{"id":2119,"date":"2017-05-24T22:56:31","date_gmt":"2017-05-24T20:56:31","guid":{"rendered":"http:\/\/atorod.pl\/?p=2119"},"modified":"2017-05-24T23:13:48","modified_gmt":"2017-05-24T21:13:48","slug":"sloneczna-dorabella","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/atorod.pl\/?p=2119","title":{"rendered":"S\u0142oneczna Dorabella"},"content":{"rendered":"

Na pierwszej stronie „Brigham Young Universe”, codziennej gazety prywatnej uczelni Ko\u015bcio\u0142a mormon\u00f3w w Provo w stanie Utah – opr\u00f3cz doniesie\u0144 o przygotowaniach do uroczystego balu wiosennego i zaproszenia do akcji sadzenia mi\u0142orz\u0119b\u00f3w przed gmachem wydzia\u0142u nauk \u015bcis\u0142ych – widnieje zapowied\u017a koncertu organizowanego 16 kwietnia 1951 roku w tamtejszym zborze. Sformu\u0142owana do\u015b\u0107 zaskakuj\u0105cym j\u0119zykiem, zwa\u017cywszy na puryta\u0144ski kodeks, jaki do dzi\u015b obowi\u0105zuje student\u00f3w Uniwersytetu Brighama Younga. W obszernym anonsie nie ma ani s\u0142owa o programie recitalu ameryka\u0144skiej mezzosopranistki. Mo\u017cna za to przeczyta\u0107, \u017ce \u015bpiewaczka ma b\u0142\u0119kitne oczy, w\u0142osy w odcieniu tycjanowskiego br\u0105zu i wy\u015bmienit\u0105 prezencj\u0119 sceniczn\u0105, kt\u00f3ra czyni z ka\u017cdego jej wyst\u0119pu prawdziw\u0105 uczt\u0119 dla oczu. Na dodatkow\u0105 zach\u0119t\u0119 informacja, \u017ce Ward French, prezes korporacji Community Concerts, przyzna\u0142 jej trzy lata wcze\u015bniej tytu\u0142 „Miss Symphony”. Wej\u015bcie na koncert bezp\u0142atne, za okazaniem legitymacji studenckiej.<\/p>\n

Katherine Ann Merriman, zwana p\u00f3\u017aniej po prostu Nan Merriman, przysz\u0142a na \u015bwiat 28 kwietnia 1920 roku w pensylwa\u0144skim Pittsburghu. Wychowa\u0142a si\u0119 w starej i bogatej w tradycje dzielnicy East End, gdzie ucz\u0119szcza\u0142a do presti\u017cowej szko\u0142y St. Mercy Academy. Muzykowa\u0142a z zapa\u0142em od wczesnego dzieci\u0144stwa – ju\u017c jako podlotek wyst\u0119powa\u0142a z bratem-pianist\u0105 w eleganckich kawiarniach i restauracjach miasta. Kiedy sko\u0144czy\u0142a pi\u0119tna\u015bcie lat, przeprowadzi\u0142a si\u0119 wraz z rodzin\u0105 do Los Angeles. Tam rozpocz\u0119\u0142a regularn\u0105 nauk\u0119 \u015bpiewu: u legendarnej niemieckiej sopranistki Lotte Lehmann oraz pewnej zapomnianej nauczycielki impostacji i emisji g\u0142osu, kt\u00f3ra sama w sobie by\u0142a postaci\u0105 do\u015b\u0107 malownicz\u0105. Alexia Bassian urodzi\u0142a si\u0119 w 1876 roku na statku p\u0142yn\u0105cym z Anglii do Stan\u00f3w Zjednoczonych. C\u00f3rka dwojga lekarzy (jej matka by\u0142a jedn\u0105 z pierwszych kobiet praktykuj\u0105cych w tym zawodzie za Oceanem, p\u00f3\u017aniej za\u015b uczestniczy\u0142a w ameryka\u0144skiej misji medycznej w Turcji), odziedziczy\u0142a po nich pozytywistyczn\u0105 zaradno\u015b\u0107 i zapa\u0142 do dzielenia si\u0119 w\u0142asnymi do\u015bwiadczeniami. Kszta\u0142ci\u0142a si\u0119 w Europie. Austriacki krytyk Eduard Hanslick dostrzeg\u0142 w niej „urodzon\u0105 Carmen i wcielon\u0105 Mignon”. Wr\u00f3\u017cy\u0142 jej wielk\u0105 karier\u0119. Bassian wola\u0142a jednak po\u015bwi\u0119ci\u0107 si\u0119 pracy pedagogicznej: niewykluczone, \u017ce Nan przej\u0119\u0142a wi\u0119cej cech swojego warsztatu od skromnej uczennicy mezzosopranistki Mathilde Marchesi, \u017carliwej or\u0119downiczki dawnego stylu bel canto<\/em>.<\/p>\n

