{"id":2333,"date":"2017-08-27T22:58:19","date_gmt":"2017-08-27T20:58:19","guid":{"rendered":"http:\/\/atorod.pl\/?p=2333"},"modified":"2017-08-28T07:27:23","modified_gmt":"2017-08-28T05:27:23","slug":"hukania-sowy-i-swierszczow-cwierkanie","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/atorod.pl\/?p=2333","title":{"rendered":"Hukania sowy i \u015bwierszcz\u00f3w \u0107wierkanie"},"content":{"rendered":"

Emocje opad\u0142y. Na szcz\u0119\u015bcie, bo ju\u017c my\u015bla\u0142am, \u017ce nigdy nie napisz\u0119 tej recenzji. O ile po doskona\u0142ym – dla cz\u0119\u015bci s\u0142uchaczy nieludzko doskona\u0142ym – wykonaniu Nieszpor\u00f3w <\/em>pod kierunkiem Herreweghe’a melomani zjednoczyli si\u0119 w uwielbieniu dla Monteverdiego i machn\u0119li r\u0119k\u0105 na wszelkie spory wok\u00f3\u0142 szczeg\u00f3\u0142\u00f3w interpretacji, o tyle po koncercie z rekonstrukcj\u0105 pierwotnej wersji Makbeta <\/em>Verdiego skoczyli sobie do garde\u0142. Posz\u0142o o Nadj\u0119 Michael, odtw\u00f3rczyni\u0119 partii Lady Makbet, kt\u00f3rej wyst\u0119p zbulwersowa\u0142 fachowc\u00f3w z bran\u017cy i wi\u0119kszo\u015b\u0107 krytyk\u00f3w – nawet tych, kt\u00f3rzy z rozmaitych wzgl\u0119d\u00f3w wypowiadaj\u0105 si\u0119 ogl\u0119dnie o ulubie\u0144cach wp\u0142ywowych figur operowego establishmentu. Zachwyci\u0142 jednak poka\u017ane grono fan\u00f3w, na kt\u00f3rych podzia\u0142a\u0142 nie tylko nimb s\u0142awy artystki, ale i jej podej\u015bcie do roli. Z pewno\u015bci\u0105 niekonwencjonalne i zapadaj\u0105ce w pami\u0119\u0107, niemniej wysoce kontrowersyjne. Podejrzewam, \u017ce Verdi w za\u015bwiatach zaciera r\u0119ce i \u015bmieje si\u0119 w ku\u0142ak, aczkolwiek za\u0142o\u017c\u0119 si\u0119 o ka\u017cd\u0105 sum\u0119, \u017ce nie to mia\u0142 na my\u015bli, odrzucaj\u0105c kandydatur\u0119 Eugenii Tadolini pod pretekstem, \u017ce zbyt dobrze \u015bpiewa.<\/p>\n

