli okazj\u0119 obejrze\u0107 i us\u0142ysze\u0107 mi\u0119dzy innymi Halk\u0119<\/em> Moniuszki i Trubadura<\/em> Verdiego. Krytyka przyjmowa\u0142a te produkcje z mieszanymi uczuciami, mimo udzia\u0142u warszawskich gwiazd formatu Ignacego Dygasa i Stanis\u0142awa Gruszczy\u0144skiego. Dorywcze przedsi\u0119wzi\u0119cia z udzia\u0142em zbieraniny muzyk\u00f3w wspomagaj\u0105cych \u0142\u00f3dzk\u0105 orkiestr\u0119 nie ol\u015bniewa\u0142y wprawdzie poziomem, cieszy\u0142y si\u0119 jednak ogromnym powodzeniem w\u015br\u00f3d publiczno\u015bci.<\/p>\n

Do czasu. Drewniany Teatr Wielki, wzniesiony w 1901 roku wed\u0142ug projektu \u0142\u00f3dzkiego architekta Adolfa Zeligsona, ze wspania\u0142\u0105 neorenesansow\u0105 fasad\u0105 i widowni\u0105 na ponad 1200 miejsc, sp\u0142on\u0105\u0142 doszcz\u0119tnie 20 pa\u017adziernika 1920 roku. Sze\u015b\u0107 lat p\u00f3\u017aniej Aleksy R\u017cewski \u2013 pierwszy prezydent miasta w II Rzeczpospolitej \u2013 powo\u0142a\u0142 do \u017cycia \u0141\u00f3dzkie Towarzystwo Operowe. Za\u015bwita\u0142a kolejna nadzieja stworzenia sta\u0142ej sceny. Dyrekcj\u0119 artystyczn\u0105 Towarzystwa obj\u0105\u0142 wspomniany ju\u017c Teodor Ryder, kt\u00f3ry zainaugurowa\u0142 jego dzia\u0142alno\u015b\u0107 spektaklem Halki<\/em> w Teatrze Miejskim (7 marca 1926 roku), w wykonaniu miejscowych zespo\u0142\u00f3w oraz solist\u00f3w rozwi\u0105zanej rok wcze\u015bniej opery wile\u0144skiej, pod batut\u0105 Daniela Kleidta. Inicjatywa wkr\u00f3tce zwi\u0119d\u0142a, cho\u0107 \u0142odzianie d\u0142ugo wspominali p\u00f3\u017aniejsze przedstawienie Madame Butterfly<\/em> z udzia\u0142em Teiko Kiwa, rzekomej Japonki, kt\u00f3ra naprawd\u0119 nazywa\u0142a si\u0119 Laetitia Klingen i by\u0142a c\u00f3rk\u0105 holenderskiego chemika oraz jego p\u00f3\u0142krwi japo\u0144skiej \u017cony. \u015apiewaczka cieszy\u0142a si\u0119 ogromn\u0105 popularno\u015bci\u0105 jako odtw\u00f3rczyni roli Cio-cio-san, w kt\u00f3r\u0105 wcieli\u0142a si\u0119 na scenie przesz\u0142o siedemset razy.<\/p>\n

