{"id":1962,"date":"2017-03-09T00:10:26","date_gmt":"2017-03-08T23:10:26","guid":{"rendered":"http:\/\/atorod.pl\/?p=1962"},"modified":"2017-03-09T11:22:51","modified_gmt":"2017-03-09T10:22:51","slug":"swiatla-gasna-nad-europa","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/atorod.pl\/?p=1962","title":{"rendered":"\u015awiat\u0142a gasn\u0105 nad Europ\u0105"},"content":{"rendered":"

Na kilka dni przed \u015bmierci\u0105 \u00d6d\u00f6n von Horv\u00e1th przyzna\u0142 w rozmowie ze znajomym, \u017ce niespecjalnie boi si\u0119 nazist\u00f3w. Bardziej l\u0119ka\u0142 si\u0119 rzeczy, kt\u00f3re wzbudza\u0142y w nim niezrozumia\u0142y strach. Na przyk\u0142ad ulic. „Potrafi\u0105 cz\u0142owieka zniszczy\u0107. Boj\u0119 si\u0119 ich panicznie”. Zgin\u0105\u0142 1 czerwca 1938 roku, w drodze powrotnej z kina. Przygniot\u0142a go ga\u0142\u0105\u017a platana, porwana wichur\u0105 podczas burzy, kt\u00f3ra rozp\u0119ta\u0142a si\u0119 nad Polami Elizejskimi w Pary\u017cu. Mia\u0142 zaledwie trzydzie\u015bci sze\u015b\u0107 lat. Przez ca\u0142e swoje kr\u00f3tkie \u017cycie przenosi\u0142 si\u0119 z miejsca na miejsce, uczy\u0142 nowych j\u0119zyk\u00f3w, zmienia\u0142 przyjaci\u00f3\u0142 i krajobrazy. Urodzi\u0142 si\u0119 w rodzinie w\u0119gierskiego dyplomaty, rozpocz\u0105\u0142 nauk\u0119 w szkole powszechnej w Budapeszcie, p\u00f3\u017aniej przeni\u00f3s\u0142 si\u0119 z matk\u0105 do Bratys\u0142awy, a potem do Wiednia. W wieku niespe\u0142na dwunastu lat zda\u0142 matur\u0119 i po\u0142\u0105czy\u0142 si\u0119 z obojgiem rodzic\u00f3w w Bawarii. Zda\u0142 egzaminy na Uniwersytet Ludwika Maksymiliana w Monachium, rzuci\u0142 studia i przeprowadzi\u0142 si\u0119 do Berlina, stamt\u0105d do Salzburga i z powrotem do Bawarii. W 1933 roku, po doj\u015bciu nazist\u00f3w do w\u0142adzy, zn\u00f3w osiad\u0142 w Wiedniu. Tu\u017c po aneksji Austrii przez Rzesz\u0119 wyjecha\u0142 do Pary\u017ca. Na niespe\u0142na dwa miesi\u0105ce.<\/p>\n

M\u00f3wi\u0142 p\u0142ynnie po w\u0119giersku, po czesku, chorwacku i francusku, zna\u0142 jidysz i \u0142acin\u0119. Pisa\u0142 po niemiecku. Podczas studi\u00f3w w Monachium po\u0142kn\u0105\u0142 teatralnego bakcyla i postanowi\u0142 wskrzesi\u0107 w przewrotnej formie tradycyjne Volksst\u00fcck – dramat „ludowy” z udzia\u0142em drobnomieszczan, zubo\u017ca\u0142ych arystokrat\u00f3w i proletariuszy, w kt\u00f3rym nic si\u0119 dobrze nie ko\u0144czy\u0142o, a sprawiedliwo\u015b\u0107 ani my\u015bla\u0142a triumfowa\u0107. Nad bohaterami Horv\u00e1tha kr\u0105\u017cy\u0142y widma kryzysu, nieprzepracowanej historii i kluj\u0105cych si\u0119 totalitaryzm\u00f3w. W 1936 roku pisarz sko\u0144czy\u0142 sztuk\u0119 Figaro l\u00e4\u00dft sich scheiden, <\/i>swoiste rozwini\u0119cie i dalszy ci\u0105g L’Autre Tartuffe ou la M\u00e8re coupable <\/i>Beaumarchais’go, trzeciej cz\u0119\u015bci jego s\u0142ynnej trylogii o Figarze. Horv\u00e1th przeni\u00f3s\u0142 j\u0105 w realia lat trzydziestych ubieg\u0142ego wieku: czas prze\u015bladowa\u0144, chaosu i wymuszonych migracji, prowadz\u0105cy prost\u0105 drog\u0105 do tragedii II wojny \u015bwiatowej.<\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

