{"id":2282,"date":"2017-08-01T18:17:19","date_gmt":"2017-08-01T16:17:19","guid":{"rendered":"http:\/\/atorod.pl\/?p=2282"},"modified":"2017-08-02T07:15:18","modified_gmt":"2017-08-02T05:15:18","slug":"rozyczka-z-ogrodow-pucciniego","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/atorod.pl\/?p=2282","title":{"rendered":"R\u00f3\u017cyczka z ogrod\u00f3w Pucciniego"},"content":{"rendered":"

Nie, bohaterk\u0105 tego szkicu nie b\u0119dzie urodzona w 1925 roku Silvana Pampanini, najwi\u0119ksza seksbomba kina w\u0142oskiego do czasu, kiedy na ekranach zaja\u015bnia\u0142y gwiazdy Giny Lollobrigidy, Sophii Loren i Claudii Cardinale. Napomkn\u0119 o niej jednak w kilku zdaniach, bo to ona naprowadzi\u0142a mnie na \u015blad pewnego sopranu pucciniowskiego. \u015aliczna Silvana mia\u0142a zosta\u0107 muzykiem: studiowa\u0142a \u015bpiew i gr\u0119 na fortepianie w rzymskim Conservatorio di Santa Cecilia. Chyba nie sz\u0142o jej najlepiej, skoro w 1946 roku nauczyciele postanowili j\u0105 zg\u0142osi\u0107 do konkursu Miss Italia. Werdykt spotka\u0142 si\u0119 z niech\u0119tnym przyj\u0119ciem publiczno\u015bci, kt\u00f3ra protestowa\u0142a tak d\u0142ugo, a\u017c jurorzy ust\u0105pili i przyznali Silvanie pierwsze miejsce ex aequo <\/em>ze zwyci\u0119\u017cczyni\u0105. Tak zacz\u0119\u0142a si\u0119 jej kariera – z pocz\u0105tku jako dziewczyny z ok\u0142adek popularnych tygodnik\u00f3w, wkr\u00f3tce potem aktorki, kt\u00f3ra wyst\u0105pi\u0142a og\u00f3\u0142em w przesz\u0142o pi\u0119\u0107dziesi\u0119ciu filmach, cz\u0119sto u boku wybitnych partner\u00f3w i pod okiem znakomitych re\u017cyser\u00f3w. Sama zapami\u0119ta\u0142am j\u0105 ze zwariowanej komedii Maria Soldatiego O.K. Nerone – <\/em>o dw\u00f3ch zab\u0142\u0105kanych w Rzymie ameryka\u0144skich marynarzach, kt\u00f3rzy uwik\u0142ali si\u0119 w p\u0119tl\u0119 czasow\u0105 i trafili na dw\u00f3r despotycznego cesarza. Zagra\u0142a w niej pon\u0119tn\u0105 Poppe\u0119 – w spos\u00f3b tak wyzywaj\u0105cy, \u017ce w kilku krajach, mi\u0119dzy innymi w Meksyku, filmu nie dopuszczono do dystrybucji. Nie wyr\u00f3\u017cnia\u0142a si\u0119 ani pracowito\u015bci\u0105, ani specjalnym talentem aktorskim: podziwiano j\u0105 przede wszystkim za urod\u0119, umiej\u0119tno\u015bci taneczne i zdolno\u015bci piosenkarskie. Przy wyg\u0142aszanych przez ni\u0105 kwestiach m\u00f3wionych re\u017cyserzy cz\u0119sto musieli ucieka\u0107 si\u0119 do dubbingu. Pi\u0119kna Silvana mimo to zadziera\u0142a nosa. Wdawa\u0142a si\u0119 w k\u0142\u00f3tnie z producentami, szydzi\u0142a z podstarza\u0142ych amant\u00f3w w rodzaju Clarka Gable’a, w wydanej w 1996 roku autobiografii \u0142ga\u0142a w \u017cywe oczy, por\u00f3wnuj\u0105c si\u0119 z Gret\u0105 Garbo i powo\u0142uj\u0105c na rzekom\u0105 za\u017cy\u0142o\u015b\u0107 z Federico Garc\u00eda Lorc\u0105 i Pablo Nerud\u0105. Zmar\u0142a w roku 2016, samotnie i bezpotomnie. Dzi\u015b wspomina j\u0105 garstka najzagorzalszych wielbicieli w\u0142oskiej kinematografii prze\u0142omu lat pi\u0119\u0107dziesi\u0105tych i sze\u015b\u0107dziesi\u0105tych ubieg\u0142ego wieku.<\/p>\n

