{"id":284,"date":"2015-01-27T18:32:28","date_gmt":"2015-01-27T17:32:28","guid":{"rendered":"http:\/\/atorod.pl\/?p=284"},"modified":"2021-12-04T19:16:11","modified_gmt":"2021-12-04T18:16:11","slug":"rola-jak-rzezbiony-klejnot","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/atorod.pl\/?p=284","title":{"rendered":"Rola jak rze\u017abiony klejnot"},"content":{"rendered":"

By\u0142 tu ju\u017c wpis o „fachach” wokalnych, b\u0119dzie wi\u0119c i o szczeg\u00f3lnej roli operowej, kt\u00f3r\u0105 w angielskiej terminologii okre\u015bla si\u0119 mianem cameo appearance<\/em>. Buszuj\u0105cy w zasobach sieciowych odkryj\u0105 zapewne, \u017ce w polskim t\u0142umaczeniu bywa toto nazywane rol\u0105 go\u015bcinn\u0105 albo po prostu cameo, i \u017ce odnosi si\u0119 do kr\u00f3tkiego wyst\u0119pu znanej osobisto\u015bci b\u0105d\u017a wybitnego aktora w filmie, serialu lub fabularnej grze komputerowej. Koneserzy film\u00f3w Hitchcocka z pewno\u015bci\u0105 wiedz\u0105, \u017ce mistrz suspensu uwielbia\u0142 pojawia\u0107 si\u0119 na ekranie w kr\u00f3ciutkich, kilkunastosekundowych epizodach, przewa\u017cnie niezwi\u0105zanych z narracj\u0105, stanowi\u0105cych za to swoisty podpis re\u017cysera; a to wychodzi\u0142 ze sklepu z dwoma terierami na smyczy, a to siedzia\u0142 naburmuszony po\u015brodku rozentuzjazmowanego t\u0142umu, to zn\u00f3w wysiada\u0142 z poci\u0105gu, ob\u0142adowany wiolonczel\u0105 w futerale. Wyst\u0105pi\u0142 w ten spos\u00f3b w trzydziestu dziewi\u0119ciu swoich filmach, w niekt\u00f3rych po par\u0119 razy – najzagorzalsi fani wci\u0105\u017c maj\u0105 nadziej\u0119, \u017ce uda si\u0119 go wy\u0142apa\u0107 w scenie, kt\u00f3r\u0105 wszyscy dotychczas przegapili. W ameryka\u0144skim filmie przygodowym W 80 dni dooko\u0142a \u015bwiata<\/em> w re\u017cyserii Michaela Andersona (1956) a\u017c si\u0119 roi od cameo: Sir John Gielgud okazuje si\u0119 by\u0142ym s\u0142u\u017c\u0105cym Fileasa Fogga, Fernandel powozi parysk\u0105 doro\u017ck\u0105, Frank Sinatra gra na pianinie w saloonie.<\/p>\n

\"2830\"<\/a><\/p>\n

Szanta\u017c<\/em>, film Hitchcocka z 1929 roku. Re\u017cyser \u0142ypie na urwisa w cyklist\u00f3wce, kt\u00f3ry przez dziewi\u0119tna\u015bcie sekund przeszkadza\u0142 mu czyta\u0107 ksi\u0105\u017ck\u0119 w londy\u0144skim metrze.<\/p>\n

