{"id":2650,"date":"2017-12-28T23:11:34","date_gmt":"2017-12-28T22:11:34","guid":{"rendered":"http:\/\/atorod.pl\/?p=2650"},"modified":"2017-12-28T23:34:43","modified_gmt":"2017-12-28T22:34:43","slug":"ciocia-do-i-ciocia-zus","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/atorod.pl\/?p=2650","title":{"rendered":"Ciocia Do i Ciocia Zus"},"content":{"rendered":"

Zgodnie z tekstem Miszny, ktokolwiek ratuje jedno \u017cycie, jakby ocali\u0142 ca\u0142y \u015bwiat. Ciocia Zus uratowa\u0142a zatem pi\u0119\u0107dziesi\u0105t dwa \u015bwiaty. A mo\u017ce i wi\u0119cej, bo kapitu\u0142a instytutu Jad Waszem przyznaje odznaczenie Sprawiedliwy w\u015br\u00f3d Narod\u00f3w \u015awiata wy\u0142\u0105cznie na podstawie wniosk\u00f3w z\u0142o\u017conych przez samych ocalonych albo ich najbli\u017cszych. Wniosk\u00f3w – dodajmy – poddawanych bardzo surowej weryfikacji. Malarka Henrika Par\u00e9, znana w\u015br\u00f3d przyjaci\u00f3\u0142 jako Ru Par\u00e9, a w\u015br\u00f3d uratowanych \u017cydowskich dzieci jako Ciocia Zus, w czerwcu 1942 roku odm\u00f3wi\u0142a przyst\u0105pienia do Nederlandsche Kultuurkamer – holenderskiego odpowiednika Izby Kultury Rzeszy, nadzoruj\u0105cej wszelkie obszary nazistowskiej polityki kulturalnej. Od tamtej pory pomaga\u0142a \u017bydom, organizuj\u0105c kryj\u00f3wki, wyszukuj\u0105c dzieciom rodziny zast\u0119pcze i zaopatruj\u0105c swoich podopiecznych w fa\u0142szywe dokumenty. W tym ostatnim wspiera\u0142 j\u0105 anarchista Chris Lebeau, wybitny grafik, znany z precyzji i cierpliwo\u015bci, kt\u00f3re przyda\u0142y mu si\u0119 niegdy\u015b przy projektowaniu znaczk\u00f3w pocztowych. W logistyk\u0119 przedsi\u0119wzi\u0119cia zaanga\u017cowa\u0142o si\u0119 mn\u00f3stwo innych os\u00f3b – artyst\u00f3w, duchownych i najzwyklejszych ludzi dobrej woli, mi\u0119dzy innymi Hendrik Jonkers, potajemny opiekun dzieci ze zlikwidowanego sieroci\u0144ca w Hadze, kt\u00f3ry zim\u0105 1944 roku brn\u0105\u0142 na piechot\u0119 przez zaspy z Haarlemu do Amsterdamu, \u017ceby spotka\u0107 si\u0119 z cz\u0142onkami ruchu oporu i odebra\u0107 od nich kartki \u017cywno\u015bciowe. W notce biograficznej na stronie Jad Waszem figuruje informacja, \u017ce Ru Par\u00e9 „od czasu do czasu” korzysta\u0142a z pomocy swojej przyjaci\u00f3\u0142ki, niejakiej Th. Versteegh<\/span>, i \u017ce obydwie regularnie odwiedza\u0142y ma\u0142\u0105 Ellen Frankenhuis, kt\u00f3ra znalaz\u0142a schronienie u rodziny Jonkers\u00f3w. <\/span><\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

