{"id":2538,"date":"2017-11-19T11:15:30","date_gmt":"2017-11-19T10:15:30","guid":{"rendered":"http:\/\/atorod.pl\/?p=2538"},"modified":"2017-11-19T11:15:30","modified_gmt":"2017-11-19T10:15:30","slug":"jak-stado-baranow","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/atorod.pl\/?p=2538","title":{"rendered":"Jak stado baran\u00f3w"},"content":{"rendered":"

Niespe\u0142na trzy tygodnie po nowojorskiej premierze mieli\u015bmy okazj\u0119 obejrze\u0107 transmisj\u0119 kolejnego przedstawienia Anio\u0142a zag\u0142ady<\/em> z Metropolitan Opera. Widzowie dziel\u0105 si\u0119 opiniami na gor\u0105co: wygl\u0105da na to, \u017ce nowa opera Thomasa Ad\u00e8sa spotka\u0142a si\u0119 z doskona\u0142ym przyj\u0119ciem polskich meloman\u00f3w. Tych, kt\u00f3rzy przegapili lub chc\u0105 dowiedzie\u0107 si\u0119 czego\u015b wi\u0119cej, zapraszam do lektury kr\u00f3tkiego eseju, kt\u00f3ry ukaza\u0142 si\u0119 w ksi\u0105\u017ceczce programowej projekcji, przygotowanej przez dystrybutora cyklu \u201eThe Met: Live in HD\u201d.<\/p>\n

***<\/p>\n

Norman Lebrecht, brytyjski publicysta-skandalista, uwa\u017cany powszechnie za jednego z najmniej rzetelnych dziennikarzy muzycznych \u015bwiata, prowadzi od dziesi\u0119ciu lat blog Slipped Disc. <\/em>Prowadzi go zawzi\u0119cie, publikuj\u0105c po kilka post\u00f3w dziennie. Trudno znale\u017a\u0107 w sieci obfitsze \u017ar\u00f3d\u0142o informacji, dezinformacji, bezczelnych plotek, z\u0142o\u015bliwo\u015bci i skrajnie tendencyjnych opinii \u2013 sformu\u0142owanych na tyle dowcipnie, by \u015bci\u0105gn\u0105\u0107 na stron\u0119 setki tysi\u0119cy czytelnik\u00f3w. Nie wy\u0142\u0105czaj\u0105c ni\u017cej podpisanej. Nie jest to lektura godna polecenia dla pocz\u0105tkuj\u0105cych meloman\u00f3w. Lebrecht potrafi wple\u015b\u0107 w kr\u00f3tk\u0105 notk\u0119 tyle b\u0142\u0119d\u00f3w faktograficznych, \u017ce czasem trzeba si\u0119 nie\u017ale napoci\u0107, \u017ceby oddzieli\u0107 ziarno od plew. Niewykluczone, \u017ce robi to specjalnie, by sprowokowa\u0107 komentator\u00f3w do dyskusji. Kilka dni temu, tu\u017c po nowojorskiej premierze Anio\u0142a zag\u0142ady <\/em>Thomasa Ad\u00e8sa, za\u0142ama\u0142 r\u0119ce nad nag\u0142ym wysypem oper powsta\u0142ych na kanwie s\u0142ynnych film\u00f3w. I rozp\u0119ta\u0142 internetow\u0105 burz\u0119.<\/p>\n