Scena zbiorowa z I aktu. Fot. Bart\u0142omiej Barczyk.<\/p>\n

W Niemczech i Austrii tw\u00f3rczo\u015b\u0107 Horv\u00e1tha przem\u00f3wi\u0142a pe\u0142nym g\u0142osem dopiero przy okazji rewolty 1968 roku. W innych krajach Europy przyjmowa\u0142a si\u0119 z trudem. W Polsce kojarzy si\u0119 wci\u0105\u017c – je\u015bli w og\u00f3le – z Opowie\u015bciami Lasku Wiede\u0144skiego. <\/em>Trylogia Beaumarchais’go r\u00f3wnie rzadko go\u015bci na naszych scenach, a operomani nie zawsze maj\u0105 \u015bwiadomo\u015b\u0107, \u017ce balwierz z Cyrulika sewilskiego<\/em> i pokojowy Hrabiego z Wesela Figara<\/em> to jedna i ta sama osoba. Z tym wi\u0119kszym zaciekawieniem obserwowa\u0142am inicjatyw\u0119 Davida Pountneya, kt\u00f3ry skomponowa\u0142 ubieg\u0142oroczny wiosenny sezon w Welsh National Opera pod has\u0142em „Figaro Forever”, umie\u015bciwszy w jego ramach popularne dzie\u0142a Rossiniego i Mozarta oraz nowy utw\u00f3r Eleny Langer Figaro Gets a Divorce<\/em>, do w\u0142asnego libretta na motywach sztuk Beaumarchais’go i Horv\u00e1tha. Krytyka brytyjska przyj\u0119\u0142a cykl z entuzjazmem, a Rozw\u00f3d Figara <\/em>zosta\u0142 nominowany do International Opera Awards w kategorii najlepszej prapremiery. Pozna\u0144ski Teatr Wielki zdecydowa\u0142 si\u0119 sprowadzi\u0107 tylko ostatni\u0105 cz\u0119\u015b\u0107: przyj\u0119\u0142am t\u0119 wiadomo\u015b\u0107 z mieszanymi uczuciami, niepewna, czy skomplikowane losy domownik\u00f3w rodziny Almaviva trafi\u0105 do serc i umys\u0142\u00f3w polskiego odbiorcy, zw\u0142aszcza ubrane we wsp\u00f3\u0142czesn\u0105 szat\u0119 d\u017awi\u0119kow\u0105.<\/p>\n

