{"id":1994,"date":"2017-03-29T19:53:30","date_gmt":"2017-03-29T17:53:30","guid":{"rendered":"http:\/\/atorod.pl\/?p=1994"},"modified":"2017-03-29T22:41:18","modified_gmt":"2017-03-29T20:41:18","slug":"wakacje-w-kostnicy","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/atorod.pl\/?p=1994","title":{"rendered":"Wakacje w kostnicy"},"content":{"rendered":"

Aschenbach umar\u0142. I to do\u015b\u0107 dawno temu. \u015awiadczy o tym olbrzymie zdj\u0119cie w czarnej, inkrustowanej ramie – zatarte, pokryte ple\u015bni\u0105 niczym porcelanowy portret na zapomnianym nagrobku. Przed zdj\u0119ciem stoj\u0105 kwiaty w wazonach i statyw podtrzymuj\u0105cy \u015bnie\u017cnobia\u0142y wieniec. Obok fortepian, zamalowany czarn\u0105 matow\u0105 farb\u0105, i rz\u0119dy krzese\u0142, zaj\u0119tych przez schludnie ubranych \u017ca\u0142obnik\u00f3w. Po prawej stos monstrualnie wielkich tulipan\u00f3w o sinofioletowych p\u0142atkach. Za chwil\u0119 ogarni\u0119ty niemoc\u0105 tw\u00f3rcz\u0105 pisarz spotka Podr\u00f3\u017cnika, kt\u00f3ry zach\u0119ci go do wyjazdu na po\u0142udnie. Czy jeste\u015bmy u wr\u00f3t kaplicy cmentarnej w Monachium, czy w jakim\u015b dziwnym zak\u0142adzie pogrzebowym, gdzie rytua\u0142 ci\u0105gnie si\u0119 od tak dawna, \u017ce fotografia denata zd\u0105\u017cy\u0142a porosn\u0105\u0107 grzybem?<\/p>\n

Narracja Brittenowskiej \u015amierci w Wenecji<\/em> wype\u0142nia dwa akty, podzielone na sceny przechodz\u0105ce z jednej do drugiej raptownie, troch\u0119 jak w dynamicznym monta\u017cu filmowym, pozornie bez zwi\u0105zku, na podobie\u0144stwo halucynacji albo sennych majak\u00f3w. Kompozytor i librecistka Myfanwy Piper pr\u00f3bowali w ten spos\u00f3b wymkn\u0105\u0107 si\u0119 z pu\u0142apki dos\u0142owno\u015bci, kt\u00f3rej Mann unikn\u0105\u0142 dzi\u0119ki zastosowaniu ironii literackiej i wieloznacznej gry mi\u0119dzy autorem a tropi\u0105cym sensy czytelnikiem. Oper\u0119 Brittena mo\u017cna wi\u0119c zinterpretowa\u0107 jako zapis agonii pisarza, w kt\u00f3rej „figury \u015bmierci” (Podr\u00f3\u017cnik, Podstarza\u0142y Dandys, Stary Gondolier, Dyrektor Hotelu, Fryzjer Hotelowy i Pierwszy Muzyk), z\u0142owieszczy G\u0142os Dionizosa i niejednoznaczny G\u0142os Apollina, a nawet sam Tadzio, oka\u017c\u0105 si\u0119 tylko efektem wzmo\u017conej aktywno\u015bci konaj\u0105cego m\u00f3zgu. Graham Vick, re\u017cyser najnowszej inscenizacji w Deutsche Oper Berlin, poszed\u0142 jednak krok dalej. Wygl\u0105da na to, \u017ce jego Aschenbach wr\u00f3ci\u0142 z za\u015bwiat\u00f3w, by jeszcze raz stan\u0105\u0107 oko w oko ze \u015bmierci\u0105 i odtworzy\u0107 swoj\u0105 koszmarn\u0105 podr\u00f3\u017c na dno upodlenia.<\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