Wprawdzie p\u00f3\u017aniejsi komentatorzy nazywali Makbeta<\/em> oper\u0105 „di ripiego”: czym\u015b w rodzaju zapchajdziury po nieudanej pr\u00f3bie pozyskania Gaetana Fraschiniego do inscenizacji I masnadieri <\/em>na motywach Zb\u00f3jc\u00f3w <\/em>Schillera we florenckim Teatro della Pergola. Sam kompozytor sprzeciwia\u0142 si\u0119 takiej konkluzji. Przez osiem lat „na galerach”, pocz\u0105wszy od triumfu Nabucca<\/em>, \u017cmudnie kszta\u0142towa\u0142 sw\u00f3j idiom, rozwijaj\u0105c system nawracaj\u0105cych motyw\u00f3w, spojonych tkank\u0105 muzyki instrumentalnej: coraz bardziej „symfonizuj\u0105cej”, coraz \u015bmielej dochodz\u0105cej do g\u0142osu w XIX-wiecznej tw\u00f3rczo\u015bci operowej. Do pisania Makbeta<\/em> zabra\u0142 si\u0119 z zapa\u0142em, podekscytowany szans\u0105 zmierzenia si\u0119 z arcydzie\u0142em uwielbianego Szekspira, kt\u00f3rego wyrazist\u0105 dramaturgi\u0119 postanowi\u0142 prze\u0142o\u017cy\u0107 na dialog „barw” poszczeg\u00f3lnych element\u00f3w kompozycji – po raz pierwszy w jego dorobku przemy\u015blany tak gruntownie i tak konsekwentnie rozplanowany. Wersja przedstawiona na prapremierze we Florencji w 1847 roku spotka\u0142a si\u0119 z entuzjastycznym przyj\u0119ciem publiczno\u015bci i pewn\u0105 rezerw\u0105 krytyki, kt\u00f3ra spodziewa\u0142a si\u0119 po Makbecie <\/em>kolejnej opery „fantastycznej” w duchu Meyerbeera. Recenzenci zlekcewa\u017cyli sp\u00f3jno\u015b\u0107 narracji: owszem, opartej na typowym dla \u00f3wczesnej recepcji Szekspira zderzeniu pierwiastka komicznego z tragicznym, niemniej nowatorskiej z punktu widzenia roboty kompozytorskiej: pe\u0142nej gwa\u0142townych zmian trybu z dur na moll, kontrast\u00f3w faktury, ekstrawaganckich zwrot\u00f3w w partiach wokalnych, podkre\u015blaj\u0105cych sens i wyd\u017awi\u0119k tekstu.<\/p>\n

Po sukcesie we Florencji Makbet <\/em>doczeka\u0142 si\u0119 dwudziestu kilku innych wystawie\u0144 we W\u0142oszech, trafi\u0142 te\u017c na nowojorsk\u0105 scen\u0119 Niblo’s Garden i do opery w Manchesterze. Gruntownie przeredagowana wersja z 1865 roku, przygotowana z my\u015bl\u0105 o premierze w Pary\u017cu i dostosowana do gust\u00f3w tamtejszej publiczno\u015bci (scena baletowa, nowa aria Lady Makbet w II akcie, fina\u0142owy epizod \u015bmierci Makbeta zast\u0105piony „hymnem zwyci\u0119stwa” z nieomal dos\u0142ownym cytatem z Marsylianki) <\/em>z pocz\u0105tku zawiod\u0142a wszystkich. Makbet <\/em>zszed\u0142 z afisza po kilkunastu przedstawieniach. Opera wr\u00f3ci\u0142a do \u0142ask dopiero w po\u0142owie lat pi\u0119\u0107dziesi\u0105tych ubieg\u0142ego wieku, z jakich\u015b powod\u00f3w wystawiana prawie wy\u0142\u0105cznie w wersji paryskiej b\u0105d\u017a w wersjach hybrydowych, najcz\u0119\u015bciej \u0142\u0105cz\u0105cych orygina\u0142 z triumfalnym fina\u0142em z 1865 roku.<\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

