{"id":2209,"date":"2017-06-27T15:41:09","date_gmt":"2017-06-27T13:41:09","guid":{"rendered":"http:\/\/atorod.pl\/?p=2209"},"modified":"2017-06-27T15:43:21","modified_gmt":"2017-06-27T13:43:21","slug":"straszne-brzemie-wolnosci","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/atorod.pl\/?p=2209","title":{"rendered":"Straszne brzemi\u0119 wolno\u015bci"},"content":{"rendered":"

Ja ju\u017c nie nad\u0105\u017cam. Dziesi\u0119\u0107 dni temu premiera Spartakusa<\/em> Chaczaturiana w Teatrze Wielkim w \u0141odzi, pi\u0119\u0107 dni temu Zarz\u0105d Wojew\u00f3dztwa \u0141\u00f3dzkiego podejmuje decyzj\u0119 o odwo\u0142aniu Paw\u0142a Gabary, dyrektora Teatru Wielkiego w \u0141odzi – dzie\u0144 po og\u0142oszeniu plan\u00f3w repertuarowych na kolejny sezon. Grzegorz G\u00f3rny, by\u0142y redaktor naczelny „Frondy” straszy, \u017ce „bez zakorzenienia ideowego i \u015bwiatopogl\u0105dowego w spo\u0142ecze\u0144stwie nie ostoi si\u0119 \u017caden d\u0142ugotrwa\u0142y projekt polityczny”. Z TW-ON wyprowadza si\u0119 kawiarnia Antrakt – od pi\u0119tnastu lat ulubione miejsce spotka\u0144 artyst\u00f3w i mi\u0142o\u015bnik\u00f3w opery, prowadzone przez m\u0105drych, kulturalnych ludzi oraz ich Jamnika przez du\u017ce „J”. Bo operze przesta\u0142o si\u0119 op\u0142aca\u0107. Co\u015b nam ta wolno\u015b\u0107 nie wychodzi. Precedensy by\u0142y, o czym pisz\u0119 w ksi\u0105\u017cce programowej do najnowszego \u0142\u00f3dzkiego spektaklu baletowego.<\/p>\n

***<\/p>\n

Czy mo\u017cna ba\u0107 si\u0119 wolno\u015bci? Mo\u017cna, a jak\u017ce. Bo ten l\u0119k jest w swojej istocie obaw\u0105 przed drugim cz\u0142owiekiem. Swoboda zak\u0142ada istnienie pewnego uk\u0142adu zale\u017cno\u015bci. Jestem wolny, bo nikt mnie nie zamkn\u0105\u0142. Jestem beztroski, bo nikt mnie nie zdradzi\u0142. Jestem szcz\u0119\u015bliwy, bo nikt mnie nie skrzywdzi\u0142. Wystarczy jednak zachwia\u0107 ludzkim poczuciem bezpiecze\u0144stwa, wiar\u0105 we wsp\u00f3lnot\u0119 pewnych warto\u015bci, \u017ceby pojawi\u0142 si\u0119 strach. Lepiej ograniczy\u0107 dziecku swobod\u0119, ni\u017c ryzykowa\u0107, \u017ce puszczone samopas \u015bci\u0105gnie na siebie jakie\u015b nieszcz\u0119\u015bcie. Lepiej ubezw\u0142asnowolni\u0107 ucznia, ni\u017c dopu\u015bci\u0107, by przer\u00f3s\u0142 mistrza. Lepiej przygwo\u017adzi\u0107 kogo\u015b mi\u0142o\u015bci\u0105, ni\u017c pogodzi\u0107 si\u0119 z my\u015bl\u0105, \u017ce ukochany kiedy\u015b od nas odejdzie.<\/p>\n

