{"id":2128,"date":"2017-05-28T22:45:00","date_gmt":"2017-05-28T20:45:00","guid":{"rendered":"http:\/\/atorod.pl\/?p=2128"},"modified":"2017-05-31T17:53:44","modified_gmt":"2017-05-31T15:53:44","slug":"burza-na-krymie","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/atorod.pl\/?p=2128","title":{"rendered":"Burza na Krymie"},"content":{"rendered":"

„M\u00f3wi\u0105 mi: 'Panie, to zaszczyt by\u0107 prze\u015bladowanym; taki jest los ka\u017cdego geniusza!’. Z ch\u0119ci\u0105 pos\u0142a\u0142bym ich do diab\u0142a za te g\u0142adkie s\u0142\u00f3wka. Prawda jest taka, \u017ce opera – rzekomo skazana na pora\u017ck\u0119 – po siedmiu przedstawieniach przynios\u0142a 37200 liwr\u00f3w zysku, nie licz\u0105c wp\u0142yw\u00f3w z abonament\u00f3w i wynajmu l\u00f3\u017c. Z wczorajszego, \u00f3smego z kolei, by\u0142o a\u017c 5767 liwr\u00f3w intraty. Na widowni panowa\u0142 taki t\u0142ok, \u017ce pewien m\u0119\u017cczyzna, upomniany przez stra\u017cnika, by zdj\u0105\u0142 kapelusz, odpar\u0142: 'Sam mi go zdejmij, bo nie mog\u0119 r\u0119k\u0105 ruszy\u0107’. Jego odpowied\u017a przywitano salw\u0105 \u015bmiechu. Widzia\u0142em, jak ludzie wychodzili z teatru z w\u0142osami w nie\u0142adzie i w odzieniu tak mokrym, jakby wpadli do rzeki. Trzeba by\u0107 Francuzem, by zgodzi\u0107 si\u0119 na przyjemno\u015b\u0107 za tak\u0105 cen\u0119” – pisa\u0142 Gluck w listopadzie 1777 roku, niespe\u0142na dwa miesi\u0105ce po premierze Armidy<\/em>, w li\u015bcie cytowanym czterdzie\u015bci lat p\u00f3\u017aniej na \u0142amach londy\u0144skiego magazynu „The Literary Gazette, and Journal of Belles Lettres, Arts, Sciences”.<\/p>\n