M\u0142odziutka Merriman stawia\u0142a pierwsze kroki w hollywoodzkiej fabryce sn\u00f3w. Jako dwudziestolatka zosta\u0142a cz\u0142onkini\u0105 zespo\u0142u wokalnego, kt\u00f3ry nagrywa\u0142 \u015bcie\u017cki d\u017awi\u0119kowe do film\u00f3w. Jej talent, a mo\u017ce i urod\u0119, doceni\u0142 wielki brytyjski aktor Laurence Olivier, \u015bwie\u017co po\u015blubiony m\u0105\u017c r\u00f3wnie wybitnej aktorki Vivien Leigh, z kt\u00f3r\u0105 wda\u0142 si\u0119 w burzliwy i skandaliczny romans (oboje pozostawali w\u00f3wczas w innych zwi\u0105zkach) na planie Wyspy w p\u0142omieniach<\/em>, romansu historycznego z czas\u00f3w kr\u00f3lowej El\u017cbiety I. Pa\u0144stwo Olivierowie wyst\u0119powali w\u00f3wczas w broadwayowskiej, wyre\u017cyserowanej przez Laurence’a inscenizacji Romea i Julii<\/em> Szekspira. Wybierali si\u0119 ze spektaklem w tras\u0119 po Stanach i potrzebowali \u015bpiewaczki, kt\u00f3ra skutecznie odwr\u00f3ci\u0142aby uwag\u0119 widz\u00f3w od d\u0142ugotrwa\u0142ych zmian dekoracji. Wyb\u00f3r pad\u0142 na Nan, kt\u00f3ra w przerwach mi\u0119dzy aktami wykonywa\u0142a utwory Palestriny i Purcella. O\u015bmielona nowymi do\u015bwiadczeniami Merriman zacz\u0119\u0142a przygotowywa\u0107 si\u0119 do debiutu scenicznego, kt\u00f3ry nast\u0105pi\u0142 w 1942 roku w Cincinnati Summer Opera, w partii \u015alepej w Giocondzie <\/em>Ponchiellego. Podczas pobytu w Cincinnati wzi\u0119\u0142a te\u017c udzia\u0142 w konkursie wokalnym, sponsorowanym przez National Federation of Music Clubs. Zwyci\u0119\u017cy\u0142a. Nagrod\u0119 pieni\u0119\u017cn\u0105 w wysoko\u015bci tysi\u0105ca dolar\u00f3w przeznaczy\u0142a na wykupienie kwadransa czasu antenowego w sieci radiowej NBC. Wtedy jej \u015bpiew us\u0142ysza\u0142 Arturo Toscanini i \u017cycie pi\u0119knej mezzosopranistki potoczy\u0142o si\u0119 ca\u0142kiem nowym torem.<\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

Toscanini zaproponowa\u0142 jej anga\u017c w sezonie koncertowym NBC Symphony Orchestra. W 1944 wyst\u0105pi\u0142a pod jego batut\u0105 dwana\u015bcie razy. Podpisa\u0142a kontrakt z wytw\u00f3rni\u0105 RCA, kt\u00f3ry przyni\u00f3s\u0142 mi\u0119dzy innymi nagrania Orfeusza i Eurydyki<\/em> Glucka (rola tytu\u0142owa), Missa solemnis<\/em> Beethovena oraz trzech oper Verdiego: Otella<\/em> (Emilia), Rigoletta <\/em>(Magdalena) i Falstaffa<\/em> (Pani Meg Page). W maju 1946 roku za\u015bpiewa\u0142a po raz pierwszy z orkiestr\u0105 Filharmonii Nowojorskiej pod dyrekcj\u0105 Artura Rodzi\u0144skiego, p\u00f3\u017aniej wsp\u00f3\u0142pracowa\u0142a m.in. z Leopoldem Stokowskim i z New York City Center Symphony Leonarda Bernsteina, z kt\u00f3r\u0105 w 1948 ruszy\u0142a w d\u0142ug\u0105 tras\u0119 koncertow\u0105, zako\u0144czon\u0105 przyznaniem jej wspomnianego ju\u017c tytu\u0142u Miss Symphony. Sta\u0142a si\u0119 jedn\u0105 z ulubienic publiczno\u015bci teatr\u00f3w operowych w Chicago i San Francisco. Ameryka\u0144ski etap kariery zwie\u0144czy\u0142a triumfalnym wyst\u0119pem w Mesjaszu <\/em>H\u00e4ndla, 18 grudnia 1951 roku, w Syria Mosque w Pittsburgu, z tamtejsz\u0105 orkiestr\u0105 pod batut\u0105 W\u0142adimira Bakalejnikowa. <\/span><\/p>\n