W jednym nie spos\u00f3b odm\u00f3wi\u0107 mu racji. Istotnie, coraz wi\u0119cej kompozytor\u00f3w si\u0119ga w swoich dzie\u0142ach po tematyk\u0119 filmow\u0105. Nicholas Maw poszed\u0142 do kina na Wyb\u00f3r Zofii <\/em>w re\u017cyserii Alana J. Pakuli, po czym stworzy\u0142 operow\u0105 adaptacj\u0119 powie\u015bci Styrona. Sk\u0105din\u0105d pot\u0119\u017cnych rozmiar\u00f3w: Sophie\u2019s Choice <\/em>w wersji pierwotnej trwa przesz\u0142o cztery godziny. Austriaczka Olga Neuwirth zaproponowa\u0142a w\u0142asn\u0105 wersj\u0119 Zagubionej autostrady <\/em>Davida Lyncha \u2013 z jakim skutkiem, przekonali\u015bmy si\u0119 tak\u017ce w Polsce, przy okazji dw\u00f3ch spektakli zainscenizowanych na estradzie wroc\u0142awskiego NFM. Charles Wuorinen, ameryka\u0144ski laureat Nagrody Pulitzera, skomponowa\u0142 Brokeback Mountain<\/em> na zam\u00f3wienie Gerarda Mortiera, \u00f3wczesnego szefa New York City Opera, kt\u00f3ry wkr\u00f3tce potem obj\u0105\u0142 dyrekcj\u0119 Teatro Real w Madrycie. Dwuaktowe dzie\u0142o doczeka\u0142o si\u0119 premiery na p\u00f3\u0142tora miesi\u0105ca przed \u015bmierci\u0105 Mortiera i uros\u0142o do rangi muzycznego ho\u0142du pami\u0119ci kontrowersyjnego administratora \u015bwiatowych scen operowych. Inny Amerykanin, Keeril Makan, w\u0142a\u015bnie wystawi\u0142 w Los Angeles Person\u0119 <\/em>wed\u0142ug filmu Bergmana.<\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

Fot. Ken Howard.<\/p>\n

\u0179le to czy dobrze? Zwolennicy zwracaj\u0105 uwag\u0119, \u017ce film jest r\u00f3wnie uprawnionym no\u015bnikiem narracji, jak sztuka teatralna, powie\u015b\u0107 albo historia z \u017cycia wzi\u0119ta, kt\u00f3re do dzi\u015b inspiruj\u0105 tw\u00f3rc\u00f3w oper. Przeciwnicy wskazuj\u0105, \u017ce film jest zamkni\u0119tym dzie\u0142em sztuki \u2013 wyre\u017cyserowanym na podstawie konkretnego scenariusza, z udzia\u0142em okre\u015blonych aktor\u00f3w, w specyficznej scenerii i kostiumach, cz\u0119sto z towarzyszeniem specjalnie opracowanej \u015bcie\u017cki d\u017awi\u0119kowej. Kolejne seanse w kinie \u2013 w przeciwie\u0144stwie do inscenizacji sztuk w rozmaitych teatrach \u2013 nie r\u00f3\u017cni\u0105 si\u0119 niczym od siebie. Co nie oznacza, \u017ce skomponowanie dobrej opery na motywach filmowych jest zadaniem niemo\u017cliwym: wymaga jednak znacznie wi\u0119kszego wyczucia i kunsztu ni\u017c adaptacja dzie\u0142a literackiego.<\/p>\n

Lebrecht zamie\u015bci\u0142 ten post przede wszystkim na znak sprzeciwu wobec utworu Ad\u00e8sa \u2013 tw\u00f3rcy, kt\u00f3rego serdecznie nie znosi, podobnie jak Rupert Christiansen, publicysta \u201eThe Telegraph\u201d, gdzie w jednej z recenzji nazwa\u0142 go \u201eprzechwalonym pupilkiem krytyki\u201d. Zarozumia\u0142y, czasem wr\u0119cz arogancki, a przy tym piekielnie uzdolniony Ad\u00e8s istotnie wzbudza skrajne emocje. R\u00f3wnie\u017c w\u015br\u00f3d koleg\u00f3w po fachu, kt\u00f3rzy nie mog\u0105 \u015bcierpie\u0107, \u017ce na deskach Metropolitan Opera House go\u015bci ju\u017c druga z trzech jego oper \u2013 po doskonale przyj\u0119tej Burzy<\/em>, wystawionej tam jesieni\u0105 2012 roku.<\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

