{"id":2425,"date":"2017-09-26T23:36:37","date_gmt":"2017-09-26T21:36:37","guid":{"rendered":"http:\/\/atorod.pl\/?p=2425"},"modified":"2017-09-26T23:42:38","modified_gmt":"2017-09-26T21:42:38","slug":"sol-czarnej-ziemi-donbasu","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/atorod.pl\/?p=2425","title":{"rendered":"S\u00f3l czarnej ziemi Donbasu"},"content":{"rendered":"

Bezkresny szmat step\u00f3w mi\u0119dzy porohami a limanem Dniepru przez setki lat by\u0142 ostoj\u0105 uciekinier\u00f3w: zbieg\u0142ych ch\u0142op\u00f3w pa\u0144szczy\u017anianych, ludzi uchodz\u0105cych od prze\u015bladowa\u0144 i zwyk\u0142ych rzezimieszk\u00f3w. Niekt\u00f3rzy okre\u015blali t\u0119 krain\u0119 topograficzn\u0105 nazw\u0105 Zaporo\u017ca, wi\u0119kszo\u015b\u0107 nadawa\u0142a jej imiona kojarz\u0105ce si\u0119 z dziewiczym, niezaludnionym pustkowiem. Polacy m\u00f3wili na ni\u0105 Dzikie Pola. Litwini nazywali j\u0105 Dykra. Pos\u0142owie i podr\u00f3\u017cnicy z Europy Zachodniej pisali o „loca deserta”. Na pocz\u0105tku XVI wieku stepy przeci\u0105\u0142 szlak murawski, kt\u00f3rym Tatarzy Krymscy pu\u015bcili kilkadziesi\u0105t najazd\u00f3w na Ksi\u0119stwo Moskiewskie. Po unii lubelskiej Dzikie Pola znalaz\u0142y si\u0119 w granicach Kr\u00f3lestwa Polskiego. W 1686 roku zosta\u0142y przy\u0142\u0105czone do Rosji. Kozaczyzna zaporoska – wieloetniczna grupa potomk\u00f3w dawnych uchod\u017ac\u00f3w, kt\u00f3ra po powstaniu Chmielnickiego zorganizowa\u0142a si\u0119 w samodzieln\u0105 struktur\u0119 wojskowo-terytorialn\u0105 – wesz\u0142a w faz\u0119 nieuchronnego upadku. W 1764 roku, ukazem Katarzyny II, powsta\u0142a pierwsza gubernia noworosyjska – na pograniczu Imperium Rosyjskiego, Imperium Osma\u0144skiego i Chanatu Krymskiego. Caryca zach\u0119ca\u0142a potencjalnych kolonist\u00f3w zwolnieniem z podatk\u00f3w i gwarancj\u0105 swobody wyznania. Na dawne Dzikie Pola zacz\u0119li \u015bci\u0105ga\u0107 Grecy, Serbowie, Bu\u0142garzy, Mo\u0142dawianie, Niemcy i \u017bydzi.<\/p>\n

Ju\u017c w latach 20. XVIII wieku odkryto w tym regionie pot\u0119\u017cne z\u0142o\u017ca w\u0119gla kamiennego i innych surowc\u00f3w. Przemys\u0142 wydobywczy ruszy\u0142 jednak na dobre dopiero w po\u0142owie XIX stulecia – paradoksalnie, w nast\u0119pstwie kl\u0119ski wojny krymskiej, kt\u00f3ra zmusi\u0142a Rosj\u0119 do za\u0142atania gigantycznej dziury w bud\u017cecie, mi\u0119dzy innymi przez nap\u0142yw zachodniego kapita\u0142u na po\u0142udnie imperium. W 1868 roku niejaki John Hughes, walijski in\u017cynier i przedsi\u0119biorca, podpisa\u0142 rz\u0105dowy kontrakt na budow\u0119 zak\u0142adu produkcji szyn kolejowych oraz kilku kopal\u0144 ma terenie dawnych si\u00f3\u0142 kozackich. Kwatery dla robotnik\u00f3w powsta\u0142y w wiosce Aleksandrowka, kt\u00f3r\u0105 wkr\u00f3tce przemianowano na Juzowk\u0119 – od zruszczonego nazwiska przybysza. Do nowych dom\u00f3w wprowadzi\u0142o si\u0119 niespe\u0142na dwustu osadnik\u00f3w. W 1895 roku, kiedy przyszed\u0142 na \u015bwiat bohater naszej opowie\u015bci, Juzowka liczy\u0142a ju\u017c prawie dwadzie\u015bcia dziewi\u0119\u0107 tysi\u0119cy mieszka\u0144c\u00f3w. Takie by\u0142y pocz\u0105tki Doniecka, najwi\u0119kszego o\u015brodka przemys\u0142owego w Donbasie, od 2014 roku stolicy nieuznawanej na arenie mi\u0119dzynarodowej Donieckiej Republiki Ludowej.<\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

