B\u0119dzie to opowie\u015b\u0107 o kobiecie, kt\u00f3ra przez ca\u0142e \u017cycie walczy\u0142a i przewa\u017cnie wygrywa\u0142a: z uprzedzeniami natury religijnej, z rasizmem, z problemami g\u0142osowymi, kt\u00f3re ona sama k\u0142ad\u0142a na karb przewlek\u0142ej choroby, inni za\u015b – nawet najprzychylniejsi krytycy – t\u0142umaczyli nierozs\u0105dnym doborem repertuaru. Natura obdarzy\u0142a Shirley Verrett rozleg\u0142ym mezzosopranem ze wspania\u0142\u0105 g\u00f3r\u0105, co z biegiem lat sk\u0142oni\u0142o \u015bpiewaczk\u0119 do podejmowania coraz trudniejszych partii sopranowych – ze skutkiem nieraz imponuj\u0105cym, cz\u0119\u015bciej jednak mocno w\u0105tpliwym. Zwa\u017cywszy na klimat epoki, osza\u0142amiaj\u0105ce sukcesy „La Callas Nera” na scenach \u015bwiatowych i tak graniczy\u0142y z cudem. Trudno by\u0142o si\u0119 spodziewa\u0107, \u017ce Verrett znajdzie w tych okoliczno\u015bciach rozs\u0105dnych mentor\u00f3w, kt\u00f3rzy przeprowadz\u0105 j\u0105 przez rafy zdradzieckich r\u00f3l z pogranicza „fach\u00f3w” wokalnych.<\/p>\n
Shirley Verrett urodzi\u0142a si\u0119 31 maja 1931 roku w Nowym Orleanie, w wielodzietnej rodzinie czarnosk\u00f3rego przedsi\u0119biorcy budowlanego, cz\u0142onka Ko\u015bcio\u0142a Adwentyst\u00f3w Dnia Si\u00f3dmego. Leon Solomon, ojciec pi\u0119ciorga pociech, by\u0142 „przyzwoitym” cz\u0142owiekiem – przynajmniej tak opisa\u0142a go c\u00f3rka w swoich wspomnieniach – co nie zmienia faktu, \u017ce trzyma\u0142 dzieci kr\u00f3tko i za najdrobniejsze przewiny \u0142oi\u0142 je pasem na go\u0142y ty\u0142ek. By\u0107 mo\u017ce odreagowywa\u0142 w ten spos\u00f3b w\u0142asne frustracje: do\u015b\u0107 wspomnie\u0107, \u017ce gdy Shirley by\u0142a jeszcze ma\u0142a, prze\u015bladowana na tle rasowym rodzina Verrett\u00f3w podj\u0119\u0142a decyzj\u0119 o przeprowadzce do Oxnard w po\u0142udniowej Kalifornii. Rodze\u0144stwo dorasta\u0142o tam w odrobin\u0119 lu\u017aniejszej atmosferze, musia\u0142o jednak przestrzega\u0107 surowych ogranicze\u0144 narzuconych przez ojca. O pota\u0144c\u00f3wkach i wypadach do kina nie by\u0142o nawet mowy. Kiedy Shirley zacz\u0119\u0142a zdradza\u0107 wybitne uzdolnienia wokalne, rodzice – pomni na bolesne do\u015bwiadczenia Marian Anderson, pierwszej czarnosk\u00f3rej \u015bpiewaczki na deskach Met – postanowili wybi\u0107 jej z g\u0142owy ambicje operowe. Dziewczyna z pocz\u0105tku podporz\u0105dkowa\u0142a si\u0119 ich woli. Zrezygnowa\u0142a z propozycji kszta\u0142cenia u legendarnej Lotte Lehmann, podj\u0119\u0142a prac\u0119 w biurze handlu nieruchomo\u015bciami i przyk\u0142adnie wysz\u0142a za m\u0105\u017c. Kto wie, jak potoczy\u0142yby si\u0119 jej dalsze losy, gdyby o kilkana\u015bcie lat starszy pan Carter nie okaza\u0142 si\u0119 damskim bokserem. Pewnego ranka Shirley odkry\u0142a, \u017ce m\u0105\u017c trzyma pod poduszk\u0105 nabity rewolwer. Spakowa\u0142a manatki i uciek\u0142a z domu. Tak sko\u0144czy\u0142o si\u0119 jej pierwsze ma\u0142\u017ce\u0144stwo. Taki by\u0142 pocz\u0105tek jej wielkiej kariery.<\/p>\n