Fabio Biondi i Giovanni Meoni (Makbet). Fot. Darek Golik.<\/p>\n

Fabio Biondi, szef i za\u0142o\u017cyciel zespo\u0142u Europa Galante, postanowi\u0142 wskrzesi\u0107 wersj\u0119 pierwotn\u0105 i przywr\u00f3ci\u0107 dzie\u0142u w\u0142a\u015bciwe proporcje. Zdaniem Biondiego florencki Makbet <\/em>dowodzi prze\u0142omowej zmiany w traktowaniu partii orkiestry przez Verdiego. Jej bogactwo i wyrafinowanie wysuwaj\u0105 si\u0119 na plan pierwszy, niejako determinuj\u0105 warstw\u0119 wokaln\u0105 opery, zmuszaj\u0105 \u015bpiewak\u00f3w do rezygnacji z pustego popisu, do wchodzenia w dramatyczn\u0105 interakcj\u0119 z instrumentami. Przyznaj\u0119, \u017ce mia\u0142am ostatnio pod g\u00f3rk\u0119 z barokowymi interpretacjami Europa Galante, w kt\u00f3rych przymus oryginalno\u015bci coraz cz\u0119\u015bciej bra\u0142 g\u00f3r\u0119 nad logik\u0105 przebiegu muzycznego. Tym razem wszystko by\u0142o na swoim miejscu. Zesp\u00f3\u0142 – kierowany przez Biondiego graj\u0105cego na skrzypcach, ale z podestu dyrygenckiego – zdj\u0105\u0142 z Verdiowskiej partytury niezno\u015bne brzemi\u0119 bombastyczno\u015bci, podkre\u015bli\u0142 mistrzowsk\u0105 gr\u0119 kompozytora barwami, precyzyjnie odda\u0142 raptowne zmiany rytmu i zwiewne, specyficznie akcentowane pochody akord\u00f3w. Warto doceni\u0107 tym bardziej, \u017ce koncert nie odby\u0142 si\u0119 w Filharmonii ani w Studiu Lutos\u0142awskiego – jak poprzednie wykonania oper w ramach festiwalu Chopin i jego Europa – lecz na przekszta\u0142conym w estrad\u0119 fragmencie sceny i kulis TW-ON, ze s\u0142uchaczami zebranymi w trzech sektorach po bokach i na wprost muzyk\u00f3w. Mnie trafi\u0142o si\u0119 miejsce w g\u0142\u0119bi, tu\u017c przy Ch\u00f3rze Opery i Filharmonii Podlaskiej (znakomicie przygotowanym przez Violett\u0119 Bieleck\u0105) oraz grupie d\u0119tej – dzi\u0119ki czemu mog\u0142am rozkoszowa\u0107 si\u0119 do woli mroczn\u0105 „rozmow\u0105” klarnetu, fagotu i ro\u017cka angielskiego w III akcie, znacz\u0105co odmiennym w stosunku do p\u00f3\u017aniejszej wersji paryskiej.<\/p>\n