Mark Rejzen oko\u0142o 1929 roku.<\/p>\n

Mark Rejzen urodzi\u0142 si\u0119 w odleg\u0142ym o sze\u015b\u0107dziesi\u0105t kilometr\u00f3w Zajcewie (dzisiejsza Gor\u0142\u00f3wka), kt\u00f3re zacz\u0119\u0142o si\u0119 dynamicznie rozwija\u0107 po 1868 roku, kiedy przez osad\u0119 przeprowadzono lini\u0119 kolei \u017celaznej. Wychowa\u0142 si\u0119 w wielopokoleniowej rodzinie \u017cydowskiej, na kt\u00f3rej czele sta\u0142 Osip Matwiejewicz. Ojciec Marka – w przeciwie\u0144stwie do wi\u0119kszo\u015bci \u017byd\u00f3w, kt\u00f3rzy przyjechali do Zag\u0142\u0119bia W\u0119glowego za chlebem – nie trudni\u0142 si\u0119 ani handlem, ani rzemios\u0142em. By\u0142 nadzorc\u0105 prze\u0142adunku surowca na niewielkiej stacji Nikitowka, otoczonej zewsz\u0105d kopalnianymi ha\u0142dami. Pi\u0105tka jego dzieci – czterech ch\u0142opc\u00f3w i dziewczynka – dorasta\u0142a w ogromnym domu przy torach, pod okiem rodzic\u00f3w i dwojga dziadk\u00f3w po mieczu, kt\u00f3rzy ju\u017c w\u00f3wczas dobiegali setki, a mimo to zachowali krzep\u0119 i m\u0142odzie\u0144cz\u0105 jasno\u015b\u0107 umys\u0142u. Ma\u0142y Mark odziedziczy\u0142 po przodkach inteligencj\u0119, sk\u0142onno\u015b\u0107 do wybuja\u0142ego wzrostu i niespo\u017cyt\u0105 energi\u0119.<\/p>\n

Ze szczeni\u0119cych lat zapami\u0119ta\u0142 zaskakuj\u0105co wiele. Mi\u0119dzy innymi dramatyczny kontrast mi\u0119dzy czarnymi ha\u0142dami i rozpo\u015bcieraj\u0105cymi si\u0119 u ich podn\u00f3\u017ca kwietnymi \u0142\u0105kami, kt\u00f3ry uwra\u017cliwi\u0142 go na barw\u0119 i nieoczywiste pi\u0119kno, nie tylko w naturze. Wym\u0119czonych, umorusanych py\u0142em robotnik\u00f3w pracuj\u0105cych przy roz\u0142adunku w\u0119gla z wagon\u00f3w, kt\u00f3rych rozdzieraj\u0105ce pie\u015bni obudzi\u0142y w nim potrzeb\u0119 wyra\u017cania w\u0142asnych emocji \u015bpiewem. Kr\u00f3tkie chwile wytchnienia w\u0119glarzy, kiedy topili troski w w\u00f3dce, pij\u0105c cz\u0119sto na um\u00f3r – widok m\u0119\u017cczyzny, kt\u00f3ry pogryz\u0142 na kawa\u0142ki pust\u0105 szklank\u0119, a potem plu\u0142 krwi\u0105, prze\u015bladowa\u0142 go do ko\u0144ca \u017cycia. Rodzinne muzykowanie pod okiem matki, bieg\u0142ej w grze na gitarze, ba\u0142a\u0142ajce i mandolinie, oraz nieco mniej wyrafinowanego, ale pe\u0142nego zapa\u0142u ojca, kt\u00f3ry akompaniowa\u0142 \u017conie i dzieciom na akordeonie. Zachwyt po wizycie naczelnika stacji, kt\u00f3ry przyszed\u0142 w go\u015bci z patefonem i fragmentami Traviaty <\/em>na p\u0142ytach szybkoobrotowych. Wypady z ojcem na targi ko\u0144skie, kt\u00f3rym towarzyszy\u0142y wyst\u0119py ludowych lalkarzy.<\/p>\n

