{"id":2693,"date":"2018-01-16T01:28:06","date_gmt":"2018-01-16T00:28:06","guid":{"rendered":"http:\/\/atorod.pl\/?p=2693"},"modified":"2023-07-02T12:01:57","modified_gmt":"2023-07-02T10:01:57","slug":"niezwykle-przygody-spiewajacego-jorkszyrczyka","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/atorod.pl\/?p=2693","title":{"rendered":"Niezwyk\u0142e przygody \u015bpiewaj\u0105cego Jorkszyrczyka"},"content":{"rendered":"

Gdzie jest Yorkshire? „Bardziej na p\u00f3\u0142noc” – wyja\u015bnia\u0142 Sam Small, bohater przezabawnego opowiadania Erica Knighta Prawda o Rudolfie Hessie<\/em>, trzymaj\u0105c zast\u0119pc\u0119 f\u00fchrera na muszce i wydaj\u0105c zak\u0142adnikowi instrukcje w kokpicie Messerschmitta 110. „Tam jest du\u017co p\u0142askich teren\u00f3w i wrzosowisk. (…) Yorkshire to takie du\u017ce hrabstwo, \u017ce nie mo\u017cemy nie trafi\u0107”.<\/p>\n

Nie trafili. „Polecieli troch\u0119 za daleko na p\u00f3\u0142nocny wsch\u00f3d i w og\u00f3le omin\u0119li Yorkshire trafiaj\u0105c w Szkocj\u0119”. Mi\u0142o\u015bnicy historii do dzi\u015b pr\u00f3buj\u0105 wyja\u015bni\u0107 tajemnic\u0119 ostatniego lotu przyw\u00f3dcy III Rzeszy. Mi\u0142o\u015bnicy literatury dowiedz\u0105 si\u0119 wszystkiego z kart ostatniej ksi\u0105\u017cki Knighta, kt\u00f3ry wkr\u00f3tce potem, w 1943 roku, sam zgin\u0105\u0142 w katastrofie samolotowej nad terytorium Gujany Holenderskiej. Rodowity Jorkszyrczyk, od pi\u0119tnastego roku \u017cycia zamieszka\u0142y w Stanach Zjednoczonych, napisa\u0142 t\u0119 ksi\u0105\u017ck\u0119 z t\u0119sknoty. Ju\u017c w przedmowie zaznaczy\u0142, \u017ce ludzie z Yorkshire s\u0105 niezwykli. Z pewno\u015bci\u0105 nie ma w tych s\u0142owach przesady, co mo\u017cna wywnioskowa\u0107 nie tylko z lektury opowiada\u0144 o \u017cyciu i czasach Sama Smalla, ale te\u017c z Wichrowych wzg\u00f3rz <\/em>Emily Bront\u00eb, Drakuli <\/em>Brama Stokera oraz Wszystkich stworze\u0144 du\u017cych i ma\u0142ych <\/em>Jamesa Herriota. Niezwyk\u0142y jest ich dialekt, zwany Tyke, jedna z nielicznych odmian angielszczyzny, kt\u00f3re nie s\u0105 przedmiotem drwin innych Brytyjczyk\u00f3w. Niezwyk\u0142a jest te\u017c historia Yorkshire – do czasu podzia\u0142u w 1971 roku najwi\u0119kszego hrabstwa w Anglii, licz\u0105cego ponad pi\u0119\u0107 milion\u00f3w mieszka\u0144c\u00f3w, kt\u00f3rzy zdaniem niekt\u00f3rych badaczy w og\u00f3le nie s\u0105 Anglikami. Pierwszym g\u0142osicielem ich odr\u0119bno\u015bci by\u0142 Frederick William Moorman, poeta, dramatopisarz i profesor j\u0119zyka angielskiego na Uniwersytecie w Leeds, kt\u00f3ry jeszcze przed Wielk\u0105 Wojn\u0105 dowodzi\u0142, \u017ce terytorium Yorkshire nie zosta\u0142o zasiedlone przez Anglosas\u00f3w, tylko przez skandynawskich Got\u00f3w. Wysun\u0105\u0142 te\u017c hipotez\u0119, \u017ce w\u0142a\u015bnie ich potomkowie spisali tam Beowulfa<\/em> – poemat epicki przedstawiaj\u0105cy legendarne pradzieje Danii i Szwecji. Sir Edward Herbert Read, ucze\u0144 Moormana, teoretyk sztuki i jeden z nielicznych angielskich egzystencjalist\u00f3w, przekonywa\u0142, \u017ce jest „co\u015b wyj\u0105tkowego w samej fizjonomii Jorkszyrczyk\u00f3w, przypominaj\u0105cych raczej du\u0144skich wiking\u00f3w ni\u017c Sas\u00f3w”.<\/p>\n