Fot. Ken Howard.<\/p>\n

Kompozytor t\u0142umaczy z typow\u0105 dla siebie dezynwoltur\u0105, \u017ce tak naprawd\u0119 Anio\u0142 zag\u0142ady<\/em> by\u0142 pierwszy. Arcydzie\u0142o Bu\u00f1uela obejrza\u0142 w wieku dwudziestu kilku lat i z miejsca uzna\u0142 je za doskona\u0142y materia\u0142 wyj\u015bciowy do napisania opery. Z pewno\u015bci\u0105 zinterpretowa\u0142 je wnikliwiej ni\u017c wi\u0119kszo\u015b\u0107 r\u00f3wie\u015bnik\u00f3w: wychowa\u0142 si\u0119 w domu otwartym, prowadzonym przez dwoje wybitnych humanist\u00f3w. Jego ojciec Timothy jest z wykszta\u0142cenia filologiem klasycznym, z wyboru \u2013 cenionym t\u0142umaczem poezji. Matka, Dawn Ad\u00e8s, profesor University of Essex i Dama Orderu Imperium Brytyjskiego, specjalizuje si\u0119 w zagadnieniach dadaizmu, surrealizmu oraz tw\u00f3rczo\u015bci Salvadora Dal\u00ed i Francisa Bacona. Rodzice traktowali ma\u0142ego Thomasa jak doros\u0142ego i pozwalali mu nie tylko uczestniczy\u0107, ale i zabiera\u0107 g\u0142os w domowych spotkaniach ze s\u0142ynnymi artystami i pisarzami. Nic dziwnego, \u017ce z takim baga\u017cem wiedzy i do\u015bwiadcze\u0144 nie da\u0142 si\u0119 nabra\u0107 na obiegow\u0105, powtarzan\u0105 przez wielu filmoznawc\u00f3w opini\u0119, jakoby Anio\u0142 zag\u0142ady <\/em>plasowa\u0142 si\u0119 w nurcie kina surrealistycznego. Ad\u00e8s przeanalizowa\u0142 film na ch\u0142odno i uzna\u0142 go za dzie\u0142o na wskro\u015b realistyczne, aczkolwiek z elementami satyry i alegorii.<\/p>\n

Streszczenie fabu\u0142y istotnie brzmi do\u015b\u0107 dziwacznie. Meksyk, koniec lat pi\u0119\u0107dziesi\u0105tych ubieg\u0142ego wieku. Edmundo N\u00f3bile i jego \u017cona Lucia wracaj\u0105 do domu po wieczorze sp\u0119dzonym w operze. Wraz z zaproszonymi go\u015b\u0107mi odkrywaj\u0105, \u017ce z ich rezydencji znikli wszyscy s\u0142u\u017c\u0105cy poza ochmistrzem. Go\u015bcie przechodz\u0105 do pokoju muzycznego i zamiast rozej\u015b\u0107 si\u0119 do dom\u00f3w, k\u0142ad\u0105 si\u0119 spa\u0107, gdzie popadnie. Nazajutrz okazuje si\u0119, \u017ce jaki\u015b tajemnicza si\u0142a nie pozwala im wyj\u015b\u0107. Uwi\u0119zieni w otwartym domu, zaczynaj\u0105 walczy\u0107 o przetrwanie. Wyzbywaj\u0105 si\u0119 cywilizacyjnych zahamowa\u0144, uprawiaj\u0105 seks na oczach wszystkich, rozpalaj\u0105 ognisko na pod\u0142odze, wybijaj\u0105 dziur\u0119 w \u015bcianie, \u017ceby si\u0119 dosta\u0107 do wody, zarzynaj\u0105 i zjadaj\u0105 zb\u0142\u0105kan\u0105 owc\u0119, targaj\u0105 si\u0119 na w\u0142asne \u017cycie. Jedynym sposobem zdj\u0119cia kl\u0105twy jest stopniowe odegranie ca\u0142ej sytuacji wstecz, a\u017c do punktu wyj\u015bcia. Kiedy nieszcz\u0119\u015bnikom uda si\u0119 wreszcie wyrwa\u0107 na wolno\u015b\u0107, maszeruj\u0105 na msz\u0119 dzi\u0119kczynn\u0105 do ko\u015bcio\u0142a i zn\u00f3w zamykaj\u0105 si\u0119 w czterech \u015bcianach.<\/p>\n

