{"id":2300,"date":"2017-08-09T00:26:45","date_gmt":"2017-08-08T22:26:45","guid":{"rendered":"http:\/\/atorod.pl\/?p=2300"},"modified":"2017-08-09T00:28:12","modified_gmt":"2017-08-08T22:28:12","slug":"wariatka-z-concertgebouw","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/atorod.pl\/?p=2300","title":{"rendered":"Wariatka z Concertgebouw"},"content":{"rendered":"

W sierpniu du\u017co si\u0119 b\u0119dzie dzia\u0142o. Kilka tekst\u00f3w kluje si\u0119 w g\u0142owie, inne czekaj\u0105 na druk, za chwil\u0119 pojawi si\u0119 recenzja z nowej inscenizacji opery Turnage’a Greek<\/em>, kt\u00f3ra zrobi\u0142a furor\u0119 na tegorocznym Festiwalu Edynburskim. Tymczasem udost\u0119pniam felieton z wakacyjnej „Muzyki w Mie\u015bcie” – wyj\u0105tkowo przed uwolnieniem ca\u0142ego numeru do sieci, bo z rozmaitych wzgl\u0119d\u00f3w okaza\u0142 si\u0119 bardzo aktualny. Wydanie papierowe wci\u0105\u017c dost\u0119pne w Empikach. Warto si\u0119 wybra\u0107 i kupi\u0107: sporo tam ciekawego do czytania w t\u0119 burzliw\u0105 kaniku\u0142\u0119.<\/p>\n

***<\/p>\n

Szukali\u015bmy czego\u015b zupe\u0142nie innego. O ile mnie pami\u0119\u0107 nie myli, nagrania Mahlerowskiej Pie\u015bni o ziemi<\/em> pod batut\u0105 Bruno Waltera, z 1936 roku. Wieczory na d\u0142ugich recenzenckich wyjazdach czasem przechodz\u0105 w ca\u0142onocne czuwania: zaczyna si\u0119 od rozmowy o ledwo minionym koncercie, ko\u0144czy w morzu dygresji, z kt\u00f3rego co chwila wy\u0142awiamy jakie\u015b dawno zapomniane archiwalia, spieraj\u0105c si\u0119 o detale wykonawcze do bladego \u015bwitu. Wy\u0142adowuj\u0105 nam si\u0119 baterie w smartfonach, hotelowy Internet nie nad\u0105\u017ca za kolejnymi plikami otwieranymi na stronie YouTube, zdarza nam si\u0119 nawet przysn\u0105\u0107 nad jakim\u015b obszerniejszym fragmentem, s\u0142uchanym z samozaparciem o pi\u0105tej nad ranem. Tym razem ci\u015bnienie podskoczy\u0142o jak po \u0107wier\u0107litrowym kubku espresso, uszy stan\u0119\u0142y w szpic, zmys\u0142y wyostrzy\u0142y si\u0119 niczym brzytwa.<\/p>\n

