{"id":1904,"date":"2017-02-16T23:03:20","date_gmt":"2017-02-16T22:03:20","guid":{"rendered":"http:\/\/atorod.pl\/?p=1904"},"modified":"2017-02-17T09:28:38","modified_gmt":"2017-02-17T08:28:38","slug":"nieuczeni-w-pismie","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/atorod.pl\/?p=1904","title":{"rendered":"Nieuczeni w Pi\u015bmie"},"content":{"rendered":"

Zanim publiczno\u015b\u0107 zebra\u0142a si\u0119 na widowni Teatro Real, a orkiestra zacz\u0119\u0142a si\u0119 stroi\u0107, w prawym kra\u0144cu proscenium pojawi\u0142a si\u0119 dziwna posta\u0107. Niechlujny m\u0119\u017cczyzna, siedz\u0105cy w rozkroku, zgarbiony nad kanciastym przedmiotem, z kt\u00f3rym nie bardzo wiedzia\u0142, co pocz\u0105\u0107. Stawia\u0142 go na sztorc, obraca\u0142, k\u0142ad\u0142 znowu na p\u0142ask, przewa\u017cnie jednak chwyta\u0142 go obur\u0105cz i szorowa\u0142 nim po deskach, jakby pr\u00f3bowa\u0142 zetrze\u0107 z nich jak\u0105\u015b zmaz\u0119. Kiedy rozbrzmia\u0142y pierwsze d\u017awi\u0119ki prologu do Billy’ego Budda<\/em> i na scenie pojawi\u0142 si\u0119 Kapitan Vere – ubrany we wsp\u00f3\u0142czesny mundur Royal Navy, tryskaj\u0105cy m\u0142odzie\u0144cz\u0105 energi\u0105, z twarz\u0105 nienaznaczon\u0105 rysem cierpienia – zrozumia\u0142am, \u017ce obdarty nieszcz\u0119\u015bnik z proscenium\u00a0 jest jego alter ego<\/em>. I s\u0142usznie si\u0119 spodziewa\u0142am, \u017ce re\u017cyserka rozwinie i domknie ten koncept w epilogu.<\/p>\n

Trudno unikn\u0105\u0107 pokusy zestawienia dw\u00f3ch najnowszych inscenizacji arcydzie\u0142a Brittena – pa\u017adziernikowej z Leeds w uj\u0119ciu Orphy Phelan i madryckiej autorstwa Deborah Warner. Phelan ma wi\u0119ksze do\u015bwiadczenie w teatrze operowym, Warner jest lepiej znana z radykalnych wystawie\u0144 Szekspira, Ibsena, Brechta i Becketta, co nie zmienia faktu, \u017ce ka\u017cda z kilkunastu wyre\u017cyserowanych przez ni\u0105 oper spotka\u0142a si\u0119 z \u017cywym odzewem krytyki. Istotniejsze, \u017ce to ju\u017c trzecie zetkni\u0119cie Warner z tw\u00f3rczo\u015bci\u0105 Brittena – poprzednio pracowa\u0142a nad The <\/em>Turn of the Screw<\/em> (Barbican Theatre, 1997) i \u015amierci\u0105 w Wenecji <\/em>(ENO, 2013). Najwi\u0119kszy zachwyt wzbudzi\u0142a ta ostatnia – wierno\u015bci\u0105 wobec libretta i partytury, klarowno\u015bci\u0105 gestu scenicznego, sugestywn\u0105 iluzj\u0105 podr\u00f3\u017cy w czasie, wyobra\u017ani i przestrzeni. Brytyjska re\u017cyserka z regu\u0142y precyzyjnie trafia w sedno utworu i dr\u0105\u017cy je bezlito\u015bnie, obna\u017caj\u0105c najskrytsze emocje, pop\u0119dy i d\u0105\u017cenia swoich bohater\u00f3w. \u017badna z wymienionych oper nie jest jednak dzie\u0142em tak z\u0142o\u017conym i wielow\u0105tkowym, jak Billy Budd<\/em>, o czym pisa\u0142am ju\u017c przy okazji premiery w Opera North.<\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

Sam Furness (Nowicjusz) i Borja Quiza (jego Przyjaciel). Fot. Javier del Real.<\/p>\n