Nie potrafi\u0119 wyt\u0142umaczy\u0107, dlaczego odrzuci\u0142am propozycj\u0119 znajomych, \u017ceby usi\u0105\u015b\u0107 w przednim sektorze, naprzeciwko \u015bpiewak\u00f3w. Mo\u017ce co\u015b mnie tkn\u0119\u0142o. Z pocz\u0105tku \u017ca\u0142owa\u0142am: Giovanni Meoni (Makbet), jeden z najwybitniejszych baryton\u00f3w verdiowskich we wsp\u00f3\u0142czesnym \u015bwiecie opery, roz\u015bpiewywa\u0142 si\u0119 d\u0142ugo i w I akcie nie zdo\u0142a\u0142 przebi\u0107 si\u0119 z d\u017awi\u0119kiem do tylnych rz\u0119d\u00f3w widowni. W efekcie drug\u0105 i trzeci\u0105 scen\u0119 „skrad\u0142” mu fenomenalny Banko w osobie Fabrizia Beggiego, m\u0142odego basa obdarzonego g\u0142osem o przepi\u0119knej barwie, uwypuklonej idealnym wyczuciem frazy i umiej\u0119tno\u015bci\u0105 cieniowania dynamicznego. Kiedy do boju wkroczy\u0142a Lady Makbet, struchla\u0142am. Nadja Michael ju\u017c w s\u0142ynnym monologu „Nel d\u00ec della vittoria – Vieni! T’affretta” przedstawi\u0142a pe\u0142ny katalog b\u0142\u0119d\u00f3w technicznych i emisyjnych, dyskwalifikuj\u0105cych j\u0105 jako wykonawczyni\u0119 tej partii, jednej z najtrudniejszych w ca\u0142ej literaturze operowej. Skandaliczne k\u0142opoty z intonacj\u0105, forsowane g\u00f3ry, nadekspresja kryj\u0105ca „dziury” w melodii, wynikaj\u0105ce z braku nale\u017cytego podparcia oddechowego: to tylko niekt\u00f3re z grzech\u00f3w niemieckiej sopranistki, kt\u00f3ra na domiar z\u0142ego postanowi\u0142a dowie\u015b\u0107, \u017ce potrafi przekrzycze\u0107 nie tylko wszystkich partner\u00f3w, ale te\u017c orkiestrowe tutti. To akurat uda\u0142o jej si\u0119 w pe\u0142ni, skutkiem czego kilkoro og\u0142uszonych wielbicieli Makbeta<\/em> wymkn\u0119\u0142o si\u0119 z sali chy\u0142kiem w przerwie po II akcie. Powinni \u017ca\u0142owa\u0107. Dopiero w akcie trzecim Meoni pokaza\u0142, co umie, zab\u0142y\u015bli te\u017c Marco Ciaponi (Malkolm), a zw\u0142aszcza Giuseppe Valentino Buzza (Makduf), znakomicie dobrane, typowo w\u0142oskie tenory, kt\u00f3rym przecie\u017c Verdi nie da\u0142 zbyt wiele do po\u015bpiewania. W wielkiej „scena del somnambulismo” nawet Damy (Valentina Marghinotti) i Lekarza (Federico Benetti) s\u0142ucha\u0142o si\u0119 z wi\u0119kszym przej\u0119ciem\u00a0 ni\u017c nieszcz\u0119snej Lady Makbet, kt\u00f3ra na koniec obwie\u015bci\u0142a sw\u00f3j rych\u0142y zgon \u017ca\u0142o\u015bnie wypiszczanym wysokim Des. Znamienne, \u017ce Biondi, kt\u00f3ry towarzyszy\u0142 solistom ca\u0142ym jestestwem, we fragmentach z udzia\u0142em Michael zdawa\u0142 si\u0119 ca\u0142kiem wy\u0142\u0105cza\u0107 i pilnowa\u0107 wy\u0142\u0105cznie warstwy instrumentalnej. <\/span><\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

Na pierwszym planie Valentina Marghinotti (Dama), Marco Ciaponi (Malkolm), Giuseppe Valentino Buzza (Makduf), Giovanni Meoni, Nadja Michael (Lady Makbet) i Fabrizio Beggi (Banko). Fot. Darek Golik.<\/p>\n

Obro\u0144cy Michael podkre\u015blali jej wybitne aktorstwo i opanowanie ca\u0142ej partii na pami\u0119\u0107. Istotnie, Meoni zbyt cz\u0119sto chowa\u0142 si\u0119 w nuty, \u015bmiem jednak przypuszcza\u0107, \u017ce czyni\u0142 to w odruchu obrony przed niwecz\u0105c\u0105 ca\u0142y jego trud \u015bcian\u0105 d\u017awi\u0119ku ze strony partnerki. Chwilami szczerze podziwia\u0142am smyczkowc\u00f3w, \u017ce pilnuj\u0105 intonacji, zamiast ci\u0105gn\u0105\u0107 palcami w d\u00f3\u0142 po podstrunnicach, by dostosowa\u0107 si\u0119 do Michael, ko\u0144cz\u0105cej fraz\u0119 niemal p\u00f3\u0142 tonu ni\u017cej ni\u017c trzeba. Wybitne aktorstwo – przynajmniej widziane od ty\u0142u – ogranicza\u0142o si\u0119 do przysiad\u00f3w i wymachiwania r\u0119koma. Czy\u017cby kto\u015b \u017ale zrozumia\u0142 sugestie Verdiego, kt\u00f3ry pozby\u0142 si\u0119 Tadolini, bo \u015bpiewa\u0142a zbyt czysto i precyzyjnie? Czy\u017cby zanadto wzi\u0105\u0142 sobie do serca s\u0142owa kompozytora, kt\u00f3ry wymaga\u0142 od protagonist\u00f3w przede wszystkim podawania tekstu?<\/p>\n