Dziwna to kraina. Mi\u0142o\u015bnikom sportu kojarzy si\u0119 z ojczyzn\u0105 klubowego futbolu; smakoszom – ze s\u0142ynnym tr\u00f3jk\u0105tem rabarbarowym, gdzie w czasach kr\u00f3lowej Wiktorii zacz\u0119to „p\u0119dzi\u0107” ogonki li\u015bciowe tej ro\u015bliny, uprawiaj\u0105c j\u0105 w ciemno\u015bciach i zbieraj\u0105c przy blasku \u015bwiec; historykom – z kolebk\u0105 rewolucji przemys\u0142owej, s\u0142ynn\u0105 mi\u0119dzy innymi z w\u0142\u00f3kiennictwa i farbiarstwa, kt\u00f3re paradoksalne rozkwit\u0142y po XIV-wiecznej pladze czarnej \u015bmierci, kiedy wi\u0119kszo\u015b\u0107 p\u00f3l uprawnych przekszta\u0142cono w pastwiska dla owiec. Wszystkim – z twardymi, uparcie d\u0105\u017c\u0105cymi do celu lud\u017ami, kt\u00f3rzy trud dnia codziennego umilali sobie opowiadaniem ba\u015bni, \u015bpiewem, ta\u0144cem i \u017cyciem towarzyskim w miejscowych pubach. Ma\u0142o kto wie, \u017ce w Yorkshire przyszed\u0142 na \u015bwiat jeden z najwybitniejszych tenor\u00f3w wagnerowskich w Wielkiej Brytanii – je\u015bli wierzy\u0107 sugestiom Moormana i Reada, znacznie lepiej predysponowany do wcielania si\u0119 w bohater\u00f3w Pier\u015bcienia Nibelunga<\/em> ni\u017c wi\u0119kszo\u015b\u0107 rodak\u00f3w kompozytora.<\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

Nazywa\u0142 si\u0119 Walter Widdop i urodzi\u0142 si\u0119 w 1892 roku we wsi Norland na zachodzie hrabstwa, w rodzinie miejscowego kamieniarza. Od dwunastego roku \u017cycia dzieli\u0142 czas mi\u0119dzy prac\u0119 w zak\u0142adzie farbiarskim a nauk\u0119 w wiejskiej szkole, do kt\u00f3rej ucz\u0119szcza\u0142 popo\u0142udniami. Przy robocie bez przerwy \u015bpiewa\u0142, co nie zawsze spotyka\u0142o si\u0119 ze zrozumieniem starszych koleg\u00f3w. Kt\u00f3ry\u015b z nich wreszcie wypali\u0142: „If I\u2019d thy voice and my brains I\u2019d mak some brass!” („Gdybym mia\u0142 sw\u00f3j rozum i taki g\u0142os, jak ty, zarobi\u0142bym troch\u0119 grosza”). \u017byczliwsi robotnicy docenili jednak talent Waltera i mimo pocz\u0105tkowych opor\u00f3w sk\u0142onili go najpierw, \u017ceby zapisa\u0142 si\u0119 do ch\u00f3ru ko\u015bcielnego, potem za\u015b, kiedy dor\u00f3s\u0142, z\u0142o\u017cyli si\u0119 na lekcje \u015bpiewu u Arthura Hinchcliffe’a, kontynuatora metody wokalnej hiszpa\u0144skiego barytona Manuela Garc\u00edi juniora, brata Marii Malibran i Pauline Viardot. Widdop uczy\u0142 si\u0119 pilnie (wstawa\u0142 pono\u0107 o trzeciej nad ranem, \u017ceby rozgrza\u0107 g\u0142os \u0107wiczeniami), nie my\u015bla\u0142 jednak o karierze profesjonalnego \u015bpiewaka. Wygra\u0142 kilka lokalnych konkurs\u00f3w, w wieku 22 lat poszed\u0142 na wojn\u0119, w 1917 roku przyk\u0142adnie si\u0119 o\u017ceni\u0142 i zamierza\u0142 sp\u0119dzi\u0107 reszt\u0119 \u017cycia w rodzinnej wiosce.<\/p>\n

