{"id":2576,"date":"2017-12-07T18:21:28","date_gmt":"2017-12-07T17:21:28","guid":{"rendered":"http:\/\/atorod.pl\/?p=2576"},"modified":"2022-07-10T21:44:13","modified_gmt":"2022-07-10T19:44:13","slug":"prorok-bynajmniej-nie-falszywy","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/atorod.pl\/?p=2576","title":{"rendered":"Prorok bynajmniej nie fa\u0142szywy"},"content":{"rendered":"

Tyle ju\u017c razy za\u0142amywa\u0142am r\u0119ce nad losem skrzywdzonych przez histori\u0119 kompozytor\u00f3w oraz ich oper – nies\u0142usznie wyrugowanych z repertuaru i z trudem powracaj\u0105cych na \u015bwiatowe sceny – \u017ce przy Meyerbeerze s\u0142\u00f3w mi zabrak\u0142o. Ten \u017byd urodzony w Niemczech, wykszta\u0142cony we W\u0142oszech, \u015bwi\u0119c\u0105cy triumfy w Pary\u017cu w minionych czasach blasku grand op\u00e9ra<\/i>, pad\u0142 ofiar\u0105 splotu wyj\u0105tkowo niefortunnych okoliczno\u015bci. Do upadku Meyerbeera przyczyni\u0142 si\u0119 mi\u0119dzy innymi Wagner, jego niegdysiejszy protegowany, kt\u00f3ry\u00a0wpierw deklarowa\u0142, \u017ce jest mu winien umys\u0142, serce i dozgonn\u0105 wdzi\u0119czno\u015b\u0107 za skierowanie w\u0142asnej tw\u00f3rczo\u015bci na zbawienn\u0105 drog\u0119, a po premierze\u00a0Proroka\u00a0<\/em>raptownie zmieni\u0142 front, czemu da\u0142 wyraz mi\u0119dzy innymi w os\u0142awionym pamflecie \u017bydostwo w muzyce<\/em>. A przecie\u017c czerpa\u0142 z tej muzyki pe\u0142nymi gar\u015bciami, nie tylko w Rienzim <\/em>i Lataj\u0105cym Holendrze<\/em>: bez Meyerbeerowskich Hugenot\u00f3w<\/em> nie by\u0142oby II aktu \u015apiewak\u00f3w norymberskich. <\/em>Chopin obwo\u0142a\u0142 Roberta Diab\u0142a <\/em>arcydzie\u0142em tu\u017c po paryskiej prapremierze, rok p\u00f3\u017aniej za\u015b skomponowa\u0142 Grand Duo concertant<\/em> na fortepian i wiolonczel\u0119, jeden z nielicznych utwor\u00f3w kameralnych w swoim dorobku, oparty na motywach z opery Meyerbeera. Wkr\u00f3tce po sukcesie Proroka <\/em>Liszt stworzy\u0142 monumentaln\u0105 Fantazj\u0119 i Fug\u0119 na temat „Ad nos, ad salutarem undam” – <\/em>mro\u017c\u0105cej krew w \u017cy\u0142ach, stylizowanej na chora\u0142 pie\u015bni anabaptyst\u00f3w. Meyerbeer – ojciec pe\u0142nokrwistego dramatu muzycznego, niezr\u00f3wnany mistrz orkiestracji, fenomenalny melodysta, wyciskaj\u0105cy ze \u015bpiewak\u00f3w ostatnie poty, nigdy jednak na przek\u00f3r naturalnym mo\u017cliwo\u015bciom g\u0142osu ludzkiego – popad\u0142 w zapomnienie wraz ze zmierzchem wielkiej opery historycznej, a \u017ce doprowadzi\u0142 ten gatunek do granic perfekcji, z up\u0142ywem kolejnych dziesi\u0119cioleci mala\u0142y nadzieje na wskrzeszenie jego tw\u00f3rczo\u015bci. Opery Meyerbeera znik\u0142y ze scen jeszcze przed I wojn\u0105 \u015bwiatow\u0105. Ostatnie polskie wystawienie Hugenot\u00f3w<\/em> odby\u0142o si\u0119 w 1903 roku we Lwowie.<\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

Cl\u00e9mentine Margaine<\/span><\/span> (Fid\u00e8s). Fot. Bettina St\u00f6\u00df<\/span><\/span>.<\/p>\n

