{"id":2455,"date":"2017-10-12T20:28:15","date_gmt":"2017-10-12T18:28:15","guid":{"rendered":"http:\/\/atorod.pl\/?p=2455"},"modified":"2017-10-12T22:23:38","modified_gmt":"2017-10-12T20:23:38","slug":"rubinstein-i-glos-pana","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/atorod.pl\/?p=2455","title":{"rendered":"Rubinstein i g\u0142os Pana"},"content":{"rendered":"

Gdzie dw\u00f3ch si\u0119 bije, tam trzeci korzysta. Tym razem w b\u00f3jk\u0119 na premiery wda\u0142y si\u0119 trzy polskie teatry operowe i jedna sala koncertowa, postanowi\u0142am wi\u0119c przewrotnie spakowa\u0107 manatki i uciec na weekend do Lubeki. Z pewno\u015bci\u0105 skorzystam, wys\u0142uchawszy Lataj\u0105cego Holendra <\/em>pod batut\u0105 Anthony’ego Negusa w tamtejszym Staatstheater, nie przepadn\u0105 mi te\u017c nowe inscenizacje we Wroc\u0142awiu, Poznaniu i Warszawie, na kt\u00f3re wybior\u0119 si\u0119 w przysz\u0142ym tygodniu. Strac\u0119 jednak mo\u017cliwo\u015b\u0107 wys\u0142uchania Moj\u017cesza<\/em> Antona Rubinsteina w Filharmonii Narodowej, w ramach koncertu obj\u0119tego patronatem UNESCO i zapowiadanego jako wsp\u00f3\u0142czesne prawykonanie opery sakralnej rosyjskiego pianisty i kompozytora. Rzecz zapowiada si\u0119 na tyle ciekawie, \u017ce spr\u00f3buj\u0119 zach\u0119ci\u0107 moich Czytelnik\u00f3w, by zast\u0105pili Upiora i donie\u015bli mi potem, czy by\u0142o warto.<\/p>\n

„Rosjanie m\u00f3wi\u0105, \u017ce jestem Niemcem, Niemcy – \u017ce jestem Rosjaninem, \u017bydzi uwa\u017caj\u0105 mnie za chrze\u015bcijanina, a chrze\u015bcijanie za \u017byda. Piani\u015bci wol\u0105 nazywa\u0107 mnie kompozytorem, kompozytorzy – pianist\u0105. Wielbiciele klasyki my\u015bl\u0105, \u017ce jestem awangardyst\u0105, awangardy\u015bci zarzucaj\u0105 mi konserwatyzm. Wniosek, \u017ce ani ze mnie pies, ani wydra: \u017ca\u0142osne, doprawdy, stworzenie” – skar\u017cy\u0142 si\u0119 Rubinstein w swoich pami\u0119tnikach. Istotnie, Anton przez ca\u0142e \u017cycie mia\u0142 k\u0142opoty z to\u017csamo\u015bci\u0105, wynikaj\u0105ce po cz\u0119\u015bci z jego pochodzenia, po cz\u0119\u015bci z burzliwych zawirowa\u0144 epoki, w jakiej przysz\u0142o mu \u017cy\u0107. Urodzi\u0142 si\u0119 w 1829 roku na podolskiej wsi Wychwatyniec (obecnie Ofatin\u021bi w Mo\u0142dawii), jako drugi z pi\u0119ciorga dzieci \u017cydowskiego rolnika Grigorija i jego \u017cony Kalerii z domu L\u00f6wenstein, kt\u00f3ra wychowa\u0142a si\u0119 i odebra\u0142a gruntowne wykszta\u0142cenie – tak\u017ce muzyczne – w rodzinnym domu na pruskim \u015al\u0105sku. Na pocz\u0105tku XIX wieku w carskiej Rosji ustanowiono statut, kt\u00f3rego celem by\u0142a ca\u0142kowita asymilacja ludno\u015bci \u017cydowskiej: przed \u017bydami otwarto drog\u0119 do awansu spo\u0142ecznego, ale za cen\u0119 ca\u0142kowitego zerwania z tradycj\u0105. Prze\u015bladowania narasta\u0142y: kilka lat po narodzinach Antona w Berdyczowie zebra\u0142 si\u0119 ca\u0142y klan Rubinstein\u00f3w, w liczbie ponad sze\u015b\u0107dziesi\u0119ciu os\u00f3b, by dokona\u0107 konwersji na prawos\u0142awie. Wkr\u00f3tce potem Grigorij przeni\u00f3s\u0142 si\u0119 wraz \u017con\u0105 i dzie\u0107mi do Moskwy, gdzie otworzy\u0142 fabryk\u0119 o\u0142\u00f3wk\u00f3w. Mimo \u017ce interes szed\u0142 niesporo, Kaleria do\u0142o\u017cy\u0142a wszelkich stara\u0144, by wyedukowa\u0107 swoich dw\u00f3ch najbardziej uzdolnionych syn\u00f3w – Antona i Niko\u0142aja – na muzyk\u00f3w z prawdziwego zdarzenia. Anton od si\u00f3dmego roku \u017cycia pobiera\u0142 darmowe lekcje u francuskiego pianisty Alexandra Villoinga. Pierwszy koncert da\u0142 jako dziesi\u0119ciolatek. Villoing zaj\u0105\u0142 si\u0119 osobi\u015bcie zorganizowaniem europejskiej trasy koncertowej ch\u0142opca, kt\u00f3r\u0105 mia\u0142 nadziej\u0119 zako\u0144czy\u0107 zapisaniem swojego ucznia do paryskiego konserwatorium. Nastoletniemu cudzoziemcowi odm\u00f3wiono nawet prawa do wst\u0119pnych przes\u0142ucha\u0144, nie przeszkodzi\u0142o to jednak w jego ol\u015bniewaj\u0105cej karierze. Dalsze losy Rubinsteina to przedziwny splot triumfalnych sukces\u00f3w – przede wszystkim pianistycznych – oraz tw\u00f3rczych spor\u00f3w i dyskusji, w kt\u00f3rych Anton zajmowa\u0142 cz\u0119sto pozycj\u0119 outsidera: z jednej strony podziwianego za niezwyk\u0142y talent, z drugiej – lekcewa\u017conego za nieukrywan\u0105 niech\u0119\u0107 do rosyjskiego nacjonalizmu.<\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