Czasem tylko kto\u015b napisze, \u017ce pi\u0119kna i pr\u00f3\u017cna Silvana by\u0142a spokrewniona z nie mniej pi\u0119kn\u0105, a znacznie skromniejsz\u0105 Rosett\u0105 Pampanini. C\u00f3rka Gerolamo, oficera armii w\u0142oskiej i wielkiego mi\u0142o\u015bnika opery, przysz\u0142a na \u015bwiat 2 wrze\u015bnia 1896 roku w Mediolanie. Po matce odziedziczy\u0142a talent wokalny, niemniej rodzina po mieczu, od pokole\u0144 zatrudniona w s\u0142u\u017cbie publicznej, postanowi\u0142a wykszta\u0142ci\u0107 Rosett\u0119 na nauczycielk\u0119. Dziewczyna by\u0142a jednak nieust\u0119pliwa: wreszcie uda\u0142o jej si\u0119 przekona\u0107 ojca, by zapisa\u0142 j\u0105 na lekcje \u015bpiewu do Emmy Molajoli, \u017cony Lorenza, ca\u0142kiem dzi\u015b zapomnianego dyrygenta operowego, o kt\u00f3rego \u017cyciu nie wiadomo prawie nic poza tym, \u017ce zostawi\u0142 po sobie spor\u0105 liczb\u0119 nagra\u0144 dla wytw\u00f3rni Columbia. Wyziera z nich obraz muzyka niebywale wyczulonego na zachowanie proporcji mi\u0119dzy akompaniamentem orkiestrowym a g\u0142osami \u015bpiewak\u00f3w, prowadz\u0105cego zespo\u0142y r\u0119k\u0105 pewn\u0105 i precyzyjn\u0105, w ostrych tempach przywodz\u0105cych na my\u015bl skojarzenia ze stylem m\u0142odego Toscaniniego i Argenty\u0144czyka Ettore Panizzy. Oboje z Emm\u0105 przygotowali Rosett\u0119 do debiutu w roli\u00a0 Mica\u00ebli w Carmen<\/em>, na deskach rzymskiego Teatro Nazionale w 1920 roku. W nast\u0119pnym sezonie sopranistka wyst\u0105pi\u0142a w Turynie jako Siebel w Fau\u015bcie <\/em>Gounoda. W pierwszych latach kariery korzysta\u0142a z fachowych rad Tullio Serafina, dyrygenta i pedagoga, kt\u00f3ry przez ca\u0142e \u017cycie wspiera\u0142 i promowa\u0142 m\u0142ode talenty wokalne (zas\u0142yn\u0105\u0142 mi\u0119dzy innymi jako „odkrywca” Marii Callas). Zaprzyja\u017ani\u0142a si\u0119 z Pietro Mascagnim, kt\u00f3ry jako wykonawczyni\u0119 partii tytu\u0142owej w operze Iris<\/em> doceni\u0142 j\u0105 z czasem bardziej ni\u017c oklaskiwan\u0105 na prapremierze Rumunk\u0119 Haricle\u0119 Darcl\u00e9. Przez blisko pi\u0119\u0107 lat doskonali\u0142a sw\u00f3j warsztat i oswaja\u0142a si\u0119 ze scen\u0105 w prowincjonalnych teatrach w\u0142oskich, mi\u0119dzy innymi w Tortonie, Sienie, Trie\u015bcie, Katanii\u00a0i Padwie. W 1925 roku nast\u0105pi\u0142 kolejny prze\u0142om: Pampanini za\u015bpiewa\u0142a po raz pierwszy w Mediolanie, w partii Cio-Cio-San pod batut\u0105 Toscaniniego. Kilkana\u015bcie spektakli z jej udzia\u0142em przyczyni\u0142o si\u0119 nie tylko do nag\u0142ego wzrostu popularno\u015bci Madame Butterfly<\/em>: zaskarbi\u0142o te\u017c sopranistce opini\u0119 idealnej odtw\u00f3rczyni r\u00f3l Pucciniowskich. Rosetta wyst\u0119powa\u0142a w La Scali przez pi\u0119\u0107 sezon\u00f3w, a\u017c do wyga\u015bni\u0119cia kontraktu podpisanego przez dyrygenta. Toscanini powierza\u0142 jej g\u0142\u00f3wne role w nowych operach w\u0142oskich, uwzgl\u0119dnia\u0142 j\u0105 w wi\u0119kszo\u015bci obsad wyjazdowych, w 1929 roku zaprosi\u0142 Rosett\u0119 do Berlina, gdzie poprowadzi\u0142 z ni\u0105 przedstawienia Manon Lescaut<\/em>.<\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