Ru Par\u00e9<\/p>\n

I tyle. Ani s\u0142owa o tym, \u017ce przyjaci\u00f3\u0142ka mia\u0142a na imi\u0119 Theodora, \u017ce w pami\u0119ci ocalonych przetrwa\u0142a jako Ciocia Do i \u017ce r\u00f3wnie\u017c by\u0142a artystk\u0105, by\u0107 mo\u017ce wybitniejsz\u0105 ni\u017c Ru. Nikt te\u017c nie wspomnia\u0142, \u017ce Versteegh by\u0142a wielk\u0105 mi\u0142o\u015bci\u0105 Par\u00e9, kt\u00f3ra pozna\u0142a j\u0105 w Hadze tu\u017c po I wojnie \u015bwiatowej. \u017be w 1942 roku r\u00f3wnie\u017c odm\u00f3wi\u0142a zarejestrowania si\u0119 w Kultuurkamer i od tamtej pory dawa\u0142a tajne koncerty domowe, z kt\u00f3rych doch\u00f3d szed\u0142 na organizowan\u0105 przez Ru pomoc \u017cydowskim dzieciom. \u017be po wojnie zamieszka\u0142a ze swoj\u0105 ukochan\u0105 w jej rodzinnym domu przy Van Beuningenstraat, \u017ce obie utrzymywa\u0142y bliskie stosunki z kilkana\u015bciorgiem ocalonych sierot, i \u017ce m\u0142odsza o osiem lat Ru prze\u017cy\u0142a ja raptem o p\u00f3\u0142tora roku. A najdziwniejsze, \u017ce znalezienie informacji o obydwu tych niezwyk\u0142ych kobietach okaza\u0142o si\u0119 trudniejsze, ni\u017c przypuszcza\u0142am. Jakby w odruchu empatii wobec swoich podopiecznych same sta\u0142y niewidzialne: odsun\u0119\u0142y na bok swoje pasje, uzdolnienia i kariery, \u017ceby odda\u0107 si\u0119 bez reszty ratowaniu male\u0144kich \u015bwiat\u00f3w. <\/span><\/span><\/p>\n

Theodora Versteegh urodzi\u0142a si\u0119 13 grudnia 1888 roku w Kerk-Avezaath, niewielkiej wiosce w \u015brodkowo-wschodniej Holandii. Ojciec zmar\u0142, kiedy Do mia\u0142a zaledwie trzy lata. Matka przeprowadzi\u0142a si\u0119 z dwiema c\u00f3rkami do pobliskiego Tiel. Dziewczynki od ma\u0142ego bra\u0142y lekcje gry na fortepianie, ale szybko si\u0119 okaza\u0142o, \u017ce Theodora lepiej rokuje jako \u015bpiewaczka. Obdarzona pi\u0119knym, g\u0142\u0119bokim altem nastolatka kontynuowa\u0142a nauk\u0119 w Arnhem, u Mariusa Adrianusa Brandtsa Buijsa juniora, kompozytora i dyrygenta z rodziny o wspania\u0142ych tradycjach muzycznych, kt\u00f3ry odkry\u0142 jej talent jeszcze w szkole w Tiel. Jak na owe czasy, Theodora zadebiutowa\u0142a do\u015b\u0107 p\u00f3\u017ano, bo w 1913 roku, w oratorium Joshua <\/i>H\u00e4ndla. Dwa lata p\u00f3\u017aniej przeprowadzi\u0142a si\u0119 do Amsterdamu, gdzie doskonali\u0142a technik\u0119 u Corn\u00e9lie van Zanten, fenomenalnej odtw\u00f3rczyni partii Carmen i Gluckowskiego Orfeusza oraz autorki klasycznego podr\u0119cznika \u015bpiewu Bel Canto des Wortes: Lehre der Stimmbeherschung durch das Wort<\/i>, kt\u00f3ra niestety nie pozostawi\u0142a po sobie \u017cadnych nagra\u0144; a tak\u017ce u jej wychowanki, sopranistki Tilly Koenen, uczestniczki prawykonania VIII Symfonii <\/em>Mahlera w Monachium. Podczas studi\u00f3w w stolicy zaprzyja\u017ani\u0142a si\u0119 z Jo Vincent, kt\u00f3ra z czasem mia\u0142a zas\u0142yn\u0105\u0107 jako jedna z najwybitniejszych wykonawczy\u0144 repertuaru pie\u015bniowego i oratoryjnego w Holandii (w 1925 roku zadebiutowa\u0142a z orkiestr\u0105 Concertgebouw pod batut\u0105 Mengelberga, w tej samej \u00d3smej <\/em>Mahlera, mi\u0119dzy innymi u boku Jacquesa Urlusa). W 1927 roku Versteegh – kt\u00f3rej g\u0142os zd\u0105\u017cy\u0142 przez ten czas si\u0119 rozwin\u0105\u0107 w wyr\u00f3wnany, naznaczony delikatnym wibrato kontralt – wesz\u0142a w sk\u0142ad zespo\u0142u za\u0142o\u017conego przez Vincent, kt\u00f3ry wyst\u0119powa\u0142 z pocz\u0105tku jako Haagsch Vocaal Kwartet, w archiwach fonografii zapisa\u0142 si\u0119 jednak pod nazw\u0105 Jo Vincent Kwartet. Czworo uczni\u00f3w Corn\u00e9lie van Zanten (opr\u00f3cz Vincent i Versteegh tak\u017ce tenor Evert Miedema i baryton Willem Ravelli) \u015bpiewa\u0142o ze sob\u0105 kr\u00f3tko, ale efekt ich wsp\u00f3\u0142pracy zapiera dech w piersiach: ich nieprawdopodobn\u0105 muzykalno\u015b\u0107 i urod\u0119 fenomenalnie prowadzonych, idealnie dobranych g\u0142os\u00f3w mo\u017cna podziwia\u0107 do dzi\u015b dzi\u0119ki zremasterowanym nagraniom psalm\u00f3w i chora\u0142\u00f3w protestanckich, zarejestrowanym w londy\u0144skim Christ Church.
\n<\/span><\/span><\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