Akt I, scena 1. Po prawej Paul Nilon (Gustaw von Aschenbach). Fot. Marcus Lieberenz.<\/p>\n

Szkopu\u0142 w tym, \u017ce w koncepcji Vicka zabrak\u0142o miejsca na wizj\u0119 czystego pi\u0119kna, kt\u00f3ra wdziera si\u0119 podst\u0119pnie w pouk\u0142adane \u017cycie pisarza. Scena od samego pocz\u0105tku tonie w barwach rozk\u0142adu: ropnych \u017c\u00f3\u0142cieniach, martwej zieleni, sinej purpurze i zmatowia\u0142ej czerni (scenografia Stuart Nunn, re\u017cyseria \u015bwiate\u0142 Wolfgang G\u00f6bbel)<\/span>. Nie ma kontrastu mi\u0119dzy rozs\u0142onecznion\u0105 pla\u017c\u0105 Lido a mrokiem smrodliwych weneckich kana\u0142\u00f3w. W og\u00f3le nie ma Wenecji. Wszystkie plenery zast\u0119puje sterta przero\u015bni\u0119tych tulipan\u00f3w, wszystkie epizody we wn\u0119trzach rozgrywaj\u0105 si\u0119 pod czarn\u0105 ram\u0105, z kt\u00f3rej w II akcie znika nawet zdj\u0119cie Aschenbacha. G\u0142\u00f3wny bohater, dziwnie zdystansowany wobec otaczaj\u0105cej go rzeczywisto\u015bci, miota si\u0119 w\u015br\u00f3d nielicznych i wci\u0105\u017c tych samych rekwizyt\u00f3w. Ustawione rz\u0119dami krzes\u0142a zast\u0119puj\u0105 pok\u0142ad statku, hotelow\u0105 restauracj\u0119 i salon fryzjerski. \u017ba\u0142obny wieniec z bia\u0142ych kwiat\u00f3w trafia w pewnym momencie na szyj\u0119 Tadzia, zwyci\u0119zcy ch\u0142opi\u0119cych „igrzysk” na pla\u017cy. W ledwo naszkicowanych, trudnych do zidentyfikowania przestrzeniach bez reszty kr\u00f3luj\u0105 po\u017c\u0105danie i \u015bmier\u0107. Banda drobnych handlarzy osacza pisarza jak t\u0142um napalonych dziwek i alfons\u00f3w, wykonuj\u0105c pod jego adresem gesty o niedwuznacznie erotycznym zabarwieniu. Aschenbach nie brzydzi si\u0119 ulicznego fetoru i woni \u015brodk\u00f3w dezynfekuj\u0105cych, tylko w\u0142asnej chuci. Unosz\u0105ce si\u0119 nad miastem widmo indyjskiej cholery staje si\u0119 metafor\u0105 degrengolady moralnej. Nie o pi\u0119kno i prawd\u0119 tu chodzi, nie o konflikt apolli\u0144sko-dionizyjski, lecz o \u017ca\u0142osny dramat wdowca, kt\u00f3ry na stare lata odkry\u0142 w sobie homoseksualist\u0119 i pedofila.<\/p>\n