Prorok<\/em>, kt\u00f3ry przyprawi\u0142 kiedy\u015b Wagnera o istny paroksyzm kompozytorskiej zawi\u015bci, jest dzi\u015b wspominany przede wszystkim w anegdocie: jako dzie\u0142o, na kt\u00f3rego prapremierze w 1849 roku scen\u0119 Opery Paryskiej po raz pierwszy w historii o\u015bwietlono lampami elektrycznymi, a w rozpoczynaj\u0105cym III akt balecie na zamarzni\u0119tym jeziorze wzi\u0119li udzia\u0142 tancerze je\u017cd\u017c\u0105cy na wrotkach. O tym, \u017ce mezzosopranow\u0105 parti\u0119 Fid\u00e8s Meyerbeer napisa\u0142 z my\u015bl\u0105 o Pauline Viardot, wybitnej \u015bpiewaczce i pianistce, uczennicy Liszta i Antonina Rejchy, kt\u00f3ry wprowadza\u0142 j\u0105 w arkana kompozycji, poliglotce i pisarce, przyjaci\u00f3\u0142ce Turgieniewa i Klary Schumann; \u017ce tw\u00f3rc\u0105 libretta jest Eug\u00e8ne Scribe, jeden z najp\u0142odniejszych i najbardziej wzi\u0119tych autor\u00f3w epoki, kt\u00f3ry przyczyni\u0142 si\u0119 tak\u017ce do sukces\u00f3w Roberta Diab\u0142a <\/em>i Hugenot\u00f3w<\/em>; \u017ce tematyka opery wpisa\u0142a si\u0119 idealnie w klimat nastroj\u00f3w po rewolucji lutowej i krwawo st\u0142umionych dniach czerwcowych 1848 roku, kt\u00f3rych kl\u0119ska po\u0142o\u017cy\u0142a kres Wio\u015bnie Lud\u00f3w we Francji – wspomina si\u0119 jakby rzadziej. Historia Jana z Lejdy, przyw\u00f3dcy anabaptyst\u00f3w, kt\u00f3ry po uwi\u0119zieniu Melchiora Hofmanna, zwiastuj\u0105cego nadej\u015bcie Kr\u00f3lestwa Bo\u017cego w 1533 roku, postanowi\u0142 wzi\u0105\u0107 sprawy we w\u0142asne r\u0119ce i ustanowi\u0107 paruzj\u0119 si\u0142\u0105 – wzbudza\u0142a nieuchronne skojarzenia z pogl\u0105dami g\u0142oszonymi przez utopijnych komunist\u00f3w, domagaj\u0105cych si\u0119 uznania roli proletariatu i zaprowadzenia spo\u0142ecze\u0144stwa bezklasowego. Libretto Proroka <\/em>jest mroczne, w\u0105tek mi\u0142osny zepchni\u0119ty w t\u0142o, motyw matki kochaj\u0105cej wyrodnego syna wbrew wszelkim okoliczno\u015bciom – wyeksponowany ponad zwyk\u0142\u0105 miar\u0119, a posta\u0107 g\u0142\u00f3wnego protagonisty – sprowadzona do roli antybohatera, przywodz\u0105cego na my\u015bl skojarzenia ze znacznie p\u00f3\u017aniejszymi operami wielkich Rosjan: Musorgskiego i Czajkowskiego. Prorok <\/em>nastr\u0119cza mn\u00f3stwo problem\u00f3w natury wykonawczej, a zarazem jest piekielnie skomplikowany pod wzgl\u0119dem dramaturgicznym. Nic dziwnego, \u017ce na wsp\u00f3\u0142czesne sceny wraca\u0142 sporadycznie i szybko z nich schodzi\u0142. Ani to unowocze\u015bni\u0107, ani wystawi\u0107 z pierwotnym przepychem, nie wspominaj\u0105c ju\u017c o trudno\u015bciach ze znalezieniem odpowiednich \u015bpiewak\u00f3w.<\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