Sukces Armidy<\/em> przyczyni\u0142 si\u0119 do jednej z pierwszych ods\u0142on „wojny gluckist\u00f3w z piccinnistami”, zdaniem wiktoria\u0144skiego leksykografa E. Cobhama Brewera, „niedorzecznego sporu” mi\u0119dzy zwolennikami Christopha Willibalda oraz Niccol\u00f2 Piccinniego, mistrza neapolita\u0144skiej\u00a0opera buffa<\/em>. W 1772 roku Gluck – dzi\u0119ki wstawiennictwu swej by\u0142ej uczennicy, a \u00f3wczesnej delfiny Francji Marii Antoniny – podpisa\u0142 umow\u0119 na skomponowanie sze\u015bciu dzie\u0142 scenicznych dla paryskiej Acad\u00e9mie Royale de Musique. Piccinni sprowadzi\u0142 si\u0119 do Pary\u017ca cztery lata p\u00f3\u017aniej i wpad\u0142 jak \u015bliwka w kompot, staj\u0105c si\u0119 mimo woli stron\u0105 w konflikcie or\u0119downik\u00f3w opery w\u0142oskiej z adwokatami zreformowanej opery francuskiej. Jean-Fran\u00e7ois Marmontel, poeta, filozof i encyklopedysta, a przy okazji autor librett do czterech dzie\u0142 Piccinniego, opublikowa\u0142 w 1777 roku Essai sur les r\u00e9volutions de la musique en France, <\/i>w kt\u00f3rym tw\u00f3rczo\u015b\u0107 W\u0142ocha (sk\u0105din\u0105d dowodz\u0105c\u0105 \u015bwietnego rzemios\u0142a kompozytorskiego i w stolicy bardzo popularn\u0105) wychwali\u0142 pod niebiosy, Glucka za to zwyzywa\u0142 od dyletant\u00f3w. Rozmi\u0142owanym w querelles<\/em> pary\u017canom nic wi\u0119cej nie by\u0142o trzeba. Nie bacz\u0105c na wzajemny szacunek tw\u00f3rc\u00f3w, kt\u00f3rzy nie chcieli ze sob\u0105 rywalizowa\u0107, rozp\u0119tali kilkuletni\u0105 wojn\u0119 estetyczn\u0105, przeradzaj\u0105c\u0105 si\u0119 nieraz w walk\u0119 na pi\u0119\u015bci. Glucki\u015bci \u015bcierali si\u0119 z piccinnistami, gdzie popad\u0142o: na ulicach, w kawiarniach, w domach prywatnych, teatrach i szko\u0142ach. Konflikt przybiera\u0142 na sile, gdy kt\u00f3remu\u015b z kompozytor\u00f3w zdarzy\u0142o si\u0119 odnie\u015b\u0107 sukces: a to przy okazji premiery Armidy, <\/em>to zn\u00f3w po triumfie Rolanda <\/em>Piccinniego. Osi\u0105gn\u0105\u0142 apogeum, ale bynajmniej nie wygas\u0142 po premierze ostatniego arcydzie\u0142a Glucka – I<\/em>figenii na Taurydzie<\/em>, kt\u00f3ra posz\u0142a po raz pierwszy w maju 1779 roku w Acad\u00e9mie Royale. Rozgorza\u0142 ponownie po kl\u0119sce wystawionego kilka miesi\u0119cy p\u00f3\u017aniej dramatu Echo i Narcyz. <\/em>Tli\u0142 si\u0119 jeszcze po powrocie tw\u00f3rcy do Wiednia w roku 1780. W fazie schy\u0142kowej przybra\u0142 do\u015b\u0107 groteskow\u0105 posta\u0107 wojny piccinnist\u00f3w z „sacchinistami”, zwolennikami Antonia Sacchiniego, nowego przybysza z W\u0142och, kt\u00f3ry z kolejnego przedstawiciela szko\u0142y neapolita\u0144skiej przeistoczy\u0142 si\u0119 z czasem w umiarkowanego na\u015bladowc\u0119 Glucka.<\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