Ot\u00f3\u017c zamiast Das Lied von der Erde<\/em> pod Walterem trafili\u015bmy na zapis koncertu, kt\u00f3ry odby\u0142 si\u0119 trzy lata p\u00f3\u017aniej, 5 pa\u017adziernika 1939 roku, na inauguracj\u0119 nowego sezonu Concertgebouw w Amsterdamie. Z tym samym utworem, ale nie pod kierunkiem Willema Mengelberga, \u00f3wczesnego szefa orkiestry, a zarazem wybitnego interpretatora tw\u00f3rczo\u015bci Mahlera i Straussa \u2013 tylko niemieckiego dyrygenta Carla Schurichta, znanego dzi\u015b w\u0105skiemu gronu mi\u0142o\u015bnik\u00f3w i badaczy wykonawstwa tamtej epoki. Ju\u017c pierwsze d\u017awi\u0119ki wbi\u0142y nas w hotelowe fotele. Fraza \u201eSchon winkt der Wein im gold\u2019nen Pokale\u201d pop\u0142yn\u0119\u0142a strumieniem tak czystym, jakby naprawd\u0119 sz\u0142o o \u015bpiewan\u0105 mimochodem pijack\u0105 pie\u015b\u0144, a nie karko\u0142omny popis wokalny, na kt\u00f3rym wy\u0142o\u017cy\u0142 si\u0119 niejeden tenor z g\u00f3rnej p\u00f3\u0142ki. Schuricht \u2013 zamiast znanych z wi\u0119kszo\u015bci nagra\u0144 wybuch\u00f3w ekspresji i rozlewnych rubat \u2013 zaproponowa\u0142 interpretacj\u0119 \u201eodromantycznion\u0105\u201d, logiczn\u0105 do b\u00f3lu w planie fakturalnym, wywa\u017con\u0105 pod wzgl\u0119dem dynamicznym, cz\u0119sto na przek\u00f3r naszym wyobra\u017ceniom o agogice tego utworu. S\u0142uchali\u015bmy jak zaczarowani \u2013 a\u017c do pauzy przed drug\u0105 cz\u0119\u015bci\u0105 Der Abschied<\/em>, w kt\u00f3rej sta\u0142o si\u0119 co\u015b dziwnego. Ale o tym za chwil\u0119.<\/p>\n

Wkr\u00f3tce rozpocz\u0119li\u015bmy dalsze poszukiwania. Wysz\u0142o na jaw, \u017ce Mengelberg odwo\u0142a\u0142 sw\u00f3j udzia\u0142 w ostatniej chwili, informuj\u0105c, \u017ce z powodu nag\u0142ej choroby op\u00f3\u017ani powr\u00f3t do Amsterdamu z letniego domu w Szwajcarii. Nie mogli go zast\u0105pi\u0107 ani Bruno Walter, ani Pierre Monteux, kt\u00f3rzy mieli ju\u017c inne zobowi\u0105zania. Eduard Van Beinum, prawa r\u0119ka Mengelberga w Concertgebouw, by\u0142 \u017co\u0142nierzem rezerwy i po wybuchu wojny automatycznie przeszed\u0142 do s\u0142u\u017cby czynnej. Zakontraktowani soli\u015bci, Martin \u00d6hmann i Kerstin Thorborg, nie chcieli ryzykowa\u0107 wsp\u00f3\u0142pracy z jakim\u015b m\u0142odym i niedo\u015bwiadczonym dyrygentem. Wyb\u00f3r pad\u0142 na Schurichta, kierownika muzycznego orkiestry miejskiej w Wiesbaden, ale te\u017c go\u015bcinnego dyrygenta Residentie Orkest w Hadze, kt\u00f3ry akurat przebywa\u0142 w Holandii.<\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

Z miejsca podnios\u0142y si\u0119 g\u0142osy protestu. Holenderscy krytycy pow\u0105tpiewali, czy Schuricht stanie na wysoko\u015bci zadania. \u017bydowskie pochodzenie Mahlera przyczyni\u0142o si\u0119 do wyrugowania jego muzyki z wi\u0119kszo\u015bci sal koncertowych III Rzeszy. Wiele wskazuje, \u017ce Schuricht nie dyrygowa\u0142 \u017cadn\u0105 jego kompozycj\u0105 po 1933 roku. Sprawa by\u0142a wi\u0119cej ni\u017c delikatna: dyrygent musia\u0142 si\u0119 zwr\u00f3ci\u0107 do w\u0142adz niemieckich z pro\u015bb\u0105 o oficjaln\u0105 zgod\u0119 na poprowadzenie Pie\u015bni o ziemi<\/em> w Amsterdamie. Jakim\u015b cudem j\u0105 uzyska\u0142. I zadyrygowa\u0142 Mahlerowskim arcydzie\u0142em w spos\u00f3b, kt\u00f3ry wzbudzi\u0142 ogromne kontrowersje w\u015br\u00f3d tamtejszych recenzent\u00f3w. Nikt ju\u017c nie w\u0105tpi\u0142, \u017ce Schuricht zna si\u0119 na rzeczy, wielu burzy\u0142o si\u0119 przeciw jego wizji, skrajnie odmiennej od kanonicznych uj\u0119\u0107 Mengelberga i Waltera.<\/p>\n