Niekt\u00f3rzy zarzucali koncepcji Phelan, \u017ce jest zbyt statyczna. Z pewno\u015bci\u0105 nie da si\u0119 tego powiedzie\u0107 o przedstawieniu Warner. W czystej, mistrzowsko o\u015bwietlonej przestrzeni (scenografia Michael Levine), przeci\u0119tej sieci\u0105 krzy\u017cuj\u0105cych si\u0119 pod k\u0105tem prostym element\u00f3w – lin, drabinek, maszt\u00f3w, ruchomych platform – przewala\u0142y si\u0119 grupki okr\u0119towych majtk\u00f3w, rozpo\u015bciera\u0142y si\u0119 \u017cagle, t\u0142uk\u0142 si\u0119 takielunek, ko\u0142ysa\u0142 si\u0119 pok\u0142ad. Re\u017cyserka wmiesza\u0142a mi\u0119dzy ch\u00f3rzyst\u00f3w a\u017c trzydziestu aktor\u00f3w, tworz\u0105c wra\u017cenie zbitego, roj\u0105cego si\u0119 na wszystkich poziomach t\u0142umu. Syzyfowy trud marynarzy, czyli szorowanie pok\u0142adowych desek – z regu\u0142y „ogrywany” tylko w ch\u00f3rze „O heave away, heave” z I aktu – w tej inscenizacji przebiega w tle ca\u0142ej narracji, organizuje j\u0105 i zamyka klamr\u0105 w postaci czynno\u015bci tyle\u017c niezb\u0119dnej, ile daremnej. Precyzja, z jak\u0105 Warner buduje poszczeg\u00f3lne epizody, niejednokrotnie wynosz\u0105c je do rangi symbolu, wzbudza podziw przemieszany z zachwytem. Szczeg\u00f3lnie zapad\u0142a mi w pami\u0119\u0107 scena, w kt\u00f3rej Przyjaciel pociesza skatowanego Nowicjusza. Wbrew dotychczasowym koncepcjom, Warner rozegra\u0142a j\u0105 na pustej scenie: z lewej kulisy czo\u0142ga si\u0119 zakrwawiony, na wp\u00f3\u0142 sparali\u017cowany Nowicjusz (fenomenalny wokalnie i aktorsko Sam Furness, pami\u0119tny \u0160teva z Jenufy<\/em> w Glasgow i cudownie rozkapryszony Joaquino z paryskiego, koncertowego wykonania Fidelia<\/em>), z prawej – powolutku zbli\u017ca si\u0119 ku niemu Przyjaciel (Borja Quiza). Spotykaj\u0105 si\u0119 mniej wi\u0119cej po\u015brodku podestu. Od tej pory ka\u017cdy, naznaczony nieludzkim b\u00f3lem ruch Nowicjusza sprawia, \u017ce Przyjaciel cofa si\u0119 o krok. Zamiast pr\u00f3\u017cnych s\u0142\u00f3w pocieszenia dla ch\u0142opca, kt\u00f3ry zachowuje si\u0119 jak z\u0142amane zwierz\u0119, dostali\u015bmy zapowied\u017a straszliwej zdrady, jakiej Nowicjusz dopu\u015bci si\u0119 za spraw\u0105 Claggarta – z panicznego strachu przed kolejnym cierpieniem i wstydem. Podobne mistrzostwo roboty teatralnej da\u0142o o sobie zna\u0107 w scenie budzenia Billy’ego przez Nowicjusza – targanego na przemian poczuciem winy i niechcianej misji. <\/span><\/p>\n

Warner stworzy\u0142a w tej inscenizacji dwie postaci pami\u0119tne – tym bardziej przekonuj\u0105ce, \u017ce poparte kunsztem muzycznym idealnie obsadzonych wykonawc\u00f3w. Claggart w uj\u0119ciu Brindleya Sherratta okaza\u0142 si\u0119 najprawdziwszym upad\u0142ym anio\u0142em, istot\u0105 tragiczn\u0105, wyp\u0119dzon\u0105 z ziemskiego nieba za wolno\u015b\u0107 woli, niezrozumienie Bo\u017cego planu, niezdarne pragnienie mi\u0142o\u015bci. Sherratt dysponuje basem o przepi\u0119knej barwie, a zarazem dziwnie p\u0119kni\u0119tym i rozchwierutanym, co troch\u0119 mnie razi\u0142o w niedawnej interpretacji Ksi\u0119cia Griemina w Onieginie<\/em> z Garsington Opera, zachwyci\u0142o natomiast bez reszty w Ines de Castro <\/em>MacMillana w Scottish Opera, gdzie \u015bpiewak wcieli\u0142 si\u0119 w rol\u0119 \u017ca\u0142osnego Kr\u00f3la Alfonsa. Jacques Imbrailo, jeden z nielicznych znakomitych dzieci\u0119cych sopranist\u00f3w, kt\u00f3rym uda\u0142o si\u0119 zrobi\u0107 brawurow\u0105 karier\u0119 po mutacji, ods\u0142oni\u0142 na scenie r\u00f3wnie tragiczny obraz tytu\u0142owego bohatera. W „Billy Budd, king of the birds!” z I aktu j<\/span>ego ciemny, g\u0119sty baryton zabrzmia\u0142 wprawdzie mniej przekonuj\u0105co ni\u017c \u015bwietlisty, radosny g\u0142os Rodericka Williamsa z przedstawienia z Leeds, z ka\u017cd\u0105 kolejn\u0105 scen\u0105 zyskiwa\u0142 jednak na sile wyrazu, by ostatecznie pogruchota\u0107 nam serca w balladzie Billy in the Darbies<\/em>, w kt\u00f3rej Imbrailo na koniec po prostu si\u0119 za\u0142ama\u0142 i doprowadzi\u0142 rzecz do fina\u0142u g\u0142osem skrzywdzonego dziecka – wci\u0105\u017c przera\u017caj\u0105co pewnym intonacyjnie i nieskazitelnym technicznie.<\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