Z tych dziwnych do\u015bwiadcze\u0144 nabra\u0142 mi\u0142o\u015bci do teatru we wszelkich jego przejawach. Pierwszym przedstawieniem, jakie obejrza\u0142 w \u017cyciu, by\u0142 wodewil wystawiony w pobliskim Bachmucie. Mark ucz\u0119szcza\u0142 tam do prywatnej szko\u0142y, kt\u00f3ra mia\u0142a go przygotowa\u0107 do nauki w gimnazjum. Jego plany pokrzy\u017cowa\u0142a na pewien czas rewolucja 1905 roku i towarzysz\u0105ce rozruchom pogromy, kt\u00f3re dotkn\u0119\u0142y nie tylko \u017cydowsk\u0105, ale i brytyjsk\u0105 mniejszo\u015b\u0107 w Zag\u0142\u0119biu. Rodzina Rejzen\u00f3w musia\u0142a opu\u015bci\u0107 zrujnowany dom i przenie\u015b\u0107 si\u0119 do Debalcewa. Tam dotkn\u0119\u0142a j\u0105 kolejna tragedia: ukochany starszy brat Marka, 21-letni Siemion, zmar\u0142 po niefortunnym upadku z roweru. Mark op\u0142aka\u0142 strat\u0119 i nie da\u0142 za wygran\u0105. Mimo przeciwno\u015bci losu i narastaj\u0105cych napi\u0119\u0107 w Imperium sko\u0144czy\u0142 gimnazjum w \u0141uga\u0144sku i kontynuowa\u0142 nauk\u0119 eksternistycznie, zatrudniwszy si\u0119 jako praktykant w towarzystwie ubezpieczeniowym, \u017ceby rodzice nie musieli \u0142o\u017cy\u0107 na jego utrzymanie. Wci\u0105\u017c nie my\u015bla\u0142 o karierze artysty, ale gdy do \u0141uga\u0144ska zawita\u0142 letni teatr ogr\u00f3dkowy, najpierw wdar\u0142 si\u0119 na spektakl na gap\u0119, a kilka dni p\u00f3\u017aniej oznajmi\u0142 dyrektorowi, \u017ce chce si\u0119 zaci\u0105gn\u0105\u0107 do trupy. Uda\u0142o si\u0119. Na dobry pocz\u0105tek dosta\u0142 rol\u0119 mameluka w Otellu. <\/em><\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

Jako Borys Godunow.<\/p>\n

Kiedy wybuch\u0142a wojna, zaci\u0105gn\u0105\u0142 si\u0119 do carskiego pu\u0142ku strzelc\u00f3w fi\u0144skich. Walczy\u0142 w Galicji i Prusach Wschodnich. Trafi\u0142 na dow\u00f3dc\u0119 o podobnych zami\u0142owaniach, kt\u00f3ry bez trudu nam\u00f3wi\u0142 m\u0142odego \u017co\u0142nierza do wyst\u0119p\u00f3w w wojskowym zespole muzycznym, podtrzymuj\u0105cym morale towarzyszy broni. Dwukrotnie ranny, za drugim razem dosta\u0142 krzy\u017c kawalerski Orderu \u015awi\u0119tego Jerzego – najwy\u017csze wyr\u00f3\u017cnienie, jakiego m\u00f3g\u0142 dost\u0105pi\u0107 zwyk\u0142y szeregowiec w armii rosyjskiej. Ze szpitala nie wr\u00f3ci\u0142 na front. W 1917 roku, ju\u017c po upadku caratu, rozpocz\u0105\u0142 r\u00f3wnoleg\u0142e studia w Instytucie Technologicznym w Charkowie i w tamtejszym konserwatorium, w klasie w\u0142oskiego \u015bpiewaka Federica Bugamellego. Cztery lata p\u00f3\u017aniej zadebiutowa\u0142 na scenie Opery Charkowskiej w partii Pimena. Wkr\u00f3tce potem za\u015bpiewa\u0142 Griemina w Onieginie <\/em>i Orlika w Mazepie, <\/em>dosta\u0142 tytu\u0142ow\u0105 rol\u0119 w Mefistofelesie<\/em> Boita i wst\u0105pi\u0142 na \u015bcie\u017ck\u0119 zawrotnej kariery. W 1925 roku \u015bpiewa\u0142 ju\u017c w Leningradzie. Trzy lata p\u00f3\u017aniej zmierzy\u0142 si\u0119 po raz pierwszy z parti\u0105 Borysa. Najwi\u0119ksze triumfy \u015bwi\u0119ci\u0142 w repertuarze rosyjskim: jako Dosifiej w Chowa\u0144szczy\u017anie, <\/em>Rus\u0142an w operze Glinki, Sobakin w Carskiej narzeczonej <\/em>Rimskiego-Korsakowa. Na prze\u0142omie lat dwudziestych i trzydziestych wyst\u0119powa\u0142 na scenach Pary\u017ca, Berlina i Londynu. Zar\u00f3wno krytyka, jak i publiczno\u015b\u0107 dostrzeg\u0142a w nim godnego nast\u0119pc\u0119 Szalapina.<\/p>\n