Min\u0119\u0142o jednak jeszcze kilka lat, zanim Verrett trafi\u0142a na lekcje do sopranistki Anny Fitziu, kt\u00f3ra po pocz\u0105tkowych sukcesach – mi\u0119dzy innymi w partii Rosario na ameryka\u0144skiej premierze Goyescas<\/em> w Met – prze\u017cy\u0142a gwa\u0142towne za\u0142amanie nerwowe i po\u015bwi\u0119ci\u0142a si\u0119 pracy pedagogicznej. Jej kolejn\u0105 mistrzyni\u0105 by\u0142a Marion Freschl, w\u0119gierski kontralt, siostra barytona Rudolpha Szekelya, wyk\u0142adowczyni nowojorskiej Juillard School. Shirley zadebiutowa\u0142a w 1957 roku w Yellow Springs w stanie Ohio, jako Lukrecja w operze Brittena. Rok p\u00f3\u017aniej dosta\u0142a anga\u017c w New York City Opera, w 1959 wyst\u0105pi\u0142a po raz pierwszy w Europie, na scenie Opery Kolo\u0144skiej, w partii Cyganki w zapomnianej dzi\u015b operze Rasputin’s End<\/i> <\/em>Miko\u0142aja Nabokowa, kuzyna s\u0142ynnego pisarza. W tym samym roku prze\u017cy\u0142a te\u017c pierwsze gorzkie rozczarowanie: kiedy Leopold Stokowski obsadzi\u0142 j\u0105 w partii Go\u0142\u0119bicy w Gurrelieder<\/em> Sch\u00f6nberga<\/span>, rada orkiestry Houston Symphony wyrazi\u0142a stanowczy sprzeciw przeciwko zatrudnieniu czarnosk\u00f3rej \u015bpiewaczki. Rozjuszony Stokowski nie odpu\u015bci\u0142: wynagrodzi\u0142 krzywd\u0119 Verrett, proponuj\u0105c jej udzia\u0142 w koncertach i nagraniu El Amor brujo<\/em> de Falli ze znacznie lepszym zespo\u0142em Filadelfijczyk\u00f3w.<\/p>\n W jej \u017cyciu prywatnym i zawodowym otworzy\u0142 si\u0119 nowy rozdzia\u0142. W 1963 roku Shirley wysz\u0142a ponownie za m\u0105\u017c, tym razem za bia\u0142ego m\u0119\u017cczyzn\u0119, ilustratora i malarza Lou LoMonaco, z kt\u00f3rym przez blisko p\u00f3\u0142 wieku tworzyli szcz\u0119\u015bliwy i harmonijny zwi\u0105zek. W tym czasie \u015bwi\u0119ci\u0142a ju\u017c triumfy na scenach europejskich, mi\u0119dzy innymi w partii Carmen w Spoleto, Moskwie i Mediolanie. W 1966 roku zrobi\u0142a furor\u0119 w Covent Garden, wcieliwszy si\u0119 w rol\u0119 Ulryki z Balu maskowego<\/em>. Jej pierwsze wyst\u0119py w Metropolitan Opera, zw\u0142aszcza za\u015b debiut w Carmen<\/em> w 1968 roku, spotka\u0142y si\u0119 jednak z do\u015b\u0107 ch\u0142odnym przyj\u0119ciem. Niezra\u017cona Verrett kontynuowa\u0142a pasmo sukces\u00f3w w Europie, przede wszystkim w teatrach w\u0142oskich, coraz cz\u0119\u015bciej wchodz\u0105c z partie „z pogranicza” b\u0105d\u017a wr\u0119cz sopranowe (odpowiednio Ksi\u0119\u017cna Eboli i Norma). Do Met powr\u00f3ci\u0142a z podniesionym czo\u0142em w 1973 roku i za\u015bpiewa\u0142a na tej scenie ponad sto dwadzie\u015bcia razy, na przemian z wyst\u0119pami w La Scali, Bostonie i w innych najwa\u017cniejszych teatrach operowych \u015bwiata. Na prze\u0142omie lat siedemdziesi\u0105tych i osiemdziesi\u0105tych mia\u0142a ju\u017c w repertuarze Mede\u0119 z opery Cherubiniego, Tosk\u0119 i Lady Macbeth. W 1981 roku odwr\u00f3ci\u0142a porz\u0105dek rzeczy: wyst\u0105pi\u0142a na deskach Opery Bosto\u0144skiej jako czarnosk\u00f3ra Desdemona. U boku bia\u0142ego Otella – ameryka\u0144skiego tenora Jamesa McCrackena.