{"id":2184,"date":"2017-06-20T23:18:25","date_gmt":"2017-06-20T21:18:25","guid":{"rendered":"http:\/\/atorod.pl\/?p=2184"},"modified":"2018-07-18T23:40:09","modified_gmt":"2018-07-18T21:40:09","slug":"ersinken-vertrinken-unbewusst","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/atorod.pl\/?p=2184","title":{"rendered":"Ersinken, vertrinken – unbewusst"},"content":{"rendered":"

Niewiele mia\u0142am w \u017cyciu do\u015bwiadcze\u0144 operowych, kt\u00f3re mog\u0142abym z czystym sumieniem okre\u015bli\u0107 jako formatywne: spektakli pami\u0119tnych, a zarazem kszta\u0142tuj\u0105cych moj\u0105 specyficzn\u0105 wra\u017cliwo\u015b\u0107 na d\u017awi\u0119k i konteksty oko\u0142omuzyczne. Ostatnim takim ol\u015bnieniem, po d\u0142ugiej przerwie, by\u0142 Tristan <\/em>i Izolda <\/em>w Longborough, przedstawienie, kt\u00f3re wstrz\u0105sn\u0119\u0142o mn\u0105 do tego stopnia, \u017ce przez nast\u0119pny rok wraca\u0142am do niego raz po raz – w esejach, felietonach, recenzjach z ca\u0142kiem innych inscenizacji. W prze\u015bwiadczeniu, \u017ce Anthony Negus jest dzi\u015b jednym z najwybitniejszych interpretator\u00f3w tw\u00f3rczo\u015bci Wagnera, utwierdzi\u0142am si\u0119 rok p\u00f3\u017aniej na pr\u00f3bie generalnej Tannh\u00e4user<\/em><\/span>a<\/em>. Wiadomo\u015b\u0107, \u017ce na otwarcie nowego sezonu planuje wznowienie Tristana<\/em>, wp\u0119dzi\u0142a mnie w straszn\u0105 rozterk\u0119. Poczu\u0142am si\u0119 jak dusza, kt\u00f3ra przesz\u0142a przez S\u0105d Ostateczny, trafi\u0142a do nieba, po czym si\u0119 dowiedzia\u0142a, \u017ce co\u015b posz\u0142o nie tak i S\u0105d trzeba b\u0119dzie powt\u00f3rzy\u0107. A je\u015bli tym razem zbawienia nie b\u0119dzie?<\/p>\n