Pr\u00f3by wprowadzenia opery na deski odnowionego Teatru Miejskiego przy Cegielnianej, podj\u0119te przez Rydera w latach trzydziestych, zako\u0144czy\u0142y si\u0119 fiaskiem. Nie dosz\u0142o do szumnie zapowiadanych premier Strasznego dworu, Toski <\/em>ani Traviaty<\/em>. Potem wybuch\u0142a wojna. Na powstanie pierwszej Opery \u0141\u00f3dzkiej z prawdziwego zdarzenia trzeba by\u0142o czeka\u0107 a\u017c do 1954 roku. Instytucja, oficjalnie powo\u0142ana do \u017cycia 1 lipca, decyzj\u0105 Prezydium Rady Narodowej, by\u0142a przede wszystkim owocem pasji i zaanga\u017cowania W\u0142adys\u0142awa Raczkowskiego, pianisty, organisty, ch\u00f3rmistrza i dyrygenta, kt\u00f3ry pr\u00f3by zespo\u0142u organizowa\u0142 z pocz\u0105tku we w\u0142asnym mieszkaniu. Dyrektorem naczelnym Opery zosta\u0142a Sabina Nowicka, wicedyrektor Teatru Wojska Polskiego za rz\u0105d\u00f3w Leona Schillera, potem za\u015b nowo powsta\u0142ego Teatru im. Stefana Jaracza. Kierownictwo muzyczne plac\u00f3wki obj\u0105\u0142 Mieczys\u0142aw Drobner, muzykolog, kompozytor i pedagog, wyk\u0142adowca \u0142\u00f3dzkiej PWSM. Dzia\u0142alno\u015b\u0107 zainaugurowano 18 pa\u017adziernika 1954 roku, premier\u0105 Strasznego dworu <\/em>pod batut\u0105 Raczkowskiego, w re\u017cyserii Jerzego Merunowicza, jednego z cz\u0142onk\u00f3w pierwotnej trupy Teatru Nowego \u2013 sceny, kt\u00f3ra go\u015bci\u0142a p\u00f3\u017aniej spektakle Opery na przemian z Teatrem Jaracza. W nowo powsta\u0142ym zespole znale\u017ali si\u0119 m\u0142odzi \u015bpiewacy, kt\u00f3rzy z biegiem kolejnych sezon\u00f3w mieli przyczyni\u0107 si\u0119 do znakomitej renomy Opery \u0141\u00f3dzkiej \u2013 na czele z nieod\u017ca\u0142owan\u0105 Zofi\u0105 Rudnick\u0105, jednym z najpi\u0119kniejszych i najdoskonalszych technicznie sopran\u00f3w powojennych scen polskich, oraz Weronik\u0105 Ku\u017ami\u0144sk\u0105, pami\u0119tn\u0105 Hann\u0105 ze wspomnianego ju\u017c Strasznego dworu<\/em> oraz r\u00f3wnie wspania\u0142\u0105 Tatian\u0105 w Onieginie <\/em>z 1956 i Marzenk\u0105 z p\u00f3\u017aniejszej o dwa lata inscenizacji Sprzedanej narzeczonej <\/em>Smetany.<\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

Gmach Teatru Wielkiego w \u0141odzi w latach siedemdziesi\u0105tych XX wieku.<\/p>\n

W 1966 roku Opera \u2013 przemianowana na Teatr Wielki w \u0141odzi \u2013 rozpocz\u0119\u0142a przeprowadzk\u0119 do nowej siedziby przy placu D\u0105browskiego. Budowa gmachu, zaprojektowanego przez J\u00f3zefa i Witolda Korskich oraz Romana Szymborskiego jako teatr dramatyczny, trwa\u0142a z przerwami a\u017c osiemna\u015bcie lat. Teatr Narodowy, bo taki pierwotnie mia\u0142 by\u0107 jego status, zosta\u0142 przeznaczony na oper\u0119 w 1954 roku, wraz z ustaw\u0105 powo\u0142uj\u0105c\u0105 do \u017cycia Oper\u0119 \u0141\u00f3dzk\u0105. Projekt ewoluowa\u0142, tw\u00f3rcom i realizatorom od pocz\u0105tku jednak przy\u015bwieca\u0142 zamys\u0142, \u017ceby zorganizowa\u0107 rozleg\u0142\u0105 przestrze\u0144 placu zgodnie z za\u0142o\u017ceniami realizmu socjalistycznego, sytuuj\u0105c w jego p\u00f3\u0142nocnej pierzei jeden z najwi\u0119kszych i najbardziej reprezentacyjnych obiekt\u00f3w nowej architektury w kraju. Bry\u0142a mia\u0142a by\u0107 ci\u0119\u017cka, a zarazem harmonijna: pot\u0119\u017cne filary ci\u0105gn\u0105 si\u0119 przez dwa pi\u0119tra gmachu, u\u0142o\u017cone w r\u00f3wnych odst\u0119pach, przywodz\u0105ce na my\u015bl skojarzenia z symetri\u0105 w staro\u017cytnym rozumieniu tego s\u0142owa, to\u017csam\u0105 z \u00f3wczesnym wyobra\u017ceniem pi\u0119kna i umiaru. Wn\u0119trze teatru, z widowni\u0105 pomy\u015blan\u0105 pierwotnie na prawie 1300 miejsc, by\u0142a wybitnym przyk\u0142adem dialogu \u2013 a czasem k\u0142\u00f3tni architektonicznej \u2013 z tradycyjnym modelem sali operowej, rozrysowanej na rzucie podkowy z pi\u0119trz\u0105cymi si\u0119 wok\u00f3\u0142 galeriami balkon\u00f3w. Widownia niejako \u201ezrasta\u0142a si\u0119\u201d ze scen\u0105, wnika\u0142a w g\u0142\u0105b otworu; bogata kompozycja plafonu, skomponowanego z charakterystycznych, podwieszonych \u201elatawc\u00f3w\u201d, mia\u0142a zast\u0105pi\u0107 tradycyjn\u0105 gr\u0119 \u015bwiate\u0142 monstrualnego, zamocowanego po\u015brodku \u017cyrandola z kryszta\u0142ami. \u0141\u00f3d\u017a teatr sw\u00f3j zobaczy\u0142a ogromny \u2013 drugi co do wielko\u015bci po Teatrze Wielkim w Warszawie i jeden z najwi\u0119kszych w Europie.<\/p>\n