P\u00f3\u017aniejsza kariera Pampanini – jak na tamte czasy – nie ol\u015bniewa\u0142a rozmachem, imponowa\u0142a za to wyczuciem w doborze r\u00f3l i dba\u0142o\u015bci\u0105 o higien\u0119 g\u0142osu. \u015apiewaczka nie zrezygnowa\u0142a z wyst\u0119p\u00f3w na mniejszych scenach w\u0142oskich, uzupe\u0142niaj\u0105c je go\u015bcinnymi anga\u017cami w Wiener Staatsoper, w londy\u0144skiej Covent Garden, w teatrach francuskich i hiszpa\u0144skich, w Skandynawii i na Ba\u0142kanach. Jej podr\u00f3\u017ce za Ocean ogranicza\u0142y si\u0119 do Ameryki Po\u0142udniowej – je\u015bli nie liczy\u0107 pojedynczego sezonu 1931\/32 w Chicago Lyric Opera. gdzie da\u0142a si\u0119 s\u0142ysze\u0107 w Madame Butterfly, Cyganerii <\/em>i Rycersko\u015bci wie\u015bniaczej. <\/em>Z biegiem lat zacz\u0119\u0142a wchodzi\u0107 w role spinto, poszerzaj\u0105c sw\u00f3j repertuar mi\u0119dzy innymi o partie Leonory z Mocy przeznaczenia<\/em> i Maddaleny z Andrei Ch\u00e9nier<\/i><\/span> <\/em>Giordana. Wielbiciele wci\u0105\u017c jednak kojarzyli j\u0105 z ol\u015bniewaj\u0105cymi interpretacjami heroin z oper Pucciniego: jako Mim\u00ec wyst\u0105pi\u0142a przesz\u0142o sto razy, niemal r\u00f3wnie cz\u0119sto zbiera\u0142a owacje jako Cio-Cio-San, pod koniec kariery wcieli\u0142a si\u0119 kilkadziesi\u0105t razy w posta\u0107 Toski. T\u0105 w\u0142a\u015bnie rol\u0105 po\u017cegna\u0142a si\u0119 z publiczno\u015bci\u0105 w 1947 roku, na deskach Teatro Goldoni w Livorno. Wraz z po\u015blubionym dziesi\u0119\u0107 lat wcze\u015bniej m\u0119\u017cem, komisarzem Giuseppem Diomede, zamieszka\u0142a w rodzinnym Mediolanie i odda\u0142a si\u0119 bez reszty pracy pedagogicznej. Ka\u017cd\u0105 woln\u0105 chwil\u0119 stara\u0142a si\u0119 sp\u0119dza\u0107 w Wenecji Euganejskiej, w domu swych dziadk\u00f3w w Corbola, gdzie ostatecznie zmar\u0142a – 2 sierpnia 1973 roku. <\/span><\/p>\n

Szcz\u0119\u015bliwie zostawi\u0142a po sobie sporo nagra\u0144, przede wszystkim arii i duet\u00f3w z dzie\u0142 Pucciniego, ale te\u017c Mascagniego, Leoncavalla, Montemezziego, Zandonaia i innych weryst\u00f3w, nie wspominaj\u0105c o rejestracjach pojedynczych fragment\u00f3w z oper Verdiego i Wagnera. Starsi krytycy, kt\u00f3rzy zapami\u0119tali j\u0105 jeszcze ze sceny, zwracali uwag\u0119 na wyj\u0105tkow\u0105 „fonogeniczno\u015b\u0107” jej sopranu, ewoluuj\u0105cego stopniowo z g\u0142osu lirycznego w stron\u0119 l\u017cejszego fachu dramatycznego. Niekt\u00f3rzy por\u00f3wnywali jej interpretacje z p\u00f3\u017aniejszymi dokonaniami Renaty Tebaldi – nie tyle w kategoriach barwy i wolumenu, ile p\u0142ynno\u015bci legata, nieskazitelnej emisji i wyr\u00f3wnania w poszczeg\u00f3lnych rejestrach. Co bardziej istotne, Pampanini pot\u0119gowa\u0142a wyrazisto\u015b\u0107 narracji zupe\u0142nie innymi \u015brodkami ni\u017c wi\u0119kszo\u015b\u0107 sopran\u00f3w z jej pokolenia, kojarzonych z konwencj\u0105 werystyczn\u0105: odzwierciedla\u0142a emocje kolorem i dynamik\u0105, unikaj\u0105c tremolo w g\u00f3rze, forsowania dolnych d\u017awi\u0119k\u00f3w i charakterystycznego \u015bpiewu „z \u0142ezk\u0105”.\u00a0 Jej „Vissi d’arte”, nagrane w 1939 roku, uderza przede wszystkim pokrewie\u0144stwem ze zwyk\u0142\u0105 ludzk\u0105 mow\u0105. W tej arii jest rozpacz, jest wstyd, jest rezygnacja – w idealnie wywa\u017conych proporcjach, bez pustego popisu wirtuozowskich mo\u017cliwo\u015bci wokalnych.<\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