By\u0142o. Dokona\u0142o si\u0119 nie tylko w warstwie teatralnej – jedynej, do kt\u00f3rej mia\u0142am nieznaczne zastrze\u017cenia – ale i muzycznej, tym razem tak bliskiej doskona\u0142o\u015bci, \u017ce chwilami naprawd\u0119 mieli\u015bmy wra\u017cenie obcowania z niepoznawaln\u0105 „rzecz\u0105 sam\u0105 w sobie”. Re\u017cyserka Carmen Jakobi postanowi\u0142a zrezygnowa\u0107 z dwojga tancerzy, „jungowskich” sobowt\u00f3r\u00f3w Tristana i Izoldy, kt\u00f3rzy wprowadzali niepotrzebny zam\u0119t w statyczn\u0105 tylko z pozoru narracj\u0119 opery. \u015apiewacy zostali sami na prawie pustej scenie, w przestrzeni po mistrzowsku malowanej \u015bwiat\u0142em, twarz\u0105 w twarz z publiczno\u015bci\u0105 skupion\u0105 na niewielkiej widowni. Zacz\u0105\u0142 si\u0119 prawdziwy teatr – wierny partyturze, oparty na s\u0142owie, zbudowany misternie wok\u00f3\u0142 relacji mi\u0119dzy postaciami. Jakobi nie poprzesta\u0142a na usuni\u0119ciu ta\u0144cz\u0105cych „cieni”. Przesun\u0119\u0142a niekt\u00f3re akcenty, tym dobitniej podkre\u015blaj\u0105c odst\u0119pstwa Wagnerowskiego arcydzie\u0142a od literackiego pierwowzoru. Przepracowa\u0142a z wykonawcami ka\u017cdy ruch, ka\u017cdy gest i ka\u017cd\u0105 wymian\u0119 spojrze\u0144, tworz\u0105c chwilami tak sugestywn\u0105 atmosfer\u0119 intymno\u015bci, \u017ce nie wiedzieli\u015bmy, gdzie oczy podzia\u0107 – my, zaprawieni w ogl\u0105daniu w operze seksu, golizny i wszelkich perwersji, a tak \u017ca\u0142o\u015bnie bezradni w starciu z widokiem czystego, cho\u0107 piorunuj\u0105cego w swej intensywno\u015bci uczucia mi\u0119dzy dwojgiem ludzi. Trzy sceny z tego przedstawienia powinny przej\u015b\u0107 do historii teatru operowego. Po pierwsze, fina\u0142 I aktu, w kt\u00f3rym wyrwani z ekstatycznego upojenia kochankowie zachowuj\u0105 si\u0119 dalej jak w transie, nie pojmuj\u0105c i nie chc\u0105c poj\u0105\u0107, co si\u0119 wok\u00f3\u0142 nich dzieje – kr\u00f3tka wymiana zda\u0144 mi\u0119dzy s\u0142aniaj\u0105cym si\u0119 na nogach Tristanem a os\u0142upia\u0142ym Kurwenalem („Wer naht?”, „Der K\u00f6nig!”, „Welcher K\u00f6nig?) dos\u0142ownie zapiera dech w piersiach. Po drugie, duet z II aktu, przepi\u0119kna, na\u0142adowana erotyzmem scena mi\u0142osna, kt\u00f3rej nie powstydziliby si\u0119 najlepsi aktorzy Grotowskiego. Po trzecie, wielki monolog Tristana z III aktu, zako\u0144czony \u015bmierci\u0105 w obj\u0119ciach Izoldy: tak realistycznego i wstrz\u0105saj\u0105cego obrazu agonii nie widzia\u0142am ani w teatrze, ani nawet w kinie. A w prawdziwym \u017cyciu zobaczy\u0107 nie chc\u0119.<\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

Dru\u017cyna Tristana. W \u015brodku Stuart Pendred (Kurwenal). Fot. Matthew Williams-Ellis.<\/p>\n