Ad\u00e8s uzna\u0142, \u017ce w filmie Bu\u00f1uela nie chodzi o to, dlaczego go\u015bcie nie mog\u0105 wyj\u015b\u0107 z rezydencji, tylko o to, dlaczego wyj\u015b\u0107 z niej nie chc\u0105. Co ich tam trzyma \u2013 mimo udr\u0119ki, jak\u0105 cierpi\u0105 w pozornym zamkni\u0119ciu? Strach przed konsekwencjami wy\u0142amania si\u0119 spod dyktatu w\u0142adzy i konwencji? Niech\u0119\u0107 do jakichkolwiek zmian? Przyzwyczajenie? By\u0107 mo\u017ce wszystko naraz, skoro wydostawszy si\u0119 z jednej opresji, natychmiast pakuj\u0105 si\u0119 w drug\u0105. Jak stado bezmy\u015blnych owiec, kt\u00f3re w ostatniej scenie filmu wchodz\u0105 rz\u0105dkiem do ko\u015bcio\u0142a, przy akompaniamencie serii z karabin\u00f3w maszynowych. Nic si\u0119 nie zmieni\u0142o.<\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

Fot. Ken Howard.<\/p>\n

Anio\u0142 zag\u0142ady<\/em>, <\/em>kt\u00f3rego wcze\u015bniej nie uda\u0142o si\u0119 zrealizowa\u0107 r\u00f3wnie\u017c ze wzgl\u0119du na ograniczenia wynikaj\u0105ce z praw autorskich, wyr\u00f3s\u0142 z do\u015bwiadcze\u0144 dw\u00f3ch poprzednich oper Ad\u00e8sa \u2013 Powder Her Face <\/em>i Burzy<\/em>. Zar\u00f3wno w warstwie tekstowej, jak czysto muzycznej daje si\u0119 wyczu\u0107 ten sam klimat osaczenia, l\u0119ku przed nieznanym, tkwienia w okowach uprzedze\u0144 i stereotyp\u00f3w. Partytura Anio\u0142a <\/em>jest kwintesencj\u0105 \u201eeklektycznego\u201d stylu kompozytora: na przemian g\u0119sta i rozwarstwiona jak znoszony jedwab, spod kt\u00f3rego przebijaj\u0105 si\u0119 delikatne barwy pojedynczych grup instrumentalnych. Kiedy go\u015bcie wpadaj\u0105 w panik\u0119, Ad\u00e8s maluje narastaj\u0105cy chaos z\u0142o\u017conymi rytmami staccato,<\/em> uporczywymi zmianami tempa, wreszcie pot\u0119\u017cnymi, kilkuoktawowymi glissandami fal Martenota i smyczk\u00f3w. W\u015bciek\u0142e interwencje perkusji przywodz\u0105 na my\u015bl skojarzenia z rodzinn\u0105 miejscowo\u015bci\u0105 Bu\u00f1uela \u2013 arago\u0144sk\u0105 Caland\u0105, gdzie w ka\u017cdy Wielki Pi\u0105tek tysi\u0105ce b\u0119bn\u00f3w obwieszczaj\u0105 pocz\u0105tek m\u0119ki Chrystusa i milkn\u0105 dopiero w sobotnie popo\u0142udnie. Czterna\u015bcioro solist\u00f3w przebywa na scenie w\u0142a\u015bciwie bez przerwy \u2013 jak w rezydencji Edmunda N\u00f3bile. Ich \u015bpiew si\u0119ga granic skali, rozbrzmiewa chwilami jak krzyk udr\u0119czonych zwierz\u0105t. W punktach kulminacyjnych g\u0142osy nawarstwiaj\u0105 si\u0119 w burzliwe, dysonansowe klastery. W momentach roz\u0142adowania napi\u0119cia Ad\u00e8s g\u0142adzi nasze uszy muzycznymi odwo\u0142aniami do przesz\u0142o\u015bci: muzyki baroku, w\u0142oskiego belcanta, francuskiej opery romantycznej, modernizmu spod znaku Szostakowicza i Brittena. W nami\u0119tnej odzie Francisca do kawowych \u0142y\u017ceczek pobrzmiewa echo arii z p\u0142aszczem; w samob\u00f3jczym pakcie Eduarda i Beatriz \u2013 mi\u0142osny duet Rodolfa i Mimi z Cyganerii<\/em>.<\/p>\n