By\u0107 mo\u017ce kariera Widdopa ograniczy\u0142aby si\u0119 do wyst\u0119p\u00f3w na prowincjonalnych koncertach, gdyby w 1922 roku nie zainteresowa\u0142 si\u0119 nim Norman Allin, znakomity angielski bas, jeden z ulubionych \u015bpiewak\u00f3w Sir Thomasa Beechama. Za jego namow\u0105 blisko trzydziestoletni Walter sprzeda\u0142 dom w Yorkshire, przeprowadzi\u0142 si\u0119 wraz z ci\u0119\u017carn\u0105 \u017con\u0105 do Londynu i rozpocz\u0105\u0142 studia w Fairburn School of Opera, pod okiem Dinha Gilly’ego, pierwszego wykonawcy partii Sonory w Pucciniowskiej Dziewczynie ze Z\u0142otego Zachodu<\/em>. Rok p\u00f3\u017aniej, kiedy wyda\u0142 ju\u017c prawie wszystkie zaoszcz\u0119dzone pieni\u0105dze, ponownie zwr\u00f3ci\u0142 si\u0119 o pomoc do Allina, kt\u00f3ry zorganizowa\u0142 mu przes\u0142uchanie w British National Opera Company w Leeds. Wkr\u00f3tce potem Widdop zadebiutowa\u0142 na tamtejszej scenie w partii Radamesa w Aidzie. <\/em>Z takim powodzeniem, \u017ce kilka miesi\u0119cy p\u00f3\u017aniej wyst\u0105pi\u0142 w Leeds w roli Zygfryda. W 1924 powt\u00f3rzy\u0142 ten sukces w Covent Garden – jako jeden z pierwszych „rodzimych” tenor\u00f3w wagnerowskich w londy\u0144skim teatrze.<\/p>\n

Niezwyk\u0142y potencja\u0142 Widdopa doceni\u0142 wkr\u00f3tce inny Jorkszyrczyk, wykszta\u0142cony w Rosji i Niemczech Albert Coates, kt\u00f3ry zd\u0105\u017cy\u0142 ju\u017c zyska\u0107 reputacj\u0119 wybitnego interpretatora dzie\u0142 Wagnera – po do\u015bwiadczeniach korepetytorskich w Operze w Lipsku, asystenturze w drezde\u0144skiej Semperoper u Ernsta von Schucha i w Mannheimie u Artura Bodanzky’ego, pi\u0119ciu latach na posadzie pierwszego dyrygenta w Teatrze Maryjskim i kilkunastu sezonach owocnej wsp\u00f3\u0142pracy z orkiestrami i teatrami operowymi na Wyspach. W 1926 roku Widdop nagra\u0142 pod jego batut\u0105 fragmenty Walkirii <\/em>dla wytw\u00f3rni HMV – w ramach s\u0142ynnego przedsi\u0119wzi\u0119cia, kt\u00f3re przesz\u0142o do historii fonografii pod nazw\u0105 „kieszonkowego” Pier\u015bcienia<\/em>. Anga\u017ce posypa\u0142y si\u0119 jak z r\u0119kawa: w latach trzydziestych \u015bpiewak \u015bwi\u0119ci\u0142 triumfy w kolejnych produkcjach Wagnerowskich na scenie Covent Garden (m.in. jako Zygmunt i Tristan), wyst\u0119powa\u0142 w ci\u0119\u017cszych partiach tenorowych z oper Verdiego, nie stroni\u0142 te\u017c od muzyki nowej (brytyjska premiera Oedipus rex <\/em>Strawi\u0144skiego w 1936 roku, pod dyrekcj\u0105 Ernesta Ansermeta).<\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