Gregory Kunde (Jan). Fot. Bettina St\u00f6\u00df<\/span><\/span>.<\/p>\n

O pierwszym wskrzeszeniu Proroka<\/em> na deskach berli\u0144skiej Deutsche Oper – w 1966 roku, z Sandr\u0105 Warfield jako Fid\u00e8s i Jamesem McCrackenem w partii Jana – prawie wszyscy ju\u017c zapomnieli. Inscenizacj\u0119 najnowszej premiery powierzono Olivierowi Py, francuskiemu re\u017cyserowi znanemu z religijno\u015bci oraz sk\u0142onno\u015bci do wprowadzania w swoich produkcjach wsp\u00f3\u0142czesnych aluzji politycznych. W jego s\u0142ynnej paryskiej Aidzie<\/em> sprzed czterech lat – ku przera\u017ceniu cz\u0119\u015bci krytyk\u00f3w i publiczno\u015bci – pojawili si\u0119 bojownicy Ku Klux Klanu, ofiary Holokaustu, imigranci oraz okaza\u0142y czo\u0142g w malowaniu maskuj\u0105cym. Jego koncepcja Proroka<\/em>, aczkolwiek r\u00f3wnie \u0142opatologiczna, okaza\u0142a si\u0119 znacznie bardziej sp\u00f3jna: Py osadzi\u0142 akcj\u0119 opery w realiach nieokre\u015blonej, wstrz\u0105sanej niepokojami metropolii, w kt\u00f3rej ogniskuj\u0105 si\u0119 wszelkie patologie rewolucji: przemoc fizyczna i psychiczna, rozpasany seks i r\u00f3wnie rozbuchany fanatyzm religijny. Ogl\u0105da si\u0119 to ca\u0142kiem nie\u017ale – o dziwo, tak\u017ce w s\u0142ynnej scenie baletu \u0142y\u017cwiarzy, rozegranej pod postaci\u0105 brutalnej pantomimy na wiruj\u0105cej w op\u0119ta\u0144czym tempie scenie obrotowej. Ra\u017c\u0105 jednak detale, przede wszystkim wprowadzane na si\u0142\u0119 „podpisy” re\u017cysera (p\u00f3\u0142nagi anio\u0142, jakby \u017cywcem wzi\u0119ty z Mateusza malarza<\/em> w Op\u00e9ra Bastille, fina\u0142owa orgia w burdelowej czerwieni, seks analny na masce samochodu – pomys\u0142 ograny do nudno\u015bci, cho\u0107 mi\u0142o\u015bnicy motoryzacji mieli przynajmniej frajd\u0119 z podziwiania czarnego Mercedesa W115, w Polsce zwanego pieszczotliwie „puchaczem”). Musz\u0119 jednak przyzna\u0107, \u017ce akcja toczy\u0142a si\u0119 p\u0142ynnie, gest sceniczny nie przeszkadza\u0142 \u015bpiewakom, a w scenie uzdrowienia chorych – towarzysz\u0105cej koronacji Jana w IV akcie – w\u00f3zki inwalidzkie nareszcie znalaz\u0142y w\u0142a\u015bciwe zastosowanie.<\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

Gregory Kunde i Ch\u00f3r DOB. Fot. Bettina St\u00f6\u00df<\/span><\/span>.<\/p>\n