Podobne l\u0119ki mog\u0105 dopa\u015b\u0107 ka\u017cdego, w dowolnym momencie \u017cycia. Utwierdzane przez wieki, podsycane niewiedz\u0105, umacniane n\u0119dz\u0105 i pogard\u0105 \u2013 mog\u0105 jednak zaowocowa\u0107 kolektywn\u0105 form\u0105 strachu, swoist\u0105 \u201eucieczk\u0105 przed wolno\u015bci\u0105\u201d, w kt\u00f3rej Erich Fromm upatrywa\u0142 \u017ar\u00f3d\u0142o totalitaryzmu. Zamiast \u017cy\u0107 w niepewno\u015bci, czy kto\u015b zamknie, skrzywdzi albo zdradzi, wygodniej wpasowa\u0107 si\u0119 w sztywny system hierarchii i wypatrywa\u0107 tego, co nieuniknione. Podporz\u0105dkowa\u0107 si\u0119 bez reszty silniejszemu, \u017ceby nie bi\u0142 zbyt mocno. Zn\u0119ca\u0107 si\u0119 bezlito\u015bnie nad s\u0142abszym, \u017ceby nie mia\u0142 odwagi zbuntowa\u0107 si\u0119 przeciw oprawcy. \u015alepo wierzy\u0107 w przyw\u00f3dc\u0119 i torowa\u0107 mu drog\u0119 na szczyt r\u00f3wnie bezwzgl\u0119dnie, jak powolni rozkazom analfabeci z 1 Armii Konnej Siemiona Budionnego, kt\u00f3rzy po\u0142o\u017cyli fundament pod w\u0142adz\u0119 J\u00f3zefa Stalina. To spo\u015br\u00f3d tych \u201eprostych \u017co\u0142nierzy\u201d rekrutowa\u0142o si\u0119 wielu architekt\u00f3w wielkiego terroru, okresu szczeg\u00f3lnego nasilenia represji stalinowskich w latach 30. ubieg\u0142ego wieku. Spo\u015br\u00f3d \u201eprawdziwych patriot\u00f3w\u201d, kt\u00f3rzy do tego stopnia nienawidzili intelektualist\u00f3w, artyst\u00f3w i urz\u0119dnik\u00f3w, wszelkich obcych, wszelkich ludzi, kt\u00f3rzy si\u0119 na czymkolwiek znali \u2013 by przez kilka lat wymordowa\u0107 i zam\u0119czy\u0107 na \u015bmier\u0107 kilkadziesi\u0105t milion\u00f3w.<\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

Przewodnicz\u0105cy Rady Wojskowo-Rewolucyjnej ZSRR Klimient Woroszy\u0142ow, Andriej \u017bdanow i J\u00f3zef Stalin. Poch\u00f3d pierwszomajowy w Moskwie, rok 1933.<\/p>\n

W 1934 roku Osip Mandelsztam poszed\u0142 na zes\u0142anie za wiersz o Stalinie: kremlowskim g\u00f3ralu, kt\u00f3ry ma palce t\u0142uste jak czerwie i w\u0105sy jak u karalucha. Poeta zmar\u0142 w 1938, po ponownym aresztowaniu, w obozie tranzytowym w drodze na Ko\u0142ym\u0119. Kremlowski g\u00f3ral og\u0142osi\u0142 w\u0142a\u015bnie ofensyw\u0119 socrealizmu pod has\u0142em \u201esztuka zrozumia\u0142a dla milion\u00f3w ludzi pracy\u201d. Atmosfera g\u0119stnia\u0142a. Po dw\u00f3ch sezonach od prapremiery Lady Macbeth mce\u0144skiego powiatu <\/em>(22 stycznia 1934 w Teatrze Michaj\u0142owskim w Leningradzie) niespodziewany cios spad\u0142 na Dymitra Szostakowicza. Opera o wielokrotnej, a mimo to wzbudzaj\u0105cej wsp\u00f3\u0142czucie morderczyni z prowincji \u2013 zdradzaj\u0105ca liczne pokrewie\u0144stwa z tw\u00f3rczo\u015bci\u0105 Janaczka, zar\u00f3wno pod wzgl\u0119dem doboru tematu, jak ekspresjonistycznej z ducha muzyki \u2013 spotka\u0142a si\u0119 z doskona\u0142ym przyj\u0119ciem krytyki i publiczno\u015bci. Do czasu, gdy w lo\u017cy rz\u0105dowej moskiewskiego Teatru Bolszoj zasiedli Stalin, sekretarz Komitetu Centralnego KC WKP(b) Andriej \u017bdanow i cz\u0142onek Biura Politycznego Anastas Mikojan. Dwa dni p\u00f3\u017aniej, 28 stycznia 1936 roku, na \u0142amach \u201ePrawdy\u201d ukaza\u0142 si\u0119 artyku\u0142 Chaos w muzyce<\/em>, w kt\u00f3rym anonimowy recenzent pisa\u0142 o strz\u0119pach melodii, kt\u00f3re nikn\u0105 w og\u00f3lnym zgie\u0142ku, o przeniesieniu na grunt opery najbardziej odra\u017caj\u0105cych cech \u201emeyerholdszczyzny\u201d i o zaprzedaniu \u201eludzkiej\u201d muzyki na rzecz drobnomieszcza\u0144skich pr\u00f3b formalistycznych.<\/p>\n