Jak si\u0119 jednak \u0142atwo domy\u015bli\u0107, termin jest znacznie starszy i oznacza\u0142 pierwotnie co\u015b innego: wybijaj\u0105c\u0105 si\u0119 ponad inne rol\u0119 drugoplanow\u0105 w teatrze, epizodyczny, lecz wyrazisty portret literacki w powie\u015bci. Klejnot wyrze\u017abiony w materii utworu niczym wizerunek w\u0142adcy lub pi\u0119knej kobiety z prawdziwej kamei – r\u00f3\u017cnobarwnego kamienia ozdobionego ci\u0119tym wypuk\u0142o reliefem. W takich epizodach wyst\u0119powali aktorzy o znacznie wy\u017cszym statusie, ni\u017c mo\u017cna si\u0119 by\u0142o spodziewa\u0107 po rozmiarach roli. Pisarze uciekali si\u0119 do tego zabiegu, by sportretowa\u0107 siebie samych (czasem nawet zmieniaj\u0105c p\u0142e\u0107, jak w Lolicie<\/em> Nabokova, gdzie autor podszy\u0142 si\u0119 pod niejak\u0105 Vivian Darkbloom). Kompozytorzy oper pisali role cameo z my\u015bl\u0105 o konkretnych \u015bpiewakach, \u017ceby nacieszy\u0107 si\u0119 ich g\u0142osem w wirtuozowskiej partii albo, dzi\u0119ki ich maestrii, uczyni\u0107 z niewielkiego epizodu o\u015b nap\u0119dow\u0105 narracji.<\/p>\n

\u0179le obsadzona rola cameo przekszta\u0142ca si\u0119 we w\u0142asn\u0105 karykatur\u0119. To nie jest partia dla debiutanta albo – przeciwnie – wys\u0142u\u017conego \u015bpiewaka, kt\u00f3ry najlepsze lata ma ju\u017c dawno za sob\u0105 (na takie „kawa\u0142ki” mawia\u0142o si\u0119 kiedy\u015b we W\u0142oszech aria di sorbetto<\/em>, czyli „aria sorbetowa”, przypada\u0142y bowiem w momencie zahamowania akcji opery, przewa\u017cnie pod koniec drugiego aktu, kiedy publiczno\u015b\u0107 mog\u0142a kupi\u0107 sobie lody od kr\u0105\u017c\u0105cych po widowni sprzedawc\u00f3w i przy okazji wymieni\u0107 si\u0119 uwagami). Nie jest to tak\u017ce „zwyk\u0142a” rola charakterystyczna, obsadzana wokalistami o szczeg\u00f3lnym typie g\u0142osu, wybitnej vis comica<\/em> albo po prostu rozmi\u0142owanymi w tego rodzaju wyst\u0119pach – jak cho\u0107by Charles Anthony, legendarny comprimario <\/em>Metropolitan Opera, kt\u00f3ry przez pi\u0119\u0107dziesi\u0105t sze\u015b\u0107 sezon\u00f3w za\u015bpiewa\u0142 w epizodach blisko trzy tysi\u0105ce razy. Problem w tym, \u017ce trzeba j\u0105 umie\u0107 rozpozna\u0107, doceni\u0107 jej walory muzyczne, wy\u0142owi\u0107 podteksty zawarte w kr\u00f3ciutkim odcinku libretta.<\/p>\n

