{"id":2706,"date":"2018-01-20T22:44:04","date_gmt":"2018-01-20T21:44:04","guid":{"rendered":"http:\/\/atorod.pl\/?p=2706"},"modified":"2023-07-06T12:15:04","modified_gmt":"2023-07-06T10:15:04","slug":"ksiestwo-za-inspicjenta-krolestwo-za-suflera","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/atorod.pl\/?p=2706","title":{"rendered":"Ksi\u0119stwo za inspicjenta, kr\u00f3lestwo za suflera"},"content":{"rendered":"

Trwa karnawa\u0142. Proponuj\u0119 zatem troch\u0119 si\u0119 po\u015bmia\u0107 ze scenicznych wpadek, kt\u00f3re kiedy\u015b by\u0142y r\u00f3wnie istotnym elementem \u017cycia operowego, jak \u015bledzenie karier ulubionych \u015bpiewak\u00f3w i dyrygent\u00f3w, a z pewno\u015bci\u0105 znacznie wa\u017cniejszym ni\u017c dzisiejsze debaty nad s\u0142uszno\u015bci\u0105 i zasadno\u015bci\u0105 interwencji re\u017cyserskich w libretto i partytur\u0119 dzie\u0142a. Dlaczego? Ot\u00f3\u017c mi\u0119dzy innymi dlatego, \u017ce opera by\u0142a rozrywk\u0105 do\u015b\u0107 powszechn\u0105 i zrozumia\u0142\u0105 dla wi\u0119kszo\u015bci widz\u00f3w. Najkr\u00f3cej rzecz ujmuj\u0105c, gdyby trzydzie\u015bci lat temu Tristan paln\u0105\u0142 sobie w \u0142eb zamiast si\u0119 nadzia\u0107 na miecz Melota, publiczno\u015b\u0107 dosz\u0142aby do jedynie s\u0142usznego wniosku, \u017ce Melot zapomnia\u0142 w kulisach miecza, wi\u0119c Tristan musia\u0142 co\u015b napr\u0119dce zaimprowizowa\u0107. Potem \u015bwiadkowie opowiadaliby sobie t\u0119 histori\u0119 miesi\u0105cami, a\u017c uros\u0142aby do rangi operowej anegdoty.<\/p>\n

Dzi\u015b takich anegdot ju\u017c nie ma. S\u0105 \u015bcianki dla celebryt\u00f3w, plotkarskie portale w internecie i kad\u0142ubkowe serwisy wiadomo\u015bci kulturalnych, kt\u00f3re o\u017cywiaj\u0105 si\u0119 tylko po premierach, wyst\u0119pach \u015bwiatowych gwiazd i wypadkach losowych – na przyk\u0142ad zawaleniu cz\u0119\u015bci scenografii w II akcie Turandot <\/em>w Teatro Regio w Turynie, kt\u00f3re sko\u0144czy\u0142o si\u0119 lekkimi obra\u017ceniami dw\u00f3ch cz\u0142onk\u00f3w ch\u00f3ru. Na ca\u0142kiem zasadne w dzisiejszej rzeczywisto\u015bci pytanie „Did the show go on?”, zadane przez jednego z komentator\u00f3w blogu Normana Lebrechta, od wczoraj nikt nie odpowiedzia\u0142. Najwi\u0119ksze poruszenie wywo\u0142uj\u0105 nag\u0142e zmiany obsadowe w wielkich teatrach, cho\u0107by przy okazji najnowszej inscenizacji Toski<\/em> w Metropolitan. A przecie\u017c s\u0142ynna opera Pucciniego by\u0142a kiedy\u015b istn\u0105 wyl\u0119garni\u0105 anegdot, przekazywanych z pokolenia na pokolenie meloman\u00f3w, podk\u0142adanych pod r\u00f3\u017cne nazwiska, koloryzowanych a\u017c do granic prawdopodobie\u0144stwa.<\/p>\n