Anton Rubinstein. Fot. J. Ganz, Bruksela, 1890.<\/p>\n

Rubinstein okaza\u0142 si\u0119 bardzo p\u0142odnym kompozytorem. W jego dorobku znalaz\u0142o si\u0119 mi\u0119dzy innymi a\u017c dwadzie\u015bcia oper, w wi\u0119kszo\u015bci zapomnianych – poza Demonem<\/em>, opartym na motywach wierszowanej „powie\u015bci wschodniej” Michai\u0142a Lermontowa. Najwi\u0119ksz\u0105 ambicj\u0105 Rubinsteina by\u0142o jednak wypracowanie swoistej hybrydy opery i oratorium. Jego pierwsz\u0105 wprawk\u0105 do „geistliche Opera” („duchownaja opera”) by\u0142a sacra rappresentazione Sulamitka<\/em> (ok. 1860). Kolejne dzie\u0142a, w liczbie pi\u0119ciu – wraz z nieuko\u0144czonym Kainem<\/em> – powstawa\u0142y a\u017c do \u015bmierci tw\u00f3rcy w 1894 roku, coraz dobitniej odzwierciedlaj\u0105c jego pragnienie, by wprowadzi\u0107 na scen\u0119 biblijne postaci z krwi i ko\u015bci, do\u015bwiadczaj\u0105ce podobnych rozterek i emocji, jak bohaterowie oper „\u015bwieckich”. Rubinstein nie czyni\u0142 tego z pobudek religijnych: mimo chrztu deklarowa\u0142 si\u0119 jako ateista. Z jednej strony, szed\u0142 z duchem czasu, wpisuj\u0105c si\u0119 w nurt wzmo\u017conej dekadenckiej duchowo\u015bci, kt\u00f3ry wkr\u00f3tce mia\u0142 wyda\u0107 kilka wspania\u0142ych owoc\u00f3w – w\u015br\u00f3d nich VIII Symfoni\u0119 <\/em>Mahlera. Z drugiej – pr\u00f3bowa\u0142 dotrze\u0107 do \u017ar\u00f3de\u0142 swojej to\u017csamo\u015bci, wskrzesi\u0107 utracon\u0105 tradycj\u0119 \u017cydowsk\u0105, cho\u0107by nawi\u0105zuj\u0105c do w\u0105tk\u00f3w wsp\u00f3\u0142dzielonych przez inne wyznania.<\/p>\n