A przecie\u017c Rejzen pod wieloma wzgl\u0119dami by\u0142 lepszym \u015bpiewakiem – obdarzonym basem o ciep\u0142ej, aksamitnej barwie, nieskazitelnym intonacyjnie, doskona\u0142ym technicznie i pe\u0142nym wyrazu. Swoich bohater\u00f3w rysowa\u0142 subteln\u0105 kresk\u0105, stroni\u0105c od typowego dla \u00f3wczesnej szko\u0142y rosyjskiej nadmiaru emocji. Wyborny postaciowo, nigdy nie nadrabia\u0142 aktorstwem. By\u0142 wystarczaj\u0105co inteligentny i muzykalny, by prowadzi\u0107 sw\u00f3j g\u0142os jak instrument, wodzi\u0107 po strunach g\u0142osowych niewidzialnym smyczkiem, dociska\u0107 je niewidzialnymi palcami – z wdzi\u0119kiem i smakiem najwyborniejszego wiolonczelisty. Stalin pozna\u0142 si\u0119 na nim po moskiewskim przedstawieniu Fausta <\/em>Gounoda, w go\u015bcinnym wykonaniu zespo\u0142\u00f3w teatru z Leningradu. Zadar\u0142 g\u0142ow\u0119, by spojrze\u0107 w oczy przystojnego olbrzyma i oznajmi\u0142 tonem nieznosz\u0105cym sprzeciwu: „Doskonale pan \u015bpiewa”. Nietrudno si\u0119 domy\u015bli\u0107 fina\u0142u tego spotkania. W 1930 roku Rejzen do\u0142\u0105czy\u0142 do zespo\u0142u Teatru Bolszoj. Mieszkanie te\u017c si\u0119 znalaz\u0142o. \u015apiewak zwi\u0105za\u0142 si\u0119 z moskiewsk\u0105 scen\u0105 a\u017c do nieoficjalnej emerytury w 1954 roku. Do katalogu wybitnych kreacji dopisywa\u0142 kolejne role, mi\u0119dzy innymi Wotana w Pier\u015bcieniu Nibelunga<\/em>, Filipa w Don Carlosie <\/em>i Konczaka w Kniaziu Igorze<\/em>. By\u0142 trzykrotnym laureatem Nagrody Stalinowskiej, ale w ostatniej intrydze Stalina uczestniczy\u0107 nie mia\u0142 zamiaru. Jako jeden z nielicznych artyst\u00f3w pochodzenia \u017cydowskiego odm\u00f3wi\u0142 podpisu pod os\u0142awionym listem w sprawie „terrorystycznej dzia\u0142alno\u015bci kremlowskich lekarzy-szkodnik\u00f3w”, powi\u0105zanych z rzekomo szpiegowskim o\u015brodkiem w \u017bydowskim Komitecie Antyfaszystowskim. Trudno przewidzie\u0107, jak potoczy\u0142yby si\u0119 jego dalsze losy, gdyby nie \u015bmier\u0107 tyrana. <\/span><\/p>\n

W 1954 roku zacz\u0105\u0142 prowadzi\u0107 zaj\u0119cia w moskiewskim Instytucie Gniesinych. W roku 1965 obj\u0105\u0142 katedr\u0119 \u015bpiewu solowego w sto\u0142ecznym konserwatorium. W wieku osiemdziesi\u0119ciu lat wyst\u0105pi\u0142 z pami\u0119tnym recitalem jubileuszowym. Pi\u0119\u0107 lat p\u00f3\u017aniej po raz ostatni za\u015bpiewa\u0142 Borysa w Teatrze Bolszoj. Po\u017cegna\u0142 si\u0119 ze scen\u0105 jako dziewi\u0119\u0107dziesi\u0119ciolatek, parti\u0105 ksi\u0119cia Griemina. Ten bezprecedensowy i do dzi\u015b niepobity wyczyn odnotowano w Ksi\u0119dze Guinnessa. Zmar\u0142 w 1992 roku po wylewie krwi do m\u00f3zgu. Spocz\u0105\u0142 na Cmentarzu Wwiede\u0144skim w Moskwie, zwanym te\u017c Cmentarzem Innowierc\u00f3w. Prze\u017cy\u0142 97 lat. \u017bona Raszel do\u0142\u0105czy\u0142a do niego rok p\u00f3\u017aniej. Prze\u017cy\u0142a 95 lat. Oboje prze\u017cyli zmierzch Imperium, kilka rewolucji, dwie wielkie wojny, stalinowskie czystki, kolejne odwil\u017ce i upadek Zwi\u0105zku Radzieckiego. Pisz\u0119 to na pociech\u0119 mieszka\u0144com dzisiejszej Gor\u0142\u00f3wki, kt\u00f3ra w 2014 roku zosta\u0142a opanowana przez prorosyjskich separatyst\u00f3w i wcielona do samozwa\u0144czej Republiki Donieckiej. W Donbasie nic nie trwa wiecznie i prawie wszystko da si\u0119 prze\u017cy\u0107, cho\u0107 smutna to pociecha dla ludzi, kt\u00f3rzy przyszli na \u015bwiat w dawnej ostoi uchod\u017ac\u00f3w.<\/p>\n