Ifigenia na Taurydzie<\/em>: strona tytu\u0142owa pierwodruku partytury.<\/p>\n

By\u0142 jednak moment, kiedy Gluck musia\u0142 zabiega\u0107 o wstawiennictwo Marii Antoniny, \u017ceby si\u0119 pozby\u0107 konkurenta. Prace nad Ifigeni\u0105 na Taurydzie<\/em> podj\u0105\u0142 ju\u017c w 1775 roku, wkr\u00f3tce po triumfalnym przyj\u0119ciu Ifigenii w Aulidzie, <\/em>swojej pierwszej opery francuskiej, do libretta na motywach tragedii Racine’a. Perypetie c\u00f3rki Agamemnona i Klitajmestry w krainie Taur\u00f3w, czyli rdzennych mieszka\u0144c\u00f3w p\u00f3\u0142wyspu Krymskiego, cieszy\u0142y si\u0119 ogromn\u0105 popularno\u015bci\u0105 w\u015br\u00f3d \u00f3wczesnych tw\u00f3rc\u00f3w operowych. Wersja Desmaretsa i Campry ujrza\u0142a \u015bwiat\u0142o dzienne w Pary\u017cu w 1704 roku. Ifigenia in Tauride<\/i> Domenica Scarlattiego rozbrzmia\u0142a w rzymskim Palazzo Zuccari w roku 1713, Tomasso Traetta wystawi\u0142 sw\u0105 trzyaktow\u0105 oper\u0119 w 1763 roku we Wiedniu, osiem lat p\u00f3\u017aniej w Neapolu odby\u0142a si\u0119 premiera analogicznego dzie\u0142a Niccol\u00f2 Jommellego. Librecista Glucka, Nicolas-Fran\u00e7ois Guillard, nawi\u0105za\u0142 nie tyle do pierwowzoru w postaci nieuko\u0144czonej tragedii Eurypidesa, ile do sztuki Claude’a Guimond de La Touche, kt\u00f3ra w 1757 roku odnios\u0142a taki sukces na scenie paryskiego Th\u00e9\u00e2tre-Fran\u00e7ais, \u017ce wywo\u0142any do oklask\u00f3w autor zemdla\u0142 z wra\u017cenia na scenie. Dramatopisarz zachowa\u0142 klasyczn\u0105 prostot\u0119 pierwowzoru, uwypuklaj\u0105c jednak w\u0105tek kr\u00f3la Taur\u00f3w Thoasa, odkrywaj\u0105cego post\u0119pek Orestesa i Pyladesa, po czym skazuj\u0105cego obydwu zbrodniarzy na \u015bmier\u0107. Guillard poszed\u0142 tym samym tropem, uzyskuj\u0105c w swym tek\u015bcie przejmuj\u0105cy operowy ekwiwalent klasycznej tragedii greckiej. Gluck zabra\u0142 si\u0119 na serio do komponowania swojej Ifigenii na Taurydzie <\/em>dopiero po uko\u0144czeniu Armidy<\/em> – na tyle p\u00f3\u017ano, \u017ce dyrektor Acad\u00e9mie Royale, Jacques de Vismes, zdo\u0142a\u0142 podsun\u0105\u0107 Piccinniemu inne libretto na ten sam temat (nawiasem m\u00f3wi\u0105c, odrzucone uprzednio przez Glucka). Gdyby nie interwencja kr\u00f3lowej, kto wie, czy Piccinniowska Iphig\u00e9nie en Tauride <\/i>nie dotar\u0142aby pierwsza na scen\u0119 Akademii – z trudnym do przewidzenia skutkiem. Ostatecznie trag\u00e9die lyrique<\/em> W\u0142ocha doczeka\u0142a si\u0119 premiery dopiero w 1781 roku i zosta\u0142a przyj\u0119ta znacznie ch\u0142odniej ni\u017c dzie\u0142o Glucka, tak\u017ce za spraw\u0105 s\u0142abiutkiego libretta Alphonse’a du Cong\u00e9\u00a0<\/b>Dubreuila. <\/b><\/p>\n

Spektakl 18 maja 1779 roku zako\u0144czy\u0142 si\u0119 prawdziwym tryumfem Glucka. Krytyk „Le Mercure de France” donosi\u0142 p\u00f3\u017aniej, \u017ce Ifigenia<\/em> jest nie tylko „pierwsz\u0105 w naszych teatrach” oper\u0105 bez w\u0105tku mi\u0142osnego, ale te\u017c sko\u0144czonym arcydzie\u0142em, w kt\u00f3rym trudno wskaza\u0107 s\u0142absze i bardziej udane fragmenty. Mimo licznych zapo\u017cycze\u0144 z w\u0142asnej tw\u00f3rczo\u015bci i mniej lub bardziej \u015bwiadomych cytat\u00f3w z utwor\u00f3w innych kompozytor\u00f3w (na czele z ari\u0105 Ifigenii „Je t’implore et je tremble”, zdradzaj\u0105c\u0105 pokrewie\u0144stwa z I Partit\u0105 <\/em>Bacha), Gluck nie dokona\u0142 recyklingu, lecz genialnej rekapitulacji swoich do\u015bwiadcze\u0144 i przemy\u015ble\u0144 artystycznych. S\u0142ycha\u0107 to ju\u017c w s\u0142ynnym wst\u0119pie, rozpoczynaj\u0105cym si\u0119 spokojnym menuetem, w kt\u00f3ry po chwili wdziera si\u0119 burza smyczk\u00f3w, pot\u0119gowana nawa\u0142nic\u0105 d\u0119tych i perkusji a\u017c po pierwsze, niespodziewane wej\u015bcie tytu\u0142owej bohaterki. A przecie\u017c Gluck wykorzysta\u0142 w tym miejscu uwertur\u0119 do L’\u00eele de Merlin<\/i>, swojej wcze\u015bniejszej o przesz\u0142o \u0107wier\u0107 wieku opery komicznej – tyle \u017ce odwr\u00f3ci\u0142 kolejno\u015b\u0107 materia\u0142u muzycznego, zast\u0119puj\u0105c obraz milkn\u0105cego \u017cywio\u0142u z\u0142owieszcz\u0105 cisz\u0105 przed burz\u0105. Podobny zabieg wprowadzenia s\u0142uchaczy in medias res<\/em> zastosowali p\u00f3\u017aniej dwaj wielcy admiratorzy talentu dramatycznego Glucka: Wagner w Walkirii i <\/em>Verdi w Otellu. <\/em>To nie jest muzyka ilustracyjna. To wstrz\u0105saj\u0105ca w swej wyrazisto\u015bci metafora wewn\u0119trznych stan\u00f3w ducha protagonist\u00f3w, dr\u0119czonych koszmarnymi wizjami, poczuciem bezsilno\u015bci i wyrzutami sumienia. Kiedy Orestes pr\u00f3buje oszuka\u0107 sam siebie, \u015bpiewaj\u0105c, \u017ce w serce wraca mu spok\u00f3j („<\/em>Le calme rentre dans mon coeur„), <\/em>orkiestra bezlito\u015bnie obna\u017ca jego k\u0142amstwo: obsesyjne szesnastkowe powt\u00f3rzenia d\u017awi\u0119ku z raptownym sforzando\u00a0<\/em>na mocnej cz\u0119\u015bci ka\u017cdego taktu s\u0105 ewokacj\u0105 zam\u0119tu w umy\u015ble matkob\u00f3jcy.<\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