Tak sp\u0142ycone, w gruncie rzeczy mieszcza\u0144skie i pruderyjne odczytanie \u015amierci w Wenecji<\/em> zdumiewa w drugiej dekadzie XXI wieku. Na domiar z\u0142ego Graham Vick postanowi\u0142 u\u015bmierci\u0107 Tadzia, kt\u00f3ry w finale ginie z r\u0105k bandy rozwydrzonych r\u00f3wie\u015bnik\u00f3w. Aschenbach tuli go niczym Matka Boska martwego Chrystusa, po czym odk\u0142ada zw\u0142oki i wymyka si\u0119 za kulisy. Czy\u017cby Apollo pad\u0142 ostatecznie w starciu z Dionizosem? Czy Tadzio musia\u0142 umrze\u0107, \u017ceby pisarz odwa\u017cy\u0142 si\u0119 okaza\u0107 mu czu\u0142o\u015b\u0107? A mo\u017ce ca\u0142a ta opowie\u015b\u0107 by\u0142a tylko przestrog\u0105 z za\u015bwiat\u00f3w, by nie ulega\u0107 w\u0142asnym pop\u0119dom? Nie mam poj\u0119cia. W ostatniej scenie dostrzeg\u0142am raczej niemoc re\u017cysera, kt\u00f3ry bez\u0142adnie poprowadzon\u0105 narracj\u0119 postanowi\u0142 przynajmniej domkn\u0105\u0107 obrazoburcz\u0105 konkluzj\u0105. Jedyne, co w tej inscenizacji wzbudzi\u0142o m\u00f3j szczery podziw, to decyzja Vicka, by role Tadzia, jego rodziny i towarzyszy powierzy\u0107 nie tancerzom, lecz aktorom, idealnie dobranym pod wzgl\u0119dem fizycznym (drobniutki Rauand Taleb i wy\u017csza o dwie g\u0142owy Lena Natus jako jego matka), realizuj\u0105cym swoj\u0105 pantomim\u0119 z pe\u0142nym zaanga\u017cowaniem, a zarazem urocz\u0105, bardzo przekonuj\u0105c\u0105 niezdarno\u015bci\u0105 (\u015bwietna choreografia Rona Howella).<\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

Paul Nilon i Rauand Taleb (Tadzio). Fot. Marcus Lieberenz.<\/p>\n

Szcz\u0119\u015bliwie strona muzyczna przedstawienia w pe\u0142ni wynagradza nieudan\u0105 robot\u0119 re\u017cysersk\u0105. Zesp\u00f3\u0142 Deutsche Oper gra roziskrzonym, selektywnym d\u017awi\u0119kiem, idealnie wywa\u017conym w proporcjach mi\u0119dzy grupami, a przy tym pi\u0119knie zr\u00f3\u017cnicowanym w odr\u0119bnych, wyr\u00f3\u017cnionych przez Brittena planach orkiestrowych – w „azjatyckiej”, stylizowanej na gamelan muzyce Tadzia, w pos\u0119pnych zwiastunach \u015bmierci\u00a0 (gdzie drzewo \u0142\u0105czy si\u0119 z brzmieniem tuby), w karykaturalnym po\u0142\u0105czeniu motywu zarazy z „nieziemskim” portretem ch\u0142opca (scena gor\u0105czkowego snu Aschenbacha). Prowadz\u0105cy ca\u0142o\u015b\u0107 Donald Runnicles nie ustrzeg\u0142 si\u0119 wprawdzie kilku d\u0142u\u017cyzn w I akcie, trzeba jednak przyzna\u0107, \u017ce sama opera nabiera tempa dopiero z chwil\u0105, gdy pisarz wyrzuci z siebie wstydliwe „I \u2013 love you” na zako\u0144czenie si\u00f3dmego obrazu. Paul Nilon, znakomity tenor liryczny, znany przede wszystkim z r\u00f3l w operach barokowych i klasycystycznych, zadebiutowa\u0142 w partii Aschenbacha w 2015 roku, w Garsington Opera. Niewielkie rozmiary tamtejszej sceny i klarowna re\u017cyseria Paula Currana z pewno\u015bci\u0105 u\u0142atwi\u0142y mu zadanie. Z trudn\u0105 akustyk\u0105 berli\u0144skiego teatru walczy\u0142 d\u0142ugo, z pocz\u0105tku g\u0142osem nadmiernie rozwibrowanym i ubogim w alikwoty. W II akcie da\u0142 z siebie wszystko: stworzy\u0142 posta\u0107 niezmiernie z\u0142o\u017con\u0105 pod wzgl\u0119dem psychologicznym, popar\u0142szy swoj\u0105 interpretacj\u0119 ogromn\u0105 si\u0142\u0105 wyrazu i nieskaziteln\u0105 dykcj\u0105. Prawdziwym bohaterem wieczoru okaza\u0142 si\u0119 jednak Seth Carico w siedmiu rolach alter ego<\/em> pisarza i G\u0142osu Dionizosa: prawdziwy bas-baryton o przepi\u0119knej barwie, d\u017awi\u0119czny we wszystkich rejestrach w\u0142\u0105cznie z szyderczym falsetem. Gorzej spisa\u0142 si\u0119 Tai Oney (G\u0142os Apollina), pe\u0142ny i kolorowy m\u0119ski sopran, zbyt jednak histeryczny w brzmieniu. Z postaci drugoplanowych wyr\u00f3\u017cni\u0142 si\u0119 Andrew Dickinson (Portier), od ubieg\u0142ego sezonu zwi\u0105zany na sta\u0142e z DOB, gdzie zab\u0142ysn\u0105\u0142 mi\u0119dzy innymi w roli Nowicjusza, w niedawnej inscenizacji Billy’ego Budda<\/em>, wyre\u017cyserowanej przez Davida Aldena. Na osobn\u0105 pochwa\u0142\u0119 zas\u0142u\u017cy\u0142 ch\u00f3r – za wielk\u0105 kultur\u0119 emisji, muzykalno\u015b\u0107 w prowadzeniu frazy i stopliwo\u015b\u0107 d\u017awi\u0119ku.<\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