Opr\u00f3cz upodobania do pastiszu i gry konwencj\u0105, Ad\u00e8s ma te\u017c specyficzne poczucie humoru. Na ostatniej stronie partytury Anio\u0142a<\/em> nie postawi\u0142 dw\u00f3ch pionowych kresek, sygnalizuj\u0105cych zako\u0144czenie utworu. I co teraz? Gnani owczym p\u0119dem, przechodzimy z rezydencji do ko\u015bcio\u0142a? Zaczynamy wszystko od pocz\u0105tku? Z tej matni naprawd\u0119 nie ma wyj\u015bcia \u2013 zdaje si\u0119 sugerowa\u0107 tw\u00f3rca.<\/p>\n

Czy mistrzostwo roboty kompozytorskiej dor\u00f3wnuje geniuszowi Bu\u00f1uela-filmowca? By\u0107 mo\u017ce nie, cho\u0107 trzeba przyzna\u0107 Ad\u00e8sowi, \u017ce zmierzy\u0142 si\u0142y na zamiary, nie zamiar pod\u0142ug si\u0142. Sporej liczbie odbiorc\u00f3w, zaznajomionych ju\u017c z kinowym pierwowzorem, odpadnie te\u017c element zaskoczenia, do\u015b\u0107 przecie\u017c istotny w dziele tak z\u0142o\u017conym i obfituj\u0105cym w podteksty. Tym bym si\u0119 jednak nie przejmowa\u0142a. Kiedy wybra\u0142am si\u0119 po raz pierwszy na Anio\u0142a zag\u0142ady <\/em>Bu\u00f1uela,<\/em> wiedzia\u0142am ju\u017c z grubsza, o czym to jest. Seans mia\u0142 si\u0119 zacz\u0105\u0107 punktualnie o si\u00f3dmej. P\u00f3\u0142 godziny p\u00f3\u017aniej wci\u0105\u017c tkwili\u015bmy przed zamkni\u0119tymi drzwiami warszawskiego iluzjonu, informowani przez zdenerwowan\u0105 obs\u0142ug\u0119, \u017ce s\u0105 jakie\u015b k\u0142opoty techniczne. W ko\u0144cu widzowie poprzedniego seansu wydostali si\u0119 na zewn\u0105trz. Z ulg\u0105. Weszli\u015bmy do sali w dziwnie ekscytuj\u0105cym poczuciu, \u017ce zamieniamy si\u0119 miejscami z go\u015b\u0107mi Se\u00f1ora N\u00f3bile. My\u015bl\u0119, \u017ce w podobnym nastroju powinni\u015bmy oczekiwa\u0107 pierwszego spotkania z oper\u0105 Ad\u00e8sa.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Niespe\u0142na trzy tygodnie po nowojorskiej premierze mieli\u015bmy okazj\u0119 obejrze\u0107 transmisj\u0119 kolejnego przedstawienia Anio\u0142a zag\u0142ady z Metropolitan Opera. Widzowie dziel\u0105 si\u0119 opiniami na gor\u0105co: wygl\u0105da na to, \u017ce nowa opera Thomasa Ad\u00e8sa spotka\u0142a si\u0119 z doskona\u0142ym przyj\u0119ciem polskich meloman\u00f3w. Tych, kt\u00f3rzy przegapili lub chc\u0105 dowiedzie\u0107 si\u0119 czego\u015b wi\u0119cej, zapraszam do lektury kr\u00f3tkiego eseju, kt\u00f3ry ukaza\u0142 si\u0119 … [Read more…]<\/a><\/span><\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[8],"tags":[],"class_list":{"0":"entry","1":"post","2":"publish","3":"author-mangusta","4":"post-2538","6":"format-standard","7":"category-miscellanea"},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/2538","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=2538"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/2538\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":2542,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/2538\/revisions\/2542"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=2538"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=2538"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=2538"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}