Dyrektor naczelny Stanis\u0142aw Piotrowski i dyrektor artystyczny Zygmunt Latoszewski \u2013 muzykolog i do\u015bwiadczony dyrygent operowy, od 1965 roku profesor warszawskiej PWSM \u2013 zaplanowali na otwarcie cztery premiery, dawane dzie\u0144 po dniu. Zacz\u0119\u0142o si\u0119 od Halki<\/em>, 19 stycznia 1967 roku, w dwudziest\u0105 drug\u0105 rocznic\u0119 wyzwolenia miasta. Nazajutrz zabrzmia\u0142 Knia\u017a Igor<\/em> Borodina, potem Straszny dw\u00f3r<\/em> i wreszcie Carmen<\/em> Bizeta. Wkr\u00f3tce uruchomiono poci\u0105gi specjalne, kursuj\u0105ce mi\u0119dzy \u0141odzi\u0105 a Warszaw\u0105, dowo\u017c\u0105ce na spektakle meloman\u00f3w niesytych wra\u017ce\u0144 wyniesionych ze sto\u0142ecznego teatru \u2013 d\u017awigni\u0119tego z ruin, rozbudowanego i oddanego do u\u017cytku niespe\u0142na p\u00f3\u0142tora roku wcze\u015bniej.<\/p>\n

\u0141\u00f3d\u017a zn\u00f3w si\u0119 budzi\u0142a, jak u Reymonta. Operowa obietnica doczeka\u0142a si\u0119 wreszcie spe\u0142nienia.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Wczoraj, 19 stycznia, Teatr Wielki w \u0141odzi \u015bwi\u0119towa\u0142 swoje pi\u0119\u0107dziesi\u0119ciolecie. Uroczysto\u015b\u0107 zwie\u0144czy\u0142a premiera nowej inscenizacji Halki w re\u017cyserii Jaros\u0142awa Kiliana, pod batut\u0105 Wojciecha Rodka – dok\u0142adnie p\u00f3\u0142 wieku po inauguracji nowej sceny przedstawieniem Halki w uj\u0119ciu Jerzego Zegalskiego, przygotowanej muzycznie przez Zygmunta Latoszewskiego. Z okazji jubileuszu Teatr wyda\u0142 ksi\u0119g\u0119 pami\u0105tkow\u0105 pod tytu\u0142em Opera obiecana, w … [Read more…]<\/a><\/span><\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[8],"tags":[],"class_list":{"0":"entry","1":"post","2":"publish","3":"author-mangusta","4":"post-1846","6":"format-standard","7":"category-miscellanea"},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1846","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=1846"}],"version-history":[{"count":3,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1846\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":1852,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1846\/revisions\/1852"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=1846"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=1846"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=1846"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}