Paul Nilon i Seth Carico. Fot. Marcus Lieberenz.<\/p>\n

W 2009 roku, kiedy Runnicles obj\u0105\u0142 dyrekcj\u0119 artystyczn\u0105 Deutsche Oper i zapowiedzia\u0142, \u017ce wprowadzi dzie\u0142a Brittena do sta\u0142ego repertuaru berli\u0144skiej sceny, rozleg\u0142y si\u0119 g\u0142osy sprzeciwu: „Britten? To si\u0119 u nas nie przyjmie”. Na szcz\u0119\u015bcie nie pos\u0142ucha\u0142. W ci\u0105gu niespe\u0142na czterech lat wystawi\u0142 w Berlinie Petera Grimesa, Billy’ego Budda, <\/em>Gwa\u0142t na Lukrecji <\/em>i \u015amier\u0107 w Wenecji<\/em>. W grudniu 2016 przed\u0142u\u017cono mu kontrakt do 2022 roku. Zobaczymy, co b\u0119dzie dalej, cho\u0107 po do\u015bwiadczeniach z inscenizacj\u0105 Vicka wola\u0142abym tylko pos\u0142ucha\u0107.<\/p>\n

 <\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Aschenbach umar\u0142. I to do\u015b\u0107 dawno temu. \u015awiadczy o tym olbrzymie zdj\u0119cie w czarnej, inkrustowanej ramie – zatarte, pokryte ple\u015bni\u0105 niczym porcelanowy portret na zapomnianym nagrobku. Przed zdj\u0119ciem stoj\u0105 kwiaty w wazonach i statyw podtrzymuj\u0105cy \u015bnie\u017cnobia\u0142y wieniec. Obok fortepian, zamalowany czarn\u0105 matow\u0105 farb\u0105, i rz\u0119dy krzese\u0142, zaj\u0119tych przez schludnie ubranych \u017ca\u0142obnik\u00f3w. Po prawej stos monstrualnie … [Read more…]<\/a><\/span><\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[7],"tags":[],"class_list":{"0":"entry","1":"post","2":"publish","3":"author-mangusta","4":"post-1994","6":"format-standard","7":"category-wedrowki-operowe"},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1994","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=1994"}],"version-history":[{"count":3,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1994\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":2000,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1994\/revisions\/2000"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=1994"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=1994"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=1994"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}