Dzi\u015b chyba nikt nie pami\u0119ta, kt\u00f3ra to primadonna i w jakim mie\u015bcie \u015bci\u0105gn\u0119\u0142a na siebie tak\u0105 niech\u0119\u0107 pracownik\u00f3w teatru, \u017ce w fina\u0142owej scenie samob\u00f3jstwa Toski pod\u0142o\u017cyli jej trampolin\u0119 zamiast poduszek. By\u0107 mo\u017ce ca\u0142a historia zosta\u0142a zmy\u015blona (w Polsce kr\u0105\u017cy\u0142a jako anegdota o nielubianej wykonawczyni roli Halki), ale za to jak pysznie: prosz\u0119 sobie tylko wyobrazi\u0107 t\u0119 za\u017cywn\u0105 matron\u0119, kt\u00f3ra po s\u0142owach „O Scarpia, avanti a Dio!” spada w otch\u0142a\u0144, po czym z impetem odbija si\u0119 od batutu i raz po raz wylatuje ponad mury Zamku \u015bw. Anio\u0142a. Znacznie bardziej wiarygodnie brzmi\u0105 opowie\u015bci o maestrii aktorskiej Franka Corellego, kt\u00f3ry jako Cavaradossi da\u0142 si\u0119 kiedy\u015b tak przekonuj\u0105co rozstrzela\u0107, \u017ce pluton egzekucyjny ruszy\u0142 biegiem sprawdza\u0107, czy bo\u017cyszcze t\u0142um\u00f3w \u017cyje i aby na pewno ma si\u0119 dobrze. A ju\u017c doprawdy nie ma powodu, by w\u0105tpi\u0107, \u017ce podczas jednego z przedstawie\u0144 w Teatro Col\u00f3n w Buenos Aires – pod batut\u0105 samego Ericha Kleibera – gdzie\u015b si\u0119 zawieruszyli staty\u015bci, kt\u00f3rzy mieli dopa\u015b\u0107 Tosk\u0119 po odkryciu trupa zamordowanego przez ni\u0105 Scarpii. W ostatniej chwili uda\u0142o si\u0119 \u015bci\u0105gn\u0105\u0107 pi\u0119ciu ochotnik\u00f3w, kt\u00f3rzy dostali lakoniczn\u0105 instrukcj\u0119: „Macie \u015bciga\u0107 t\u0119 kobiet\u0119”. \u015acigali pos\u0142usznie i skwapliwie rzucili si\u0119 za ni\u0105 w przepa\u015b\u0107.<\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

Do anna\u0142\u00f3w przesz\u0142y s\u0142owa Leo Slezaka, wykonawcy partii tytu\u0142owej w Lohengrinie<\/em>, kt\u00f3remu w finale III aktu zbyt wcze\u015bnie \u015bci\u0105gni\u0119to pewien istotny rekwizyt ze sceny. Tenor nawet okiem nie mrugn\u0105\u0142, podszed\u0142 do suflera i spyta\u0142 dono\u015bnym szeptem: „Kiedy odchodzi nast\u0119pny \u0142ab\u0119d\u017a?”. Pewien przedwojenny rodzimy baryton zapomnia\u0142 kiedy\u015b s\u0142\u00f3w arii starego Germonta z II aktu Traviaty<\/em>. Niezra\u017cony, od\u015bpiewa\u0142 ca\u0142e „Di Provenza il mar” (oczywi\u015bcie w polskim przek\u0142adzie), powtarzaj\u0105c w k\u00f3\u0142ko „Posiwia\u0142y ojciec tw\u00f3j”. Wykonywanie oper w j\u0119zykach orygina\u0142u przyj\u0119\u0142o si\u0119 w naszym kraju stosunkowo niedawno. Jeszcze w latach siedemdziesi\u0105tych ubieg\u0142ego wieku go\u015bcinne wyst\u0119py zagranicznych \u015bpiewak\u00f3w na naszych scenach wzbudza\u0142y radosne skojarzenia z operow\u0105 wie\u017c\u0105 Babel. Warszawscy melomani nauczyli si\u0119 jako\u015b pow\u015bci\u0105ga\u0107, kiedy radzieckie tenory wyznawa\u0142y mi\u0142o\u015b\u0107 po rosyjsku ognistej polskiej Cygance w Carmen<\/em>. Nie wytrzymali na przedstawieniu Oniegina<\/em> w 1972 roku, kiedy w partii Le\u0144skiego wyst\u0105pi\u0142 W\u0119gier Alfonz Bartha. Olga w osobie Poli Lipi\u0144skiej skwitowa\u0142a bowiem jego enigmatyczny monolog w ojczystej mowie dosadnym „Ja nie rozumiem, co ty do mnie m\u00f3wisz” – zgodnie z polskim t\u0142umaczeniem libretta.<\/p>\n