Rosyjski dyrygent Michai\u0142 Jurowski – syn kompozytora W\u0142adimira Michai\u0142owicza i ojciec dw\u00f3ch znakomitych, du\u017co lepiej znanych na \u015bwiecie kapelmistrz\u00f3w W\u0142adimira i Dmitrija – od d\u0142u\u017cszego czasu marzy\u0142 o wydobyciu z mrok\u00f3w zapomnienia opery Rubinsteina Moj\u017cesz: <\/em>pot\u0119\u017cnego neoromantycznego fresku w o\u015bmiu obrazach, z kt\u00f3rych najbardziej spektakularny przedstawia scen\u0119 podyktowania Dziesi\u0119ciorga Przykaza\u0144 przez Jahwe, z parti\u0105 G\u0142osu Boga napisan\u0105 na g\u0142os tenorowy. Eklektyzm dzie\u0142a przerazi\u0142 nawet autora, kt\u00f3ry przyzna\u0142, \u017ce jest ono „zbyt teatralne na sal\u0119 koncertow\u0105, a przy tym zbyt bliskie oratorium, \u017ceby wystawi\u0107 je na scenie”. Mia\u0142 racj\u0119: do planowanej premiery w Dre\u017anie nie dosz\u0142o nigdy. W 1892 roku oper\u0119 zamierzano wystawi\u0107 w ramach dw\u00f3ch wieczor\u00f3w w praskim Neues Deutschestheater: z przyczyn finansowych sko\u0144czy\u0142o si\u0119 na zamkni\u0119tej pr\u00f3bie generalnej. W nast\u0119pnych latach Moj\u017cesz <\/em>doczeka\u0142 si\u0119 kilku europejskich wykona\u0144 koncertowych, miedzy innymi w Rydze, nie wiadomo jednak, czy zagrano go w ca\u0142o\u015bci, czy tylko we fragmentach – co zreszt\u0105 przewidzia\u0142 i dopuszcza\u0142 sam kompozytor. Kilka miesi\u0119cy po \u015bmierci Rubinsteina utw\u00f3r dotar\u0142 za Ocean – w niepe\u0142nej postaci – gdzie spotka\u0142 si\u0119 z do\u015b\u0107 ch\u0142odnym przyj\u0119ciem krytyki. Jeden z \u00f3wczesnych recenzent\u00f3w pisa\u0142, \u017ce Moj\u017cesz<\/em> „ol\u015bniewa bogactwem wyobra\u017ani i odstr\u0119cza typow\u0105 dla Rosjan niedba\u0142o\u015bci\u0105 o szczeg\u00f3\u0142”. Przesz\u0142o sto lat p\u00f3\u017aniej Jurowski doszed\u0142 do ca\u0142kiem przeciwnych wniosk\u00f3w: \u017ce ma do czynienia z nies\u0142usznie zapoznanym arcydzie\u0142em.<\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

Michai\u0142 Jurowski. Fot. IMG Artists.<\/p>\n

Za trzy dni, w niedziel\u0119 15 pa\u017adziernika, b\u0119dzie okazja przekona\u0107 si\u0119, kto ma racj\u0119 w tym sporze. Na estradzie Filharmonii Narodowej wyst\u0105pi kilkana\u015bcioro solist\u00f3w, cz\u0119sto w podw\u00f3jnych rolach. Parti\u0119 tytu\u0142ow\u0105 za\u015bpiewa Stanis\u0142aw Kuflyuk, w posta\u0107 Jokebe wcieli si\u0119 Ma\u0142gorzata Walewska, G\u0142os Boga przem\u00f3wi wagnerowskim tenorem Torstena Kerla, kt\u00f3remu dyrygent powierzy\u0142 te\u017c rol\u0119 Faraona. Recytowana partia Narratora przypad\u0142a w udziale Jerzemu Treli. Polsk\u0105 Orkiestr\u0105 Sinfonia Iuventus, Ch\u00f3rem FN pod kierunkiem Bartosza Micha\u0142owskiego oraz Ch\u00f3rem Dzieci\u0119cym ARTOS, przygotowanym przez Danut\u0119 Chmursk\u0105, zadyryguje Michai\u0142 Jurowski. Ci, kt\u00f3rzy nie dotr\u0105 – ze mn\u0105 w\u0142\u0105cznie – mog\u0105 wkr\u00f3tce liczy\u0107 na nagranie studyjne, zarejestrowane wcze\u015bniej w Studiu Koncertowym Polskiego Radia. Ciekawe, czy odkurzona opera Rubinsteina poniesie nas na skrzyd\u0142ach orlich, czy wyl\u0105duje na powr\u00f3t w lamusie, potwierdzaj\u0105c prawdziwo\u015b\u0107 s\u0142\u00f3w recenzenta z Nebraski.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Gdzie dw\u00f3ch si\u0119 bije, tam trzeci korzysta. Tym razem w b\u00f3jk\u0119 na premiery wda\u0142y si\u0119 trzy polskie teatry operowe i jedna sala koncertowa, postanowi\u0142am wi\u0119c przewrotnie spakowa\u0107 manatki i uciec na weekend do Lubeki. Z pewno\u015bci\u0105 skorzystam, wys\u0142uchawszy Lataj\u0105cego Holendra pod batut\u0105 Anthony’ego Negusa w tamtejszym Staatstheater, nie przepadn\u0105 mi te\u017c nowe inscenizacje we Wroc\u0142awiu, … [Read more…]<\/a><\/span><\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[8],"tags":[],"class_list":{"0":"entry","1":"post","2":"publish","3":"author-mangusta","4":"post-2455","6":"format-standard","7":"category-miscellanea"},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/2455","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=2455"}],"version-history":[{"count":5,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/2455\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":2462,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/2455\/revisions\/2462"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=2455"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=2455"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=2455"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}