Tekst, kt\u00f3rego autorstwo przypisywano p\u00f3\u017aniej samemu Stalinowi, wyszed\u0142 zapewne spod pi\u00f3ra jednego z licznych us\u0142u\u017cnych paszkwilant\u00f3w, komunikuj\u0105cych stanowisko partii w formie z\u0142owrogich publicznych ostrze\u017ce\u0144: przed represjami, przed zsy\u0142k\u0105 do Gu\u0142agu, przed gro\u017ab\u0105 utraty najbli\u017cszych. W czerwcu 1936 w niejasnych okoliczno\u015bciach zmar\u0142 Maksym Gorki, niedawny pupil w\u0142adzy, kt\u00f3ry zdoby\u0142 si\u0119 na odwag\u0119, by stan\u0105\u0107 w obronie kompozytora. By\u0107 mo\u017ce otruto go na polecenie ludowego komisarza spraw wewn\u0119trznych Gienricha Jagody, \u201ekrwawego kar\u0142a\u201d, kt\u00f3ry niespe\u0142na cztery lata p\u00f3\u017aniej sam zosta\u0142 stracony z wyroku tajnego s\u0105du. Re\u017cyser Wsiewo\u0142od Meyerhold zosta\u0142 aresztowany przez NKWD w 1939 roku, zmuszony torturami, by przyzna\u0142 si\u0119 do wsp\u00f3\u0142pracy z obcym wywiadem, i wkr\u00f3tce potem rozstrzelany. Niko\u0142aj \u017bylajew, przyjaciel i mentor Szostakowicza, cz\u0142onek moskiewskiej awangardy, rok wcze\u015bniej dosta\u0142 wyrok \u015bmierci za zdrad\u0119 ojczyzny.<\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

Program premierowego spektaklu Lady Macbeth mce\u0144skiego powiatu<\/em>.<\/p>\n

Szostakowicz prze\u017cy\u0142, co wielu historyk\u00f3w uwa\u017ca za koronny dow\u00f3d jego uleg\u0142o\u015bci wobec w\u0142adzy i s\u0142abo\u015bci charakteru. Zarzuci\u0142 dotychczasowe eksperymenty z j\u0119zykiem muzycznym, czego do dzi\u015b nie wybaczy\u0142o mu wielu meloman\u00f3w. A przecie\u017c wiadomo, \u017ce prawdy nigdy nie poznamy. Charyzmatyczny przyw\u00f3dca, do kt\u00f3rego \u201epro\u015bci\u201d bolszewicy uciekali przed wolno\u015bci\u0105, trzyma\u0142 wszystkich w szachu, umiej\u0119tnie dawkuj\u0105c l\u0119k. Nikt nie zna\u0142 dnia ani godziny, nikt nie mia\u0142 poj\u0119cia, czy dostanie awans, czy kul\u0119 w \u0142eb. S\u0142owa kompozytora, kt\u00f3ry przed niedosz\u0142\u0105 audiencj\u0105 u Stalina wyzna\u0142, \u017ce cichutko \u017cyje w Moskwie, nie wychodzi z domu i czeka na telefon, dostatecznie mro\u017c\u0105 krew w \u017cy\u0142ach.<\/p>\n