Najpi\u0119kniejsze, \u017ce nad ca\u0142ym tym przedstawieniem unosi\u0142 si\u0119 duch wsp\u00f3\u0142pracy. Re\u017cyseria Jakobi zros\u0142a si\u0119 z dzie\u0142em jak dwa cisy z portalem ko\u015bcio\u0142a w pobliskim Stow-on-the-Wold. W grze aktorskiej \u015bpiewak\u00f3w rozpoznawa\u0142am gesty zaobserwowane podczas innych spektakli z ich udzia\u0142em – tym razem jednak wycyzelowane z dba\u0142o\u015bci\u0105 i\u015bcie szekspirowsk\u0105. Inscenizacja nie odstawa\u0142a ani na jot\u0119 od koncepcji dyrygenta. A ta, ol\u015bniewaj\u0105ca ju\u017c przed dwoma laty, przesz\u0142a dalsz\u0105 ewolucj\u0119. Por\u00f3wnywa\u0142am w\u00f3wczas interpretacj\u0119 Negusa z legendarnymi uj\u0119ciami Karla B\u00f6hma, zwracaj\u0105c uwag\u0119 na ostre tempa, przede wszystkim jednak na \u017cywio\u0142owy puls wykonania, uzmys\u0142awiaj\u0105cy s\u0142uchaczom, \u017ce udr\u0119ka i t\u0119sknota s\u0105 immanentnie zwi\u0105zane z t\u0105 partytur\u0105 i nie trzeba jej dodatkowo spowalnia\u0107. Tym razem odnios\u0142am wra\u017cenie, \u017ce Negus poszed\u0142 jeszcze bardziej do przodu, wpisuj\u0105c si\u0119 w zapomnian\u0105 b\u0105d\u017a lekcewa\u017con\u0105 tradycj\u0119 wykona\u0144 z lat 30. ubieg\u0142ego wieku. Z pocz\u0105tku pomy\u015bla\u0142am o Reinerze, potem cofn\u0119\u0142am si\u0119 my\u015bl\u0105 jeszcze bardziej wstecz, przywo\u0142uj\u0105c z pami\u0119ci legendarne nagranie preludium do I aktu w wykonaniu Berli\u0144czyk\u00f3w pod batut\u0105 Ryszarda Straussa. W preludium u Negusa tak samo pobrzmiewa\u0142 zdruzgotany, pokiereszowany walc, faktury by\u0142y r\u00f3wnie lekkie i \u015bwietliste, cudowne portamenti<\/em> wiolonczel o\u017cywi\u0142y wspomnienie dawno minionych czas\u00f3w i utraconej od tamtej pory wra\u017cliwo\u015bci na d\u017awi\u0119k. W II akcie „muzyka my\u015bliwska” zachwyci\u0142a pe\u0142ni\u0105 subtelnej mocy rog\u00f3w naturalnych, w akcie III pie\u015bni Pasterza towarzyszy\u0142 nosowy, przera\u017aliwie smutny ton t\u00e1rogat\u00f3. W tym przedstawieniu orkiestra nie akompaniowa\u0142a \u015bpiewakom – tworzy\u0142a jako\u015b\u0107 odr\u0119bn\u0105, blisk\u0105 sublimacji w preludium do ostatniego aktu, gdzie skrzypce w pocz\u0105tkowym motywie b\u00f3lu \u015bmierci dos\u0142ownie „odbi\u0142y si\u0119” trytonem od F w akordzie wiolonczel, a sun\u0105cy w g\u00f3r\u0119 tercjami motyw osamotnienia stworzy\u0142 tak dojmuj\u0105ce wra\u017cenie pustego bezkresu, \u017ce ciarki przebieg\u0142y mi po krzy\u017cu. Nastroju dope\u0142ni\u0142 zab\u0142\u0105kany w ogrodzie drozd, kt\u00f3ry postanowi\u0142 zawt\u00f3rowa\u0107 melodii ro\u017cka angielskiego we wst\u0119pie do pierwszej sceny.<\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

Duet mi\u0142osny z II aktu. Peter Wedd (Tristan) i Lee Bisset (Izolda). Fot. Matthew Williams-Ellis.<\/p>\n

W tegorocznej obsadzie w\u0142a\u015bciwie nie by\u0142o s\u0142abych punkt\u00f3w, co wzbudza tym wi\u0119kszy podziw, \u017ce spektakl poszed\u0142 czterokrotnie, co drugi dzie\u0144, z udzia\u0142em tych samych \u015bpiewak\u00f3w. Wspania\u0142e role stworzyli Stuart Pendred (Kurwenal), znany z poprzedniej inscenizacji, obdarzony barytonem do\u015b\u0107 specyficznym w barwie, niemniej \u015bwietnie prowadzonym i nieskazitelnym technicznie, oraz Harriet Williams, ciep\u0142a i aksamitna w brzmieniu Brangena, bodaj jeszcze lepsza ni\u017c wychwalana przeze mnie dwa lata temu Catherine Carby. W partiach M\u0142odego \u017beglarza i Pasterza rewelacyjnie zadebiutowa\u0142 Sam Furness, kt\u00f3rego w ostatnich sezonach mia\u0142am okazj\u0119 podziwia\u0107 trzykrotnie: jako \u0160tev\u0119 w Jenufie <\/em>z Glasgow, Nowicjusza w madryckim Billym Buddzie <\/em>oraz Joaquina w koncertowym wykonaniu Fidelia <\/em>w Pary\u017cu (za kilka dni wcieli si\u0119 w t\u0119 posta\u0107 w nowej inscenizacji opery Beethovena w LFO). Cz\u0119\u015b\u0107 krytyk\u00f3w utyskiwa\u0142a na zm\u0119czenie w g\u0142osie Geoffreya Mosesa, moim zdaniem\u00a0 nies\u0142usznie: jego Kr\u00f3l Marek w pe\u0142ni mnie przekona\u0142 do koncepcji tragicznego w\u0142adcy, kt\u00f3ry stan\u0105\u0142 w obliczu zdrady przekraczaj\u0105cej wszelkie granice wyobra\u017ani. Jestem pewna, \u017ce by\u0142 to \u015bwiadomy wyb\u00f3r Negusa, poparty zreszt\u0105 ogromn\u0105 kultur\u0105 \u015bpiewu i niekwestionowan\u0105 urod\u0105 g\u0142osu do\u015bwiadczonego basa.<\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