Pal sze\u015b\u0107 dyskusyjn\u0105 koncepcj\u0119 Oliviera Py – dostali\u015bmy spektakl tak znakomicie przygotowany pod wzgl\u0119dem muzycznym, \u017ce Wagner chyba zn\u00f3w dosta\u0142 apopleksji, tym razem w za\u015bwiatach. Enrique Mazzola, w\u0142oski specjalista od belcanta<\/em>, wydoby\u0142 z tej partytury wszelkie mo\u017cliwe smaczki: cudownie przejrzyste faktury, zaskakuj\u0105ce detale orkiestracji, g\u0142\u0119bokie kontrasty dynamiczne. Prowadzi\u0142 Proroka <\/em>w \u017cywych tempach, ani na chwil\u0119 nie gubi\u0105c pulsu ca\u0142o\u015bci, umiej\u0119tnie podkre\u015blaj\u0105c Meyerbeerowsk\u0105 gr\u0119 tematami (fenomenalne wej\u015bcie trzech anabaptyst\u00f3w z pseudochora\u0142em, kt\u00f3ry w II akcie, kiedy Jan opowiada o swoim \u015bnie, pojawi si\u0119 w zniekszta\u0142conej postaci, w III akcie przewali si\u0119 jak burza w partii ch\u00f3ru, po czym zn\u00f3w wr\u00f3ci, jak z\u0142owieszcze memento<\/em>, w scenie koronacji). Drugim, zbiorowym bohaterem wieczoru okaza\u0142 si\u0119 ch\u00f3r, przygotowany przez Jeremy’ego Binesa, \u015bpiewaj\u0105cy czujnie, pi\u0119kn\u0105 i potoczyst\u0105 fraz\u0105, z wy\u015bmienicie podanym tekstem. Trzeci\u0105, by\u0107 mo\u017ce najja\u015bniejsz\u0105 gwiazd\u0105 spektaklu by\u0142a Cl\u00e9mentine Margaine: jej g\u0119sty jak smo\u0142a i aksamitny w brzmieniu mezzosopran p\u0142yn\u0105\u0142 przed siebie tak swobodnym strumieniem, \u017ce o legendarnych rafach i mieliznach arcytrudnej partii Fid\u00e8s wszyscy s\u0142uchacze zgodnie zapomnieli. Nie\u017ale wsp\u00f3\u0142brzmia\u0142 z nim lekki i \u015bwietlisty sopran Berty (Elena Tsallagova), cho\u0107 w duetach, zw\u0142aszcza w „<\/em>Pour garder \u00e0 ton fils le serment”, m\u0142odej Rosjance trafi\u0142o si\u0119 kilka wpadek intonacyjnych. Gregory Kunde (Jan) roz\u015bpiewywa\u0142 si\u0119 d\u0142ugo, czego ofiar\u0105 pad\u0142a moja ukochana aria „Pour Berthe, moi je soupire”, ale ju\u017c przy triumfalnym hymnie z fina\u0142u III aktu („Roi du ciel et des anges”) mia\u0142am ochot\u0119 sama poderwa\u0107 si\u0119 z fotela i zawt\u00f3rowa\u0107 fa\u0142szywemu prorokowi. Kunde ma znakomit\u0105 technik\u0119, niemniej w g\u00f3rze brakuje mu swobody i niezb\u0119dnego w tej roli spintowego blasku – inna rzecz, \u017ce nie jestem pewna, czy ktokolwiek poza nim by\u0142by dzi\u015b w stanie za\u015bpiewa\u0107 t\u0119 parti\u0119 bodaj przyzwoicie. Z trzech z\u0142owieszczych anabaptyst\u00f3w – znakomicie dobranych pod ka\u017cdym wzgl\u0119dem – wyr\u00f3\u017cni\u0142 si\u0119 Derek Welton (Zachariasz), obdarzony pi\u0119knym, okr\u0105g\u0142ym bas-barytonem, niestety, nie do\u015b\u0107 d\u017awi\u0119cznym w dole skali. Zawi\u00f3d\u0142 mnie tylko Seth Carico w roli Hrabiego Oberthala – by\u0107 mo\u017ce dlatego, \u017ce kilka miesi\u0119cy wcze\u015bniej tak mnie zachwyci\u0142 w \u015amierci w Wenecji<\/em>. Tym razem zbyt cz\u0119sto popada\u0142 w karykatur\u0119, pokrywaj\u0105c\u0105 niedostatki w muzycznym przygotowaniu partii.
\n<\/span><\/p>\n

Wystawienie jakiejkolwiek opery Meyerbeera na takim poziomie wymaga ogromnych nak\u0142ad\u00f3w finansowych i mn\u00f3stwa rzetelnej pracy. Okazj\u0105 do pozyskania tych pierwszych by\u0142 z pewno\u015bci\u0105 hucznie obchodzony jubileusz 500-lecia Reformacji. Zapa\u0142u i profesjonalizmu muzyk\u00f3w nie da si\u0119 jednak przeceni\u0107. Jest nadzieja. Szkoda \u017ce nie u nas, gdzie nawet profesorzy muzykologii boj\u0105 si\u0119 zdradzi\u0107 ze swoj\u0105 mi\u0142o\u015bci\u0105 do kompozytora, u kt\u00f3rego – jak pisa\u0142 Chopin w li\u015bcie do Tytusa Wojciechowskiego – diab\u0142y przez tuby \u015bpiewaj\u0105, a dusze z grob\u00f3w powstaj\u0105.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Tyle ju\u017c razy za\u0142amywa\u0142am r\u0119ce nad losem skrzywdzonych przez histori\u0119 kompozytor\u00f3w oraz ich oper – nies\u0142usznie wyrugowanych z repertuaru i z trudem powracaj\u0105cych na \u015bwiatowe sceny – \u017ce przy Meyerbeerze s\u0142\u00f3w mi zabrak\u0142o. Ten \u017byd urodzony w Niemczech, wykszta\u0142cony we W\u0142oszech, \u015bwi\u0119c\u0105cy triumfy w Pary\u017cu w minionych czasach blasku grand op\u00e9ra, pad\u0142 ofiar\u0105 splotu wyj\u0105tkowo … [Read more…]<\/a><\/span><\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[7],"tags":[],"class_list":{"0":"entry","1":"post","2":"publish","3":"author-mangusta","4":"post-2576","6":"format-standard","7":"category-wedrowki-operowe"},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/2576","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=2576"}],"version-history":[{"count":9,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/2576\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":6701,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/2576\/revisions\/6701"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=2576"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=2576"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=2576"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}