Przy okazji jednego z ostatnich nagra\u0144 P\u0142ytowego Trybuna\u0142u Dw\u00f3jki rozmawia\u0142am o rolach cameo z dyrygentem Wojciechem Michniewskim. Po d\u0142ugim namy\u015ble doszli\u015bmy do kilku zaskakuj\u0105cych wniosk\u00f3w. Bez w\u0105tpliwo\u015bci zaszeregowali\u015bmy jako cameo „Di rigori armato” z pierwszego aktu Rosenkavaliera, <\/em>brawurowy pastisz arii mozartowskiej, tak piekielnie trudny, \u017ce pono\u0107 sam Caruso odm\u00f3wi\u0142 Straussowi wcielenia si\u0119 w rol\u0119 W\u0142oskiego \u015apiewaka. Nie zastanawiali\u015bmy si\u0119 d\u0142ugo nad Stimme des Waldvogels z Zygfryda – <\/em>parti\u0105 wykreowan\u0105 na prapremierze przez Marie Haupt, kt\u00f3ra wcze\u015bniej z powodzeniem \u015bpiewa\u0142a Elwir\u0119 w Purytanach, <\/em>Mari\u0119 w C\u00f3rce pu\u0142ku, <\/em>a nawet mezzosopranow\u0105 Wenus w Tannh\u00e4user<\/i>ze. Jako rol\u0119 z pogranicza zakwalifikowali\u015bmy Jurodiwego z Borysa Godunowa:<\/em> niby charakterystyczn\u0105, wymagaj\u0105c\u0105 szczeg\u00f3lnego, „rosyjskiego” w barwie tenoru, z drugiej jednak strony kluczow\u0105 z dramaturgicznego punktu widzenia, zapadaj\u0105c\u0105 w pami\u0119\u0107 g\u0142\u0119biej ni\u017c partie g\u0142\u00f3wnych protagonist\u00f3w. Odrobin\u0119 skonsternowani przyznali\u015bmy, \u017ce trudno o bardziej wyrazist\u0105 rol\u0119 cameo ni\u017c partia Ksi\u0119cia Gremina w Eugeniuszu Onieginie – <\/em>obejmuj\u0105ca zaledwie jedn\u0105 ari\u0119 z kr\u00f3tkim recytatywem – w kt\u00f3rej nikt przytomny nie obsadzi pocz\u0105tkuj\u0105cego basa, bo to posta\u0107 absolutnie wyj\u0105tkowa, swoista przeciwwaga dla wszystkich bohater\u00f3w dramatu, dojrza\u0142y, twardo st\u0105paj\u0105cy po ziemi m\u0119\u017cczyzna, kt\u00f3rego \u015bwiatopogl\u0105d stoi w wyra\u017anej sprzeczno\u015bci z romantycznymi idea\u0142ami m\u0142odych kochank\u00f3w. Co zreszt\u0105 wynika nie tylko z didaskali\u00f3w i libretta, lecz tak\u017ce, a mo\u017ce przede wszystkim – z samego materia\u0142u muzycznego.<\/p>\n

Bior\u0105c na warsztat oper\u0119, w kt\u00f3rej niewielka rola l\u015bni, przemawia dobitnie do wyobra\u017ani, wybija si\u0119 z t\u0142umu innych postaci, trzeba rozwa\u017cnie oceni\u0107 mo\u017cliwo\u015bci zespo\u0142u. Zastanawia\u0142am si\u0119 ostatnio nad parti\u0105 Sternika z Lataj\u0105cego Holendra<\/em>, cz\u0119sto lekcewa\u017con\u0105, traktowan\u0105 jako poligon do\u015bwiadczalny dla obiecuj\u0105cego tenora, kt\u00f3ry z czasem by\u0107 mo\u017ce si\u0119 sprawdzi w Wagnerowskich rolach lirycznych. Tymczasem aria „Mit Gewitter und Sturm aus fernem Meer” to nie tylko wzruszaj\u0105cy obraz t\u0119sknoty m\u0142odego \u017ceglarza za ukochan\u0105. Przysypiaj\u0105cy ze zm\u0119czenia Sternik przywodzi na my\u015bl Holendra z czas\u00f3w, gdy nie dosi\u0119g\u0142o go jeszcze przekle\u0144stwo wiecznej tu\u0142aczki. Holender te\u017c kiedy\u015b by\u0142 m\u0142ody, te\u017c t\u0119skni\u0142 i mia\u0142 nadziej\u0119, te\u017c pe\u0142ni\u0142 nocn\u0105 wacht\u0119, pos\u0142uszny swojemu kapitanowi. Kontrast melodyjnej, cho\u0107 wcale nie\u0142atwej arii Sternika i przejmuj\u0105cego lamentu „Die Frist ist um<\/span>” jest genialnym zabiegiem dramaturgicznym, podkre\u015blaj\u0105cym bezmierny tragizm postaci Holendra. Grzech ten kontrast zmarnowa\u0107. Pisz\u0119 o tym, bo na z pozoru b\u0142ahej balladzie Sternika wy\u0142o\u017cy\u0142 si\u0119 niejeden do\u015bwiadczony \u015bpiewak. Pisz\u0119 o tym, bo w niedalekiej przysz\u0142o\u015bci czeka nas kolejna polska premiera Holendra. <\/em><\/p>\n