Wielka czystka sko\u0144czy\u0142a si\u0119 w 1939 roku. Opresyjna polityka radzieckich w\u0142adz wobec ludzi kultury wr\u00f3ci\u0142a tu\u017c po wojnie pod postaci\u0105 tak zwanej \u017cdanowszczyzny \u2013 agresywnej propagandy socrealizmu po\u0142\u0105czonej z rugowaniem wszelkich wp\u0142yw\u00f3w zachodnich. Pretekstem do zmasowanego ataku na \u015brodowisko muzyczne by\u0142a s\u0142abiutka sk\u0105din\u0105d opera Gruzina Wano Muradelego Wielka przyja\u017a\u0144<\/em>. W styczniu 1948 roku \u017bdanow zwo\u0142a\u0142 w Moskwie narad\u0119, kt\u00f3rej rzeczywistym celem by\u0142o sporz\u0105dzenie listy szkodliwych \u201eformalist\u00f3w\u201d, uprawiaj\u0105cych tw\u00f3rczo\u015b\u0107 niemelodyjn\u0105, oderwan\u0105 od tradycji i sprzeczn\u0105 z interesem narodu. Win\u0105 za rzekomy upadek muzyki radzieckiej obci\u0105\u017cy\u0142 nie tylko Szostakowicza, ale te\u017c Prokofiewa, zaprzyja\u017anionego z nim Wissariona Szebalina, Niko\u0142aja Miaskowskiego, kt\u00f3ry bra\u0142 lekcje kompozycji jeszcze u Rimskiego-Korsakowa, oraz jego ucznia Arama Chaczaturiana. Sprawy przybra\u0142y r\u00f3wnie gro\u017any obr\u00f3t, jak w latach trzydziestych. Kompozytorzy sk\u0142adali upokarzaj\u0105ce samokrytyki, fa\u0142szowali dokumenty, dawali upust zawi\u015bci o mi\u0119dzynarodowe sukcesy koleg\u00f3w, intrygowali i donosili na siebie nawzajem. Wrog\u00f3w systemu pi\u0119tnowano bezlito\u015bnie: pozbawiaj\u0105c stanowisk, ruguj\u0105c ich kompozycje z repertuaru koncertowego, zmuszaj\u0105c do odrzucenia indywidualnego j\u0119zyka wypowiedzi artystycznej.<\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

Sergiusz Prokofiew, Dymitr Szostakowicz i Aram Chaczaturian. Moskwa, 1940.<\/p>\n

Chaczaturianowi jako\u015b si\u0119 upiek\u0142o. Na wspomnianej naradzie obwo\u0142any \u201eformalist\u0105\u201d i \u201ewrogiem ludu\u201d, jeszcze w tym samym roku wr\u00f3ci\u0142 do \u0142ask w\u0142adzy. Mo\u017ce dlatego, \u017ce si\u0119 dostatecznie ukorzy\u0142, mo\u017ce dlatego, \u017ce jego muzyka \u2013 w przeciwie\u0144stwie do utwor\u00f3w Prokofiewa, Szostakowicza i Szebalina \u2013 nie nosi\u0142a \u017cadnych znamion znienawidzonego formalizmu. Owszem, nowocze\u015bnie zorkiestrowana, zarazem jednak niezwykle komunikatywna i uwodz\u0105ca mn\u00f3stwem odniesie\u0144 do rodzimego folkloru arme\u0144skiego, sta\u0142a si\u0119 wkr\u00f3tce muzyczn\u0105 wizyt\u00f3wk\u0105 Zwi\u0105zku Radzieckiego. W 1950 roku kompozytor obj\u0105\u0142 posady w Instytucie Gniesinych i w moskiewskim Konserwatorium, bez k\u0142opot\u00f3w podr\u00f3\u017cowa\u0142 po Europie i obydwu Amerykach, od 1957 a\u017c do \u015bmierci w 1978 piastowa\u0142 funkcj\u0119 sekretarza Zwi\u0105zku Kompozytor\u00f3w Radzieckich.<\/p>\n