Przyznaj\u0119, trudno dzi\u015b znale\u017a\u0107 idealn\u0105 odtw\u00f3rczyni\u0119 tej partii. \u015apiewaczk\u0119 na tyle sprawn\u0105, by zdo\u0142a\u0142a wy\u015bpiewa\u0107 wszystko, co Verdi zawar\u0142 w nutach, a zarazem wystarczaj\u0105co inteligentn\u0105, by poj\u0105\u0107, \u017ce wszystkie te ornamenty i dzikie skoki interwa\u0142owe s\u0105 muzycznym odzwierciedleniem z\u0142a wcielonego, histerii i ostatecznie szale\u0144stwa. Nawet wielka Maria Callas nie wr\u00f3ci\u0142a ju\u017c do roli Lady Makbet po legendarnych wyst\u0119pach w La Scali w 1952 roku, a w\u015br\u00f3d meloman\u00f3w, kt\u00f3rzy znaj\u0105 jej wykonania wy\u0142\u0105cznie z nagra\u0144, znale\u017ali si\u0119 i tacy, kt\u00f3rzy por\u00f3wnywali jej interpretacj\u0119 do porykiwa\u0144 ameryka\u0144skiego kierowcy ci\u0119\u017car\u00f3wki. Nie odwa\u017c\u0119 si\u0119 p\u00f3j\u015b\u0107 tym tropem, bo nie starcza mi wyobra\u017ani na analogiczn\u0105 metafor\u0119 warszawskiego wyst\u0119pu Nadji Michael.<\/p>\n

Mimo wszystko chcia\u0142abym wierzy\u0107, \u017ce Fabio Biondi nie wymy\u015bli\u0142 sobie tej Lady Makbet. \u017be okaza\u0142 si\u0119 bezsilny wobec polityki fakt\u00f3w dokonanych i poszed\u0142 na ust\u0119pstwa, by wbrew okoliczno\u015bciom przedstawi\u0107 s\u0142uchaczom g\u0142\u0119boko przemy\u015blan\u0105 i dopracowan\u0105 w najdrobniejszych szczeg\u00f3\u0142ach rekonstrukcj\u0119 opery niedocenionej, krzywdz\u0105co deprecjonowanej w zestawieniu z Otellem <\/em>i Falstaffem<\/em>. Je\u015bli mam racj\u0119, szczerze mu wsp\u00f3\u0142czuj\u0119. Do beczki zawiesistego, przes\u0142odkiego miodu kto\u015b wla\u0142 mu wiadro gryz\u0105cego dziegciu.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Emocje opad\u0142y. Na szcz\u0119\u015bcie, bo ju\u017c my\u015bla\u0142am, \u017ce nigdy nie napisz\u0119 tej recenzji. O ile po doskona\u0142ym – dla cz\u0119\u015bci s\u0142uchaczy nieludzko doskona\u0142ym – wykonaniu Nieszpor\u00f3w pod kierunkiem Herreweghe’a melomani zjednoczyli si\u0119 w uwielbieniu dla Monteverdiego i machn\u0119li r\u0119k\u0105 na wszelkie spory wok\u00f3\u0142 szczeg\u00f3\u0142\u00f3w interpretacji, o tyle po koncercie z rekonstrukcj\u0105 pierwotnej wersji Makbeta Verdiego … [Read more…]<\/a><\/span><\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[7],"tags":[],"class_list":{"0":"entry","1":"post","2":"publish","3":"author-mangusta","4":"post-2333","6":"format-standard","7":"category-wedrowki-operowe"},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/2333","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=2333"}],"version-history":[{"count":10,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/2333\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":2345,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/2333\/revisions\/2345"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=2333"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=2333"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=2333"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}