Brindley Sherratt (Claggart) i Francisco Vas (Squeak). Fot. Javier del Real.<\/p>\n

Pora przej\u015b\u0107 do zastrze\u017ce\u0144 pod adresem trzeciego z g\u0142\u00f3wnych bohater\u00f3w dramatu. Deborah Warner, mimo deklaracji, \u017ce zamierza umiejscowi\u0107 Kapitana Vere’a niejako pomi\u0119dzy Z\u0142em i Dobrem wcielonym, w istocie wepchn\u0119\u0142a go w rol\u0119 zblazowanego pi\u0119knoducha, cz\u0142owieka niedojrza\u0142ego do \u017cadnej relacji, pozbawionego autorytetu, nieuczonego zar\u00f3wno w Pi\u015bmie, jak w Artyku\u0142ach Wojennych i w j\u0119zyku zwyk\u0142ych ludzkich pragnie\u0144 i preferencji erotycznych. Zazgrzyta\u0142o pod wzgl\u0119dem czysto teatralnym – kiedy Vere przyj\u0105\u0142 Redburna i Flinta w swojej kajucie roznegli\u017cowany, tu\u017c po wyj\u015bciu z k\u0105pieli, w szlafroku; a potem raz jeszcze, kiedy wezwany do wyja\u015bnie\u0144 Billy bezceremonialnie siad\u0142 na krze\u015ble w obecno\u015bci Kapitana. Nie s\u0105dz\u0119, by Warner by\u0142a nie\u015bwiadoma tych kod\u00f3w: przypuszczam, \u017ce naruszy\u0142a je rozmy\u015blnie, pr\u00f3buj\u0105c zogniskowa\u0107 swoj\u0105 wizj\u0119 wok\u00f3\u0142 homoerotycznego tr\u00f3jk\u0105ta trzech g\u0142\u00f3wnych bohater\u00f3w. Gorzej, \u017ce w partii Vere’a obsadzono \u015bwietnego sk\u0105din\u0105d Toby’ego Spence’a, kt\u00f3ry poprowadzi\u0142 j\u0105 g\u0142osem jasnym, czystym, wr\u0119cz odpychaj\u0105cym w swej doskona\u0142o\u015bci, pozbawionym wszelkich znamion rozterki egzystencjalnej.<\/p>\n