Na koncercie dosz\u0142o jednak do incydentu, kt\u00f3ry trudno zinterpretowa\u0107 wy\u0142\u0105cznie na podstawie zapisu d\u017awi\u0119kowego. Ot\u00f3\u017c w pauzie przed drugim wej\u015bciem solistki w ostatniej pie\u015bni rozlega si\u0119 z\u0142owieszczy g\u0142os: \u201eDeutschland \u00fcber Alles, Herr Schuricht\u201d. Pauza trwa jakby d\u0142u\u017cej ni\u017c zwykle, po czym muzycy zn\u00f3w podejmuj\u0105 narracj\u0119. Co si\u0119 tam naprawd\u0119 wydarzy\u0142o? Jak wynika z \u00f3wczesnych doniesie\u0144, krytycy ca\u0142kiem stracili rezon. Jeden pisa\u0142 wzgardliwie o \u201edamie, a raczej przedstawicielce p\u0142ci \u017ce\u0144skiej\u201d, drugi o \u201em\u0142odej kobiecie w okularach\u201d, kt\u00f3ra podesz\u0142a do estrady, wypowiedzia\u0142a znamienne s\u0142owa pod adresem dyrygenta, po czym wysz\u0142a z sali. Schuricht podobno zblad\u0142 jak \u015bciana i na chwil\u0119 zamar\u0142 z batut\u0105 w d\u0142oni. Wariatka? Antyfaszystka? A mo\u017ce wr\u0119cz przeciwnie \u2013 narodowa socjalistka, kt\u00f3ra nie posiada\u0142a si\u0119 z oburzenia, \u017ce Niemiec dyryguje w Holandii utworem zakazanego w III Rzeszy \u017byda?<\/p>\n

Ju\u017c nigdy nie dowiemy si\u0119 prawdy. Recenzenci z obowi\u0105zku wspomnieli o gorsz\u0105cym incydencie, nikt jednak specjalnie si\u0119 nad nim nie rozwodzi\u0142. Ot, jakby teraz w po\u0142owie Andante <\/em>z symfonii Haydna rozdzwoni\u0142 si\u0119 komu\u015b telefon w kieszeni. Sytuacja nabiera grozy dopiero w kontek\u015bcie ca\u0142ego koszmaru II wojny i p\u00f3\u017aniejszego pok\u0142osia konfliktu. A\u017c ciarki chodz\u0105 po plecach na my\u015bl, jak\u0105 zapowied\u017a katastrofy przegapimy w dzisiejszym zgie\u0142ku \u015bwiata.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

W sierpniu du\u017co si\u0119 b\u0119dzie dzia\u0142o. Kilka tekst\u00f3w kluje si\u0119 w g\u0142owie, inne czekaj\u0105 na druk, za chwil\u0119 pojawi si\u0119 recenzja z nowej inscenizacji opery Turnage’a Greek, kt\u00f3ra zrobi\u0142a furor\u0119 na tegorocznym Festiwalu Edynburskim. Tymczasem udost\u0119pniam felieton z wakacyjnej „Muzyki w Mie\u015bcie” – wyj\u0105tkowo przed uwolnieniem ca\u0142ego numeru do sieci, bo z rozmaitych wzgl\u0119d\u00f3w okaza\u0142 … [Read more…]<\/a><\/span><\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[9],"tags":[],"class_list":{"0":"entry","1":"post","2":"publish","3":"author-mangusta","4":"post-2300","6":"format-standard","7":"category-prasowka"},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/2300","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=2300"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/2300\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":2303,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/2300\/revisions\/2303"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=2300"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=2300"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=2300"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}