W\u0105tpliwo\u015bci pozosta\u0142y, co dotyczy przede wszystkim samego libretta Pountneya, kt\u00f3re okaza\u0142o si\u0119 najs\u0142abszym ogniwem ca\u0142ego przedsi\u0119wzi\u0119cia. W powik\u0142an\u0105 i tak narracj\u0119 Horv\u00e1tha, z\u0142owieszczo aktualn\u0105 w kontek\u015bcie dzisiejszych burz przewalaj\u0105cych si\u0119 nad Europ\u0105, Pountney wprowadzi\u0142 dodatkow\u0105 posta\u0107 Majora – mroczny odpowiednik zmieszczania\u0142ego Figara, ponur\u0105 figur\u0119 tajniaka, wzorowan\u0105 pono\u0107 na kreowanym przez Aleca Guinnessa oficerze KGB z filmu Doktor \u017bywago<\/em> oraz na biografii Alfreda Redla, szpiega i pracownika kontrwywiadu monarchii austro-w\u0119gierskiej. K\u0142opot w tym, \u017ce librecista stworzy\u0142 ze\u0144 posta\u0107 centraln\u0105 – owszem, zarysowan\u0105 po mistrzowsku, dopieszczon\u0105 w najdrobniejszych szczeg\u00f3\u0142ach, pe\u0142nokrwist\u0105 i do g\u0142\u0119bi nieludzk\u0105. Na rozwini\u0119cie charakter\u00f3w i motywacji pozosta\u0142ych bohater\u00f3w nie starczy\u0142o mu czasu b\u0105d\u017a zapa\u0142u. Wszystko, co nie wi\u0105za\u0142o si\u0119 w tej opowie\u015bci z Majorem, zda\u0142o si\u0119 papierowe: frustracja pragn\u0105cej dziecka Zuzanny, cynizm odartego ze z\u0142udze\u0144 Cherubina, bezmy\u015blno\u015b\u0107 Hrabiego, \u017cyciowa m\u0105dro\u015b\u0107 Hrabiny, m\u0142odzie\u0144cze uczucie Angeliki i Serafina. Pountney-re\u017cyser sprawi\u0142 si\u0119 niewiele lepiej ni\u017c Pountney-librecista: akcja sz\u0142a naprz\u00f3d przede wszystkim dzi\u0119ki wizjonerskiej scenografii Ralpha Koltaia, chwilami przywodz\u0105cej na my\u015bl skojarzenia ze wspania\u0142ym filmem Wesa Andersona The Grand Budapest Hotel <\/em>(zw\u0142aszcza w zabawnej scenie ucieczki cz\u00f3\u0142nem, poci\u0105giem, rowerem, wielb\u0142\u0105dem i samochodem). Strach pomy\u015ble\u0107, jak przyj\u0119liby\u015bmy t\u0119 opowie\u015b\u0107, gdyby nie \u015bwietna muzyka i przechodz\u0105ce naj\u015bmielsze oczekiwania wykonanie.<\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

Robert Gierlach (Figaro) i Alan Oke (Major). Fot. Bart\u0142omiej Barczyk.<\/p>\n

Urodzona w Moskwie Elena Langer, uczennica klas fortepianu i kompozycji w tamtejszej szkole Gniesinych oraz absolwentka Konserwatorium imienia Piotra Czajkowskiego, mieszka w Wielkiej Brytanii od 1999 roku. Jest do\u015bwiadczon\u0105 kompozytork\u0105 oper, muzykiem idealnie \u015bwiadomym potencja\u0142u i ogranicze\u0144 ludzkiego g\u0142osu. O podziwie dla rzemios\u0142a brytyjskich i zasiedzia\u0142ych na Wyspach tw\u00f3rc\u00f3w, kt\u00f3rzy po prostu wierz\u0105 w \u017cywotno\u015b\u0107 tej formy muzycznej, pisa\u0142am ju\u017c nieraz, nie tylko na mojej stronie. Nie ukrywam, \u017ce wybra\u0142am si\u0119 do Poznania przede wszystkim ze wzgl\u0119du na Alana Oke’a – jedyne wsp\u00f3lne ogniwo produkcji w Cardiff i w Poznaniu, odtw\u00f3rc\u0119 partii Majora, pami\u0119tnego Kapitana Vere’a ze spektaklu Billy’ego Budda <\/em>w Leeds. Wci\u0105\u017c jestem pod wra\u017ceniem warsztatu Langer, lawiruj\u0105cej ze swobod\u0105 na pograniczu dezynwoltury mi\u0119dzy neoklasycyzmem w duchu Strawi\u0144skiego, ekspresjonizmem spod znaku Berga i Janaczka, Straussowsk\u0105 ironi\u0105 a Weillowskim persyfla\u017cem. Oke czu\u0142 si\u0119 w tym dziwnym materii pomieszaniu jak ryba w wodzie: wy\u015bpiewa\u0142 swoj\u0105 rol\u0119 g\u0142osem pewnym, aczkolwiek \u015bwiadomie niepi\u0119knym, szorstkim i wystrz\u0119pionym na kraw\u0119dziach, popartym rzemios\u0142em teatralnym niedosi\u0119\u017cnym dla wi\u0119kszo\u015bci polskich aktor\u00f3w dramatycznych, nie wspominaj\u0105c ju\u017c o \u015bpiewakach operowych. Pozostali soli\u015bci dor\u00f3wnali mu na miar\u0119 mo\u017cliwo\u015bci powierzonych im r\u00f3l: jak zwykle miodop\u0142ynny Stanis\u0142aw Kuflyuk w partii Hrabiego, rewelacyjna technicznie Joanna Freszel jako Zuzanna, szlachetna w barwie i oszcz\u0119dna w wyrazie Magdalena Nowacka (Hrabina) – oraz mniej mo\u017ce swobodni, ale wci\u0105\u017c poprawni Robert Gierlach (Figaro), Tomasz Raczkiewicz (Cherubin), Joanna K\u0119dzior (Angelika) i Magdalena Wachowska (Serafin). Orkiestr\u0119 Teatru Wielkiego pewn\u0105 r\u0119k\u0105 poprowadzi\u0142 Tadeusz Koz\u0142owski – dyscyplinuj\u0105c j\u0105 skutecznie w tej partyturze, nie\u0142atwej zar\u00f3wno pod wzgl\u0119dem agogicznym, jak i wyrazowym.<\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