Theodora Versteegh<\/p>\n

Versteegh okaza\u0142a si\u0119 jednak nie tylko wspania\u0142\u0105 kameralistk\u0105, ale te\u017c urodzon\u0105 \u015bpiewaczk\u0105 oratoryjn\u0105. W 1924 roku w Utrechcie wyst\u0105pi\u0142a po raz pierwszy w partii altowej Pasji wed\u0142ug \u015bw. Mateusza<\/em>, pod batut\u0105 Johana Wagenaara – z czasem liczba wykona\u0144 Bachowskiego arcydzie\u0142a z jej udzia\u0142em mia\u0142a przekroczy\u0107 dwie\u015bcie pi\u0119\u0107dziesi\u0105t. Ol\u015bniewa\u0142a w repertuarze pie\u015bniowym, tak\u017ce rodzimych kompozytor\u00f3w holenderskich. W latach trzydziestych XX wieku pojawia\u0142a si\u0119 regularnie na estradach Belgii, Niemiec i Francji. \u015apiewa\u0142a nie tylko pod dyrekcj\u0105 Mengelberga, ale te\u017c Bruno Waltera, Eduarda van Beinuma i Pierre’a Monteux, nie wspominaj\u0105c o Gabrielu Faur\u00e9 i Zolt\u00e1nie Kod\u00e1lyu. Mniej wi\u0119cej w tym samym czasie zacz\u0119\u0142a uczy\u0107 \u015bpiewu – w pozornie neutralnej Holandii. A potem nadszed\u0142 10 maja 1940 roku i kraj zaj\u0119\u0142y wojska III Rzeszy. Versteegh zesz\u0142a do podziemia i sta\u0142a si\u0119 Cioci\u0105 Do. T\u0105 jeszcze mniej widzialn\u0105, s\u0142yszaln\u0105 tylko dla najbli\u017cszych partnerk\u0105 Cioci Zus. Po \u015bmierci w 1970 roku zosta\u0142a odznaczona krzy\u017cem kawalerskim orderu Oranje-Nassau. Ru Par\u00e9, zanim umar\u0142a, zd\u0105\u017cy\u0142a jeszcze za\u0142o\u017cy\u0107 Stichting Theodora Versteegh – fundacj\u0119 wspieraj\u0105c\u0105 badania nad g\u0142osem ludzkim i rozw\u00f3j logopedii.<\/p>\n

Pewnie nigdy si\u0119 nie dowiemy, ile \u015bwiat\u00f3w uda\u0142o si\u0119 ocali\u0107 Cioci Do i Cioci Zus. By\u0107 mo\u017ce dlatego, \u017ce obydwie kojarzy\u0142y si\u0119 dzieciom nie tylko z u\u015bmiechem, cukierkami i pomara\u0144czami, ale te\u017c z zapowiedzi\u0105 kolejnej tu\u0142aczki. Nios\u0142y ulg\u0119 i cierpienie: przychodzi\u0142y do kryj\u00f3wek wtedy, kiedy trzeba by\u0142o przeprowadzi\u0107 sieroty do nast\u0119pnej obcej rodziny. Nie\u0142atwo by\u0107 sprawiedliwym. Nie\u0142atwo by\u0107 cz\u0142owiekiem tam, gdzie nie ma ludzi.<\/p>\n