A przecie\u017c jego Spartakus<\/em> kryje w sobie jak\u0105\u015b dziwn\u0105 tajemnic\u0119. Bohater baletu Chaczaturiana by\u0142 postaci\u0105 historyczn\u0105: rzymskim gladiatorem, by\u0107 mo\u017ce pochodz\u0105cym z Tracji, dow\u00f3dc\u0105 najwi\u0119kszego i najkrwawszego powstania niewolnik\u00f3w w staro\u017cytnym Rzymie, kt\u00f3re trwa\u0142o niemal dwa lata (73-71 p.n.e.) i zako\u0144czy\u0142o si\u0119 przegran\u0105 bitw\u0105 nad rzek\u0105 Silarus w Lukanii. W buncie wzi\u0119\u0142o udzia\u0142 prawie sto tysi\u0119cy niewolnik\u00f3w, gladiator\u00f3w i zubo\u017ca\u0142ych ch\u0142op\u00f3w, z kt\u00f3rych r\u0105k pad\u0142y trzy tysi\u0105ce rzymskich \u017co\u0142nierzy. Sze\u015b\u0107 tysi\u0119cy powsta\u0144c\u00f3w, kt\u00f3rzy uczestniczyli w ostatniej bitwie, dla przyk\u0142adu ukrzy\u017cowano wzd\u0142u\u017c g\u0142\u00f3wnej drogi prowadz\u0105cej do Rzymu. Chaczaturian wpad\u0142 na pomys\u0142 ubrania tej historii w szat\u0119 muzyczn\u0105 ju\u017c w latach trzydziestych. Spartakus, kreowany przez Marksa i Lenina na prekursora nowoczesnych rewolucjonist\u00f3w i jedn\u0105 z najwybitniejszych postaci europejskiej staro\u017cytno\u015bci, wydawa\u0142 si\u0119 idealn\u0105 metafor\u0105 radzieckiego herosa. Co\u015b jednak wstrzyma\u0142o kompozytora: mo\u017ce atmosfera wielkiego terroru, mo\u017ce p\u00f3\u017aniejszy ferwor wojenny, w kt\u00f3rym nie wypada\u0142o pisa\u0107 baletu z tragicznym, b\u0105d\u017a co b\u0105d\u017a, zako\u0144czeniem. Chaczaturian zabra\u0142 si\u0119 ostatecznie do pracy dopiero w 1951 roku, po gorzkim epizodzie z czas\u00f3w \u017cdanowszczyzny, pr\u00f3buj\u0105c przekona\u0107 w\u0142adze, \u017ce jego balet b\u0119dzie celnym symbolem walki komunistycznych si\u0142 Korea\u0144skiej Republiki Ludowo-Demokratycznej z si\u0142ami ONZ, wspieraj\u0105cymi \u201ere\u017cim\u201d po\u0142udniowokorea\u0144ski. Uko\u0144czy\u0142 Spartakusa <\/em>w 1954 roku, ju\u017c po \u015bmierci Stalina, i z miejsca zosta\u0142 uhonorowany za sw\u00f3j trud Nagrod\u0105 Leninowsk\u0105. Prapremiera w Leningradzie, w 1956 roku, zosta\u0142a przyj\u0119ta do\u015b\u0107 ch\u0142odno. Triumfalny poch\u00f3d baletu przez sceny mi\u0119dzynarodowe zacz\u0105\u0142 si\u0119 dopiero w roku 1968, po moskiewskim wystawieniu w choreografii Jurija Grigorowicza.<\/p>\n

Od tego czasu min\u0119\u0142o ju\u017c niemal p\u00f3\u0142 wieku. Teraz nam pozostaje rozstrzygn\u0105\u0107, czy Spartakus <\/em>jest wiernopodda\u0144czym ho\u0142dem dla totalitarnej ideologii ZSRR, czy mo\u017ce zawoalowanym hymnem na cze\u015b\u0107 uciemi\u0119\u017conych mniejszo\u015bci w walce z wszechw\u0142adnym hegemonem. Hipoteza, \u017ce tragiczny zryw trackiego niewolnika symbolizuje przegran\u0105 walk\u0119 Ormian z Moskw\u0105 \u2013 \u201eTrzecim Rzymem\u201d \u2013 wydaje si\u0119 ca\u0142kiem prawdopodobna w \u015bwietle do\u015bwiadcze\u0144 tw\u00f3rc\u00f3w z nieludzkim re\u017cimem.<\/p>\n

 <\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Ja ju\u017c nie nad\u0105\u017cam. Dziesi\u0119\u0107 dni temu premiera Spartakusa Chaczaturiana w Teatrze Wielkim w \u0141odzi, pi\u0119\u0107 dni temu Zarz\u0105d Wojew\u00f3dztwa \u0141\u00f3dzkiego podejmuje decyzj\u0119 o odwo\u0142aniu Paw\u0142a Gabary, dyrektora Teatru Wielkiego w \u0141odzi – dzie\u0144 po og\u0142oszeniu plan\u00f3w repertuarowych na kolejny sezon. Grzegorz G\u00f3rny, by\u0142y redaktor naczelny „Frondy” straszy, \u017ce „bez zakorzenienia ideowego i \u015bwiatopogl\u0105dowego w … [Read more…]<\/a><\/span><\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[8],"tags":[],"class_list":{"0":"entry","1":"post","2":"publish","3":"author-mangusta","4":"post-2209","6":"format-standard","7":"category-miscellanea"},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/2209","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=2209"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/2209\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":2213,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/2209\/revisions\/2213"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=2209"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=2209"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=2209"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}