Nast\u0119pny rozdzia\u0142 \u017cycia otworzy\u0142a ju\u017c w Europie, przyjmowana owacyjnie w operach i salach koncertowych od Pary\u017ca, poprzez Bruksel\u0119 i Amsterdam, a\u017c po Wiede\u0144. W pami\u0119ci \u00f3wczesnych meloman\u00f3w zapisa\u0142a si\u0119 przede wszystkim jako fenomenalna Dorabella z Cos\u00ec fan tutte, <\/span><\/i>kt\u00f3r\u0105 zawojowa\u0142a mi\u0119dzy innymi sceny w Aix-en-Provence, Mediolanie (Piccola Scala) i Glyndebourne, gdzie w 1956 roku stworzy\u0142a siostrzan\u0105 par\u0119 z Sen\u0105 Jurinac w partii Fiordiligi. Dwa lata wcze\u015bniej uczestniczy\u0142a w pierwszym nagraniu Cos\u00ec<\/i>\u00a0<\/em>pod batut\u0105 Herberta von Karajana, w r\u00f3wnie niebia\u0144skim duecie z Elisabeth Schwarzkopf. By\u0142a pierwsz\u0105 \u015bpiewaczk\u0105 w dziejach fonografii, kt\u00f3ra dokona\u0142a dw\u00f3ch rejestracji studyjnych Pie\u015bni o ziemi<\/em> Mahlera, w 1957 z Eduardem van Beinumem, w 1963 z Eugenem Jochumem – za ka\u017cdym razem z Concertgebouw i z Ernstem Haefligerem realizuj\u0105cym parti\u0119 tenorow\u0105. W 1953 roku wyst\u0105pi\u0142a w roli Baby Turka w pierwszej brytyjskiej inscenizacji \u017bywota rozpustnika<\/em> Strawi\u0144skiego, z zespo\u0142em Glyndebourne Opera na Festiwalu w Edynburgu. W 1958 wcieli\u0142a si\u0119 w posta\u0107 Laury w Kamiennym go\u015bciu<\/em> Dargomy\u017cskiego – w zapomnianym ju\u017c spektaklu w mediola\u0144skiej Piccola Scala, by\u0107 mo\u017ce pierwszym wystawieniu tego niezwyk\u0142ego dzie\u0142a od petersburskiej prapremiery w 1872 roku. <\/span><\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

Nan Merriman jako Dorabella.<\/p>\n

A potem si\u0119 zakocha\u0142a. W starszym od niej o trzy lata holenderskim tenorze Tomie Brandzie, kt\u00f3ry po \u015bmierci \u017cony zosta\u0142 sam z dziesi\u0119ciorgiem dzieci. Brand – po niezbyt udanej karierze operowej – przerzuci\u0142 si\u0119 na repertuar oratoryjny i z czasem zyska\u0142 renom\u0119 jednego z najwybitniejszych \u015bpiewak\u00f3w bachowskich w Holandii. Niedo\u015bcigniona Dorabella po\u015blubi\u0142a ol\u015bniewaj\u0105cego Ewangelist\u0119 i wycofa\u0142a si\u0119 z \u017cycia muzycznego u szczytu swych mo\u017cliwo\u015bci wokalnych. Ostatni recital da\u0142a w Amsterdamie, 27 kwietnia 1965 roku, w programie z\u0142o\u017conym z utwor\u00f3w Bizeta, de Falli i Mahlera. Akompaniowa\u0142 jej Felix de Nobel.<\/p>\n

G\u0142os mia\u0142a niedu\u017cy, ale cudownej urody: mi\u0119kki, zmys\u0142owy, prowadzony w my\u015bl „staro\u015bwieckich” regu\u0142 bel canto. <\/em>W tym rasowym mezzosopranie tli\u0142o si\u0119 ciep\u0142o letniego s\u0142o\u0144ca, b\u0142\u0105ka\u0142 si\u0119 szelmowski u\u015bmiech szekspirowskiego elfa, czai\u0142 entuzjazm \u015bwie\u017co zakochanej dziewczyny. By\u0107 mo\u017ce dlatego krytycy sarkali, \u017ce jej interpretacji Pie\u015bni o ziemi<\/em> nie dostaje egzystencjalnego smutku. By\u0107 mo\u017ce dlatego tak si\u0119 zachwycali jej promienn\u0105 Dorabell\u0105.<\/p>\n

Los sp\u0142ata\u0142 jej paskudnego figla. Pi\u0119\u0107 lat po \u015blubie, w pa\u017adzierniku 1970 roku, Brand zmar\u0142 nagle na zawa\u0142 serca. Owdowia\u0142a Merriman zaj\u0119\u0142a si\u0119 wychowaniem jego dzieci z pierwszego ma\u0142\u017ce\u0144stwa. Kiedy doros\u0142y, wr\u00f3ci\u0142a do Stan\u00f3w Zjednoczonych. Porzuci\u0142a karier\u0119 na zawsze. Odesz\u0142a 22 lipca 2012 roku, w wieku 92 lat, \u017cegnana przez wiernych przyjaci\u00f3\u0142, mi\u0119dzy innymi Suzanne Jeffers, kt\u00f3ra spytana o przyczyn\u0119 jej \u015bmierci, odpar\u0142a z prostot\u0105, \u017ce Nan przegra\u0142a w walce ze staro\u015bci\u0105. Zosta\u0142y po niej nagrania – mniej ni\u017c by si\u0119 chcia\u0142o. Przetrwa\u0142o wspomnienie charakterystycznego, „groszkowatego” wibrata – zapadaj\u0105ce w pami\u0119\u0107 r\u00f3wnie skutecznie, jak u\u015bmiech kota z Cheshire. Kt\u00f3ry trwa, mimo \u017ce kot dawno ju\u017c znikn\u0105\u0142.<\/p>\n