Louis Lafitte, Orestes dr\u0119czony przez Furie<\/em>, czarna i bia\u0142a kreda na papierze (1790). Ackland Art Museum, Uniwersytet Karoliny P\u00f3\u0142nocnej w Chapel Hill.<\/p>\n

A\u017c dziw, \u017ce dzie\u0142o tak nowatorskie, chwilami otwieraj\u0105ce na o\u015bcie\u017c wrota muzycznego romantyzmu, spotka\u0142o si\u0119 od razu z przychyln\u0105, entuzjastyczn\u0105 wr\u0119cz reakcj\u0105 publiczno\u015bci. Ifigenia na Taurydzie <\/em>zesz\u0142a z paryskiego afisza dopiero przed rewolucj\u0105 lipcow\u0105 1830 roku, przekroczywszy liczb\u0119 czterystu przedstawie\u0144. Na scenach europejskich wystawiano j\u0105 w oryginale oraz w przek\u0142adach na niemiecki, w\u0142oski i angielski. A\u017c dziw, \u017ce pierwsza, a zarazem ostatnia premiera tego arcydzie\u0142a w Polsce odby\u0142a si\u0119 w 1962 roku, w warszawskiej Romie, za dyrekcji nieod\u017ca\u0142owanego Bohdana Wodiczki. Statystyki wystawie\u0144 wskazuj\u0105, \u017ce to druga co do popularno\u015bci – po Orfeuszu i Eurydyce<\/em> – kompozycja sceniczna Christopha Willibalda Glucka. Wida\u0107 racj\u0119 mia\u0142 Disraeli, kt\u00f3ry powtarza\u0142, \u017ce s\u0105 trzy rodzaje k\u0142amstw: k\u0142amstwa, straszliwe k\u0142amstwa i statystyki.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

„M\u00f3wi\u0105 mi: 'Panie, to zaszczyt by\u0107 prze\u015bladowanym; taki jest los ka\u017cdego geniusza!’. Z ch\u0119ci\u0105 pos\u0142a\u0142bym ich do diab\u0142a za te g\u0142adkie s\u0142\u00f3wka. Prawda jest taka, \u017ce opera – rzekomo skazana na pora\u017ck\u0119 – po siedmiu przedstawieniach przynios\u0142a 37200 liwr\u00f3w zysku, nie licz\u0105c wp\u0142yw\u00f3w z abonament\u00f3w i wynajmu l\u00f3\u017c. Z wczorajszego, \u00f3smego z kolei, by\u0142o a\u017c … [Read more…]<\/a><\/span><\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[8],"tags":[],"class_list":{"0":"entry","1":"post","2":"publish","3":"author-mangusta","4":"post-2128","6":"format-standard","7":"category-miscellanea"},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/2128","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=2128"}],"version-history":[{"count":7,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/2128\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":2145,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/2128\/revisions\/2145"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=2128"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=2128"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=2128"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}