Scena zbiorowa, fina\u0142 II aktu. Fot. Bart\u0142omiej Barczyk.<\/p>\n

Wygl\u0105da na to, \u017ce dyrekcja pozna\u0144skiego Teatru Wielkiego wie, co w trawie piszczy, i stara si\u0119 nad\u0105\u017cy\u0107 za tendencjami rz\u0105dz\u0105cymi na zachodnim rynku operowym. Pozostaje czeka\u0107 na kolejne premiery – tym razem ju\u017c \u015bci\u015ble skrojone na miar\u0119 tutejszego zespo\u0142u i coraz bardziej wymagaj\u0105cej publiczno\u015bci. Warto, \u017ceby Rozw\u00f3d Figara<\/em>, mimo wszelkich niedoskona\u0142o\u015bci libretta, zago\u015bci\u0142 na d\u0142u\u017cej w repertuarze tej sceny. Warto rozejrze\u0107 si\u0119 w\u015br\u00f3d rodzimych tw\u00f3rc\u00f3w, z\u0142o\u017cy\u0107 zam\u00f3wienia kompozytorskie i ruszy\u0107 na podb\u00f3j zagranicznych teatr\u00f3w. Pora zada\u0107 k\u0142am drugiej, a mo\u017ce i trzeciej \u015bmierci opery. Skoro \u015bwiat\u0142a nad Europ\u0105 gasn\u0105, zatrudnijmy rzesz\u0119 nowych latarnik\u00f3w.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Na kilka dni przed \u015bmierci\u0105 \u00d6d\u00f6n von Horv\u00e1th przyzna\u0142 w rozmowie ze znajomym, \u017ce niespecjalnie boi si\u0119 nazist\u00f3w. Bardziej l\u0119ka\u0142 si\u0119 rzeczy, kt\u00f3re wzbudza\u0142y w nim niezrozumia\u0142y strach. Na przyk\u0142ad ulic. „Potrafi\u0105 cz\u0142owieka zniszczy\u0107. Boj\u0119 si\u0119 ich panicznie”. Zgin\u0105\u0142 1 czerwca 1938 roku, w drodze powrotnej z kina. Przygniot\u0142a go ga\u0142\u0105\u017a platana, porwana wichur\u0105 podczas … [Read more…]<\/a><\/span><\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[7],"tags":[],"class_list":{"0":"entry","1":"post","2":"publish","3":"author-mangusta","4":"post-1962","6":"format-standard","7":"category-wedrowki-operowe"},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1962","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=1962"}],"version-history":[{"count":7,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1962\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":1972,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1962\/revisions\/1972"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=1962"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=1962"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=1962"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}