I tu wreszcie nasz\u0142y mnie w\u0105tpliwo\u015bci natury og\u00f3lnej. Czy Billy’ego Budda <\/em>– podobnie jak Pasa\u017cerk\u0119 <\/em>Wajnberga – mo\u017cna wystawia\u0107 w przestrzeni nieokre\u015blonej, oderwanej od historycznego kontekstu? Czy ta opera, cho\u0107 niesie z sob\u0105 przes\u0142anie uniwersalne, jest w stanie przem\u00f3wi\u0107 pe\u0142nym g\u0142osem, skoro re\u017cyserka spycha na dalszy plan bunty w kotwicowiskach Spithead i Nore, nie pomagaj\u0105c nam dotrze\u0107 do sedna dramatu? Mam w\u0105tpliwo\u015bci, zw\u0142aszcza kiedy s\u0142ysz\u0119 ze sceny, \u017ce tragiczne\u00a0 wydarzenia rozegra\u0142y si\u0119 w 1797 roku, pami\u0119tnym dla ka\u017cdego Brytyjczyka obeznanego z dziejami Imperium. Mam w\u0105tpliwo\u015bci tym wi\u0119ksze, \u017ce Warner – dziwnie na przek\u00f3r tekstowi Brittena – zlekcewa\u017cy\u0142a znamienn\u0105 luk\u0119 w narracji pomi\u0119dzy og\u0142oszeniem wyroku a ballad\u0105 Billy’ego. S\u0142ynne „Interview Chords”, trzydzie\u015bci cztery akordy w orkiestrze – bodaj najbardziej intryguj\u0105cy trop w wieloznacznej „sprawie” mi\u0119dzy Brittenem a Melville’em – pad\u0142y w niespodziewan\u0105 pustk\u0119. Mimo maestrii Ivora Boltona zabrzmia\u0142y \u015bpiesznie, bezrefleksyjnie, jakby dyrygent poszed\u0142 za sugesti\u0105 Warner: \u017ce nie ma tam \u017cadnej tajemnicy, \u017ce Vere po prostu obwie\u015bci\u0142 Buddowi, co go czeka, i ods\u0142oni\u0142 przed niewinnym majtkiem bezmiar swojej bezsi\u0142y i popartego w\u0142adz\u0105 egoizmu.<\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

Clive Bayley (Dansker) i Jacques Imbrailo (Billy Budd). Fot. Javier del Real.<\/p>\n

A przecie\u017c Bolton na og\u00f3\u0142 prowadzi\u0142 narracj\u0119 z wyczuciem godnym najczulszego interpretatora Brittenowskiego arcydzie\u0142a. Pod jego batut\u0105 orkiestra brzmia\u0142a mi\u0119kcej ni\u017c w Leeds, zw\u0142aszcza w smyczkach, w balladzie Billy’ego flet potyka\u0142 si\u0119 i „zacina\u0142” niemal r\u00f3wnie przekonuj\u0105co, jak w legendarnym nagraniu Hickoksa, ch\u00f3r – przygotowany przez Andr\u00e9sa M\u00e1spero<\/span> – wykrzycza\u0142 sw\u00f3j sprzeciw \u015bmielej i pe\u0142niejszym g\u0142osem ni\u017c w Opera North. Wygl\u0105da jednak na to, \u017ce dyrygent ostatecznie podda\u0142 si\u0119 ol\u015bniewaj\u0105cej, aczkolwiek p\u0119kni\u0119tej koncepcji Warner.<\/p>\n

W epilogu zn\u00f3w pojawi\u0142 si\u0119 obdarty sobowt\u00f3r Kapitana Vere’a. Tym razem odgadli\u015bmy, \u017ce kanciasty przedmiot jest Bibli\u0105, na kt\u00f3r\u0105 przysi\u0119gali \u015bwiadkowie zab\u00f3jstwa Claggarta. Czy oszala\u0142y Kapitan naprawd\u0119 by\u0142 \u015bwiadom przed\u015bmiertnego b\u0142ogos\u0142awie\u0144stwa Billy’ego? Czy jego b\u0142\u0105d wynik\u0142 z niezrozumienia litery Pisma \u015awi\u0119tego, czy te\u017c z odwiecznej nieumiej\u0119tno\u015bci rozr\u00f3\u017cnienia mi\u0119dzy dobrem a z\u0142em, niewinno\u015bci\u0105 a zepsuciem, mi\u0142o\u015bci\u0105 i nienawi\u015bci\u0105?<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Zanim publiczno\u015b\u0107 zebra\u0142a si\u0119 na widowni Teatro Real, a orkiestra zacz\u0119\u0142a si\u0119 stroi\u0107, w prawym kra\u0144cu proscenium pojawi\u0142a si\u0119 dziwna posta\u0107. Niechlujny m\u0119\u017cczyzna, siedz\u0105cy w rozkroku, zgarbiony nad kanciastym przedmiotem, z kt\u00f3rym nie bardzo wiedzia\u0142, co pocz\u0105\u0107. Stawia\u0142 go na sztorc, obraca\u0142, k\u0142ad\u0142 znowu na p\u0142ask, przewa\u017cnie jednak chwyta\u0142 go obur\u0105cz i szorowa\u0142 nim po … [Read more…]<\/a><\/span><\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[7],"tags":[],"class_list":{"0":"entry","1":"post","2":"publish","3":"author-mangusta","4":"post-1904","6":"format-standard","7":"category-wedrowki-operowe"},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1904","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=1904"}],"version-history":[{"count":14,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1904\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":1922,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1904\/revisions\/1922"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=1904"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=1904"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=1904"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}