Z sezon\u00f3w prze\u015bpiewanych w ch\u00f3rze dzieci\u0119cym Teatru Wielkiego pami\u0119tam wiele podobnych wpadek i katastrof scenicznych. Cho\u0107by Borysa, w kt\u00f3rego przez lata wciela\u0142 si\u0119 Bernard \u0141adysz, i kt\u00f3ry pad\u0142 kiedy\u015b martwy na proscenium, wystawiaj\u0105c na widok s\u0142uchaczy z pierwszych rz\u0119d\u00f3w podeszwy carskich but\u00f3w, pieczo\u0142owicie i bardzo wyra\u017anie podpisane d\u0142ugim numerem inwentaryzacyjnym. Pami\u0119tam te\u017c szefa statyst\u00f3w Boles\u0142awa Osika, kt\u00f3ry w tej\u017ce produkcji opery Musorgskiego trwa\u0142 dzielnie w kulisach na stra\u017cy obfitych produkt\u00f3w przemiany materii konia doro\u017ckarskiego, odgrywaj\u0105cego rol\u0119 wierzchowca Dymitra. Pilnowa\u0142, \u017ceby nikt z ch\u00f3rzyst\u00f3w nie wdepn\u0105\u0142 w t\u0119 min\u0119 – do czasu, kiedy sam straci\u0142 czujno\u015b\u0107 i wyszed\u0142 na scen\u0119 ubabrany po kolana w ko\u0144skim \u0142ajnie. Pami\u0119tam spektakl Tannh\u00e4usera<\/em>, na kt\u00f3rym orszak dworzan wchodz\u0105cych parami na turniej \u015bpiewaczy wykorzysta\u0142 pok\u0142on przed landgrafem Turyngii do sk\u0142adania \u017cycze\u0144 obchodz\u0105cemu w\u0142a\u015bnie imieniny Andrzejowi Kizeweterowi. D\u0142ugo by wylicza\u0107, ile razy kto\u015b pomyli\u0142 tekst, wpadl nie do tej kulisy, zapomnia\u0142 szkie\u0142 kontaktowych i wyszed\u0142 z pokoju oknem zamiast drzwiami, zgubi\u0142 na scenie istotny element kostiumu. Miar\u0105 profesjonalizmu \u00f3wczesnych artyst\u00f3w by\u0142a umiej\u0119tno\u015b\u0107 „ogrania” wpadki na tyle przekonuj\u0105co, by nikt si\u0119 nie zorientowa\u0142, \u017ce co\u015b jest nie tak. <\/span><\/p>\n

Austriacki aktor i re\u017cyser Otto Schenk czu\u0142 si\u0119 w takim teatrze jak ryba w wodzie. Zna\u0142 wszystkie sekrety scenicznej maszynerii, doskonale rozumia\u0142, na czym polega wsp\u00f3\u0142praca artyst\u00f3w z suflerami, inspicjentami i pozosta\u0142ymi cz\u0142onkami wielkiej operowej rodziny. Mia\u0142 ogromn\u0105 wyobra\u017ani\u0119 i jeszcze wi\u0119ksze poczucie humoru. Mi\u0142o\u015bnicy opery do dzi\u015b wymieniaj\u0105 si\u0119 nie tylko rejestracjami z jego przedstawie\u0144 dzie\u0142 Verdiego, Straussa, Wagnera i Dworzaka, ale te\u017c nagraniami skeczy, w kt\u00f3rych bezlito\u015bnie ob\u015bmiewa\u0142 teatraln\u0105 „kuchni\u0119” i codziennie zmagania z techniczn\u0105 materi\u0105 spektaklu. Ilekro\u0107 ogl\u0105dam scenk\u0119 z gromad\u0105 nierozgarni\u0119tych statyst\u00f3w w I akcie Lohengrina<\/em>, tylekro\u0107 p\u0142acz\u0119 ze \u015bmiechu. A mo\u017ce i z t\u0119sknoty za teatrem, kt\u00f3rego ju\u017c nie ma.<\/p>\n

A tutaj wi\u0119cej o Schenku. Wspomniany Lohengrin <\/em>zaczyna si\u0119 od 9’40”.<\/p>\n