Jako Cio-Cio-San w mediola\u0144skiej La Scali.<\/p>\n

Rosetta Pampanini okaza\u0142a si\u0119 tym samym znacznie lepsz\u0105 aktork\u0105 ni\u017c jej m\u0142odsza o przesz\u0142o \u0107wier\u0107 wieku kuzynka, gwiazda w\u0142oskiego kina lat pi\u0119\u0107dziesi\u0105tych. By\u0107 mo\u017ce dlatego, \u017ce jej talent rozkwit\u0142 w epoce, kiedy opera wci\u0105\u017c jeszcze przemawia\u0142a dobitniej do przeci\u0119tnego odbiorcy ni\u017c dzie\u0142o filmowe. Znamienne, \u017ce w sedno tw\u00f3rczo\u015bci Pucciniego najcelniej trafi\u0142 pewien skromny polsko-\u017cydowski dyrygent – re\u017cyser d\u017awi\u0119ku w Polskim Radiu, wsp\u00f3\u0142pracownik przedwojennych wytw\u00f3rni kinematograficznych, kompozytor muzyki do pierwszych polskich film\u00f3w d\u017awi\u0119kowych. Adam Szpak nie prze\u017cy\u0142 okupacji. Przetrwa\u0142 za to jego szkic do pi\u0105tego numeru „Miesi\u0119cznika Literatury i Sztuki” z 1934 roku, w kt\u00f3rym czytamy, \u017ce „Dramaturg Wagner o tyle tylko tole\u00adruje \u015bpiew, o ile mu na to jego idea \u201eprawdy dramatycznej\u201d pozwala. Werysta Puccini, maj\u0105c prawd\u0119 wypisan\u0105 na sztandarze, post\u0119puje odwrotnie: tyle tylko tej prawdy dopuszcza, ile jej mo\u017cna… wy\u015bpiewa\u0107. Zdetronizowany przez Wagnera \u015bpiew powraca u weryst\u00f3w do w\u0142adzy, nie jest to ju\u017c jednak w\u0142adza
\nabsolutna, lecz ograniczona: nie wolno mu szkodzi\u0107 innym sk\u0142adnikom sztuki operowej. (…) Weryzm nie jest dok\u0142adnie operowym odpowiednikiem realizmu. Niema w nim d\u0105\u017ce\u0144 do jaskrawo\u015bci realistycznych, raczej poszukuje on we wsp\u00f3\u0142czesno\u015bci i codzienno\u015bci pierwiastk\u00f3w w\u0142a\u015bnie czysto romantycznych. Jakkolwiek we\u00adryzm zainaugurowali Mascagni i Leoncavallo, jednak ka\u017cdy z nich \u201ewypisa\u0142 si\u0119\u201d niemal zupe\u0142nie w jedynym swym, przebojowym utworze, i dopiero moc\u00adniejszy a wydajniejszy talent Pucciniego uczyni\u0142 z weryzmu dominuj\u0105c\u0105 szko\u0142\u0119 operow\u0105 naszego stulecia”.<\/p>\n

Nie warto kruszy\u0107 kopii w sporze, czy Puccini rzeczywi\u015bcie by\u0142 weryst\u0105. Wa\u017cne, \u017ce Szpak umia\u0142 odda\u0107 esencj\u0119 jego muzyki. A Pampanini potrafi\u0142a j\u0105 wy\u015bpiewa\u0107.<\/p>\n