<\/p>\n By\u0142a prawdziwym zwierz\u0119ciem scenicznym. Porywa\u0142a widowni\u0119 wyrazist\u0105 gr\u0105 aktorsk\u0105, niepospolit\u0105 urod\u0105 i wrodzon\u0105 elegancj\u0105 w obej\u015bciu. U szczytu formy wokalnej zachwyca\u0142a g\u0142osem pot\u0119\u017cnym, \u015bwietlistym w g\u00f3rze, mi\u0119kkim jak aksamit we wszystkich rejestrach, prowadzonym nieskaziteln\u0105 technik\u0105 belcantow\u0105, pe\u0142nym wyrazu i dostoje\u0144stwa, kt\u00f3re przydawa\u0142y mu szczeg\u00f3lnej charyzmy. P\u00f3\u017aniej co\u015b si\u0119 popsu\u0142o. \u015apiew Verrett straci\u0142 moc w \u015brednicy, g\u00f3rne tony przygas\u0142y, zacz\u0119\u0142y si\u0119 k\u0142opoty z intonacj\u0105 w dolnym rejestrze, na d\u017awi\u0119kach przej\u015bciowych g\u0142os brzydko si\u0119 \u0142ama\u0142. Niekt\u00f3rzy si\u0119 z\u017cymali, \u017ce Verrett pcha si\u0119 na si\u0142\u0119 w dramatyczne role sopranowe, podczas gdy jest urodzonym mezzosopranem. \u015apiewaczka pr\u00f3bowa\u0142a si\u0119 broni\u0107, t\u0142umacz\u0105c, \u017ce ma uczulenie na ple\u015b\u0144 i sk\u0142onno\u015b\u0107 do nawracaj\u0105cych zapale\u0144 oskrzeli. Istotnie, zdarza\u0142y si\u0119 wieczory, gdy jej g\u0142os frun\u0105\u0142 pod niebo jak ptak, a s\u0142uchacze puszczali minione kiksy w niepami\u0119\u0107. Wiele lat p\u00f3\u017aniej wysz\u0142o na jaw, \u017ce Verrett leczy\u0142a si\u0119 na niep\u0142odno\u015b\u0107, przyjmuj\u0105c ko\u0144skie dawki hormon\u00f3w, kt\u00f3re z pewno\u015bci\u0105 nie pozosta\u0142y bez wp\u0142ywu na jej kondycj\u0119 wokaln\u0105.<\/p>\n Nie jest jednak wykluczone, \u017ce Shirley Verrett istotnie dysponowa\u0142a szczeg\u00f3lnym rodzajem g\u0142osu, tak zwanym soprano Falcon – od nazwiska Marie-Corn\u00e9lie Falcon, XIX-wiecznej gwiazdy Opery Paryskiej, chlubi\u0105cej si\u0119 skal\u0105 o rozpi\u0119to\u015bci blisko trzech oktaw, \u015bpiewaj\u0105cej wyr\u00f3wnan\u0105, uwodzicielsko ciemn\u0105 barw\u0105 zar\u00f3wno w g\u00f3rze, jak w dole i \u015brednicy. Soprano Falcon plasuje si\u0119 gdzie\u015b pomi\u0119dzy mezzosopranem a sopranem spinto: swobodne g\u00f3rne d\u017awi\u0119ki maj\u0105 charakterystyczny mezzosopranowy odcie\u0144, do\u0142y s\u0105 g\u0119ste i mi\u0119siste, \u015brednica d\u017awi\u0119czna i dramatyczna w wyrazie. Prowadzony prawid\u0142owo, pozwala wydoby\u0107 wszelkie detale i smaczki z partii, kt\u00f3re przysparzaj\u0105 \u015bpiewaczkom najwi\u0119kszych k\u0142opot\u00f3w technicznych: Santuzzy w Cavallerii rusticana<\/em>, Kundry w Parsifalu, <\/em>Racheli w \u017byd\u00f3wce. <\/em>Takim skarbem rozporz\u0105dza\u0142a kiedy\u015b Christa Ludwig. W t\u0119 stron\u0119 rozwija si\u0119 stopniowo fenomenalny mezzosopran Joyce DiDonato. Tak brzmia\u0142a w najlepsze dni Shirley Verrett, kt\u00f3r\u0105 od wszystkich rywalek odr\u00f3\u017cnia\u0142 niepowtarzalny, „t\u0119czowy” blask w g\u0142osie: blask czarnej per\u0142y.<\/p>\n W sieci jest mn\u00f3stwo jej nagra\u0144. Na pocz\u0105tek, troch\u0119 przewrotnie, proponuj\u0119 ari\u0119 „When I am laid in earth” z Dydony i Eneasza<\/em>, prawdopodobnie z towarzyszeniem Orchestra Sinfonica della RAI Torino pod batut\u0105 Raymonda Lepparda, cho\u0107 g\u0142owy nie dam. W razie czego prosz\u0119 mnie poprawi\u0107, wpierw jednak nacieszy\u0107 si\u0119 pi\u0119knem frazy i bogactwem rozmigotanych ozdobnik\u00f3w w \u015bpiewie nieod\u017ca\u0142owanej, zmar\u0142ej w 2010 roku Czarnej Callas.<\/p>\n