W roli Zygmunta w Walkirii<\/em>.<\/p>\n

Widdop dysponowa\u0142 ju\u017c wtedy fenomenaln\u0105 technik\u0105, dzi\u0119ki kt\u00f3rej nie zaprzepa\u015bci\u0142 wcze\u015bniejszych do\u015bwiadcze\u0144 w repertuarze oratoryjnym. Jego soczysty, doskonale podparty i naznaczony zniewalaj\u0105cym liryzmem g\u0142os sprawdza\u0142 si\u0119 r\u00f3wnie dobrze w dzie\u0142ach Bacha, H\u00e4ndla i Wagnera. \u015apiewak mia\u0142 nieomylne wyczucie stylu – gdzie trzeba, porywa\u0142 s\u0142uchaczy mi\u0119ciutk\u0105 fraz\u0105 i subtelnie cieniowan\u0105 dynamik\u0105, kiedy indziej imponowa\u0142 szerokim wolumenem i d\u017awi\u0119czn\u0105, spintow\u0105 „blach\u0105”. By\u0142 jednym z nielicznych brytyjskich tenor\u00f3w, kt\u00f3rym uda\u0142o si\u0119 zyska\u0107 mi\u0119dzynarodow\u0105 s\u0142aw\u0119. Wyst\u0119powa\u0142 w Australii, Kanadzie i Afryce Po\u0142udniowej, podczas II wojny \u015bwiatowej \u015bpiewa\u0142 dla kr\u00f3lewskich \u017co\u0142nierzy na Bliskim Wschodzie. Nigdy jednak nie zrobi\u0142 kariery w Niemczech, cho\u0107 krytycy angielscy wo\u0142ali wielkim g\u0142osem, \u017ce po dw\u00f3ch, trzech sezonach w kt\u00f3rej\u015b z tamtejszych oper zdeklasowa\u0142by wszystkich „teuto\u0144skich” Lohengrin\u00f3w i Parsifal\u00f3w.\u00a0<\/span><\/p>\n

I tak by zreszt\u0105 nie zd\u0105\u017cy\u0142. Ten jorkszyrski wiking, „tenor z P\u00f3\u0142nocy o byczym karku i g\u0142osie jak sztaba srebra” – jak pisa\u0142 o nim Beecham – by\u0142 te\u017c nieodrodnym synem swego kraju. Uwielbia\u0142 \u017cycie towarzyskie, sp\u0119dza\u0142 d\u0142ugie godziny w zadymionych pubach nad kolejnymi kuflami piwa, bawi\u0142 si\u0119 na \u015blubach, weselach i jubileuszowych godach swoich przyjaci\u00f3\u0142. Rozmi\u0142owany w krykiecie, w pe\u0142ni zadowala\u0142 si\u0119 rol\u0105 kibica. W lipcu 1949 roku wyst\u0105pi\u0142 jeszcze w Parsifalu <\/em>pod batut\u0105 Adriana Boulta w Royal Albert Hall. We wrze\u015bniu zas\u0142ab\u0142 w garderobie po koncercie na londy\u0144skich Promsach. Chwil\u0119 wcze\u015bniej za\u015bpiewa\u0142 „Nun sei bedankt, mein lieber Schwan”. Po\u017cegna\u0142 si\u0119 z \u0142ab\u0119dziem i umar\u0142.<\/p>\n

Zapomniany na Kontynencie, na Wyspach wci\u0105\u017c budzi emocje. Starzy melomani sarkaj\u0105, \u017ce \u017caden ze wsp\u00f3\u0142czesnych tenor\u00f3w h\u00e4ndlowskich –<\/span> nawet u Gardinera – nie potrafi tak m\u0105drze podawa\u0107 tekstu jak Widdop. M\u0142odzi brytyjscy \u015bpiewacy, szykuj\u0105c si\u0119 do wyst\u0119p\u00f3w w operach Wagnera, z nabo\u017cnym podziwem ws\u0142uchuj\u0105 si\u0119 w jego archiwalia pod batut\u0105 Coatesa. „C\u00f3\u017c pocz\u0119\u0142aby Wielka Brytania bez zwyk\u0142ych ludzi z Yorkshire?” – pyta kr\u00f3l na ostatnich stronach Prawdy o Rudolfie Hessie<\/em>. „Nie wiem” – odpowiada Sam Small – „Ale by\u0142by to smutny dzie\u0144, gdyby spr\u00f3bowa\u0142a”.<\/p>\n