\u015amier\u0107 Tristana. Fot Matthew Williams-Ellis.<\/p>\n

Obawiam si\u0119, \u017ce dla pary g\u0142\u00f3wnych bohater\u00f3w zabraknie mi komplement\u00f3w. Lee Bisset, w 2015 roku debiutuj\u0105ca w drugiej obsadzie, okaza\u0142a si\u0119 Izold\u0105 z marze\u0144, sko\u0144czon\u0105 w ka\u017cdym calu, prze\u017cyt\u0105 do g\u0142\u0119bi. To jedna z tych \u015bpiewaczek, kt\u00f3re przykuwaj\u0105 wzrok od pierwszego wej\u015bcia na scen\u0119, anga\u017cuj\u0105 s\u0142uchacza nie tylko doskona\u0142ym opanowaniem partii, ale te\u017c celnym wyczuciem s\u0142owa i rewelacyjnym aktorstwem. Bisset uda\u0142o si\u0119 co\u015b, z czym nie poradzi\u0142a sobie poprzednio Rachel Nicholls – ukaza\u0107 Izold\u0119 jako r\u00f3wnorz\u0119dn\u0105 partnerk\u0119 Tristana, kobiet\u0119 siln\u0105 i od pocz\u0105tku \u015bwiadom\u0105 uczucia, z kt\u00f3rym na pocz\u0105tku walczy r\u00f3wnie zajadle, jak p\u00f3\u017aniej mu si\u0119 poddaje. Jej ciemny, wyrazisty, uderzaj\u0105cy moc\u0105 sopran mieni\u0142 si\u0119 wszelkimi odcieniami emocji: inaczej brzmia\u0142 w \u017carliwym, przepe\u0142nionym furi\u0105 duecie z Brangen\u0105, inaczej w ekstatycznym zespoleniu z wyt\u0119sknionym od lat Tristanem. W tego drugiego zn\u00f3w wcieli\u0142 si\u0119 Peter Wedd, tworz\u0105c bodaj najbardziej porywaj\u0105c\u0105 kreacj\u0119 w swojej dotychczasowej karierze. Wszed\u0142 w rol\u0119 z miejsca, g\u0142osem pewnym i otwartym, przebijaj\u0105c si\u0119 przez g\u0119ste faktury d\u017awi\u0119cznym jak blacha squillo. <\/em>W pi\u0105tej scenie I aktu oboje wprawili nas w os\u0142upienie: tak za\u015bpiewanego „Du mir einzig bewusst, h\u00f6chste Liebeslust!” pr\u00f3\u017cno szuka\u0107 w archiwach wsp\u00f3\u0142czesnych teatr\u00f3w operowych. W II akcie Wedd zacz\u0105\u0142 gra\u0107 barw\u0105: po fenomenalnym duecie wyprowadzi\u0142 s\u0142ynn\u0105 fraz\u0119 „O K\u00f6nig, das kann ich dir nicht sagen” w spos\u00f3b, jakiego oczekiwa\u0142am od lat: przejmuj\u0105co lirycznie, a zarazem po m\u0119sku, stopniowo osuwaj\u0105c si\u0119 w coraz ciemniejsz\u0105 otch\u0142a\u0144. Przy „Dem Land, das Tristan meint, der Sonne Licht nicht scheint” \u015bpiewa\u0142 ju\u017c g\u0142osem tak mrocznym, jakby zgas\u0142y wszystkie s\u0142o\u0144ca w galaktyce. W monologu z III aktu przeszed\u0142 przez wszystkie tony rozpaczy, nadziei i udr\u0119ki: nie wiem, czy jest na \u015bwiecie drugi tenor, kt\u00f3ry potrafi\u0142by g\u0142osem tak pi\u0119knym, a zarazem tak precyzyjnie odzwierciedli\u0107 malign\u0119 Tristana, w pewnej chwili miotaj\u0105cego si\u0119 w skrajnie niepokoj\u0105cym metrum na pi\u0119\u0107 czwartych, u\u017cywanym w scenach szale\u0144stwa mi\u0119dzy innymi przez H\u00e4ndla<\/span>. Kiedy rycerz skona\u0142 ju\u017c w obj\u0119ciach Izoldy, zacz\u0119\u0142a si\u0119 Verkl\u00e4rung <\/em>– mi\u0142osne przemienienie Izoldy, przez wielbicieli Wagnera b\u0142\u0119dnie zwane L<\/em>iebestod. <\/em>Zar\u00f3wno Negus, jak i Jakobi zwr\u00f3cili uwag\u0119 na to przek\u0142amanie, zawinione przez Liszta. Lee Bisset za\u015bpiewa\u0142a sw\u00f3j ostatni monolog w ekstazie przywodz\u0105cej na my\u015bl skojarzenia ze s\u0142ynn\u0105 rze\u017ab\u0105 Berniniego, patrz\u0105c z zachwytem na zastyg\u0142e jak figura z wosku zw\u0142oki Tristana. I wtedy w orkiestrze zn\u00f3w zacz\u0119\u0142y si\u0119 dzia\u0107 cuda. „G\u0142os” martwego Tristana kr\u0105\u017cy\u0142 pod sk\u00f3r\u0105 „Mild und leise” niczym p\u00f3\u017aniejszy o niemal p\u00f3\u0142 wieku \u015bpiew oniemia\u0142ej Rusa\u0142ki z opery Dworzaka. A w przedostatnim takcie stan\u0119\u0142o serce Izoldy: tu\u017c przed ostatnim akordem w H-dur oboje zosta\u0142y na chwil\u0119 same, ci\u0105gn\u0105c d\u0142ugie, przenikliwe Dis – jak p\u0142ask\u0105 lini\u0119 na monitorze, zwiastuj\u0105c\u0105 nieodwracalne zatrzymanie kr\u0105\u017cenia. <\/span><\/p>\n

Zn\u00f3w trafi\u0142am do nieba. Tylko co ja tam b\u0119d\u0119 robi\u0107 bez takiego Tristana<\/em>?<\/p>\n

 <\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Niewiele mia\u0142am w \u017cyciu do\u015bwiadcze\u0144 operowych, kt\u00f3re mog\u0142abym z czystym sumieniem okre\u015bli\u0107 jako formatywne: spektakli pami\u0119tnych, a zarazem kszta\u0142tuj\u0105cych moj\u0105 specyficzn\u0105 wra\u017cliwo\u015b\u0107 na d\u017awi\u0119k i konteksty oko\u0142omuzyczne. Ostatnim takim ol\u015bnieniem, po d\u0142ugiej przerwie, by\u0142 Tristan i Izolda w Longborough, przedstawienie, kt\u00f3re wstrz\u0105sn\u0119\u0142o mn\u0105 do tego stopnia, \u017ce przez nast\u0119pny rok wraca\u0142am do niego raz po … [Read more…]<\/a><\/span><\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[7],"tags":[],"class_list":["entry","post","publish","author-mangusta","post-2184","format-standard","category-wedrowki-operowe"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/2184","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=2184"}],"version-history":[{"count":11,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/2184\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":3142,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/2184\/revisions\/3142"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=2184"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=2184"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=2184"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}