{"id":2937,"date":"2018-04-19T01:45:25","date_gmt":"2018-04-18T23:45:25","guid":{"rendered":"http:\/\/atorod.pl\/?p=2937"},"modified":"2018-04-19T08:44:16","modified_gmt":"2018-04-19T06:44:16","slug":"krolowa-dziewica-i-jej-ostatni-kochanek","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/atorod.pl\/?p=2937","title":{"rendered":"Kr\u00f3lowa-Dziewica i jej ostatni kochanek"},"content":{"rendered":"

O jej r\u0119k\u0119 starali si\u0119 najmo\u017cniejsi tego \u015bwiata, mi\u0119dzy innymi kr\u00f3l Hiszpanii Filip II Habsburg; Eryk Waza, p\u00f3\u017aniejszy kr\u00f3l Szwecji; oraz arcyksi\u0105\u017c\u0119ta Austrii – Ferdynand I Habsburg i jego syn Karol Styryjski. Odm\u00f3wi\u0142a wszystkim. Na dworze hucza\u0142o od plotek, wrogowie nazywali j\u0105 „dziwk\u0105 Europy”, tymczasem El\u017cbieta I konsekwentnie piel\u0119gnowa\u0142a sw\u00f3j status Kr\u00f3lowej-Dziewicy, kobiety niepodleg\u0142ej \u017cadnemu m\u0119\u017cczy\u017anie, kt\u00f3ra dzi\u0119ki temu mog\u0142a samodzielnie rz\u0105dzi\u0107 krajem. Trudniej by\u0142o jej utrzyma\u0107 opini\u0119 kobiety odpornej na porywy uczu\u0107. Zawsze otacza\u0142a si\u0119 faworytami, poczynaj\u0105c od Roberta Dudleya, „s\u0142odkiego Robina”, w kt\u00f3rym zakocha\u0142a si\u0119 jeszcze w dzieci\u0144stwie, a kt\u00f3rego przedwczesn\u0105 \u015bmier\u0107 op\u0142akiwa\u0142a tak d\u0142ugo i bole\u015bnie, \u017ce dworzanie musieli wywa\u017cy\u0107 drzwi do jej komnaty. Fascynowali j\u0105 m\u0119\u017cczy\u017ani pi\u0119kni, inteligentni i ambitni. Z biegiem lat coraz m\u0142odsi. W 1587 roku do grona swych faworyt\u00f3w przyj\u0119\u0142a Roberta Devereux, hrabiego Essex, syna chrzestnego, a p\u00f3\u017aniej pasierba Dudleya. Robert by\u0142 zniewalaj\u0105co przystojny i zepsuty do szpiku ko\u015bci. Szepta\u0142 kr\u00f3lowej do ucha nieszczere komplementy, ta\u0144czy\u0142 z ni\u0105 galiard\u0119, gra\u0142 po nocach z karty i w szachy, chc\u0105c os\u0142abi\u0107 jej czujno\u015b\u0107 i zyska\u0107 lepsz\u0105 pozycj\u0119 w bezwzgl\u0119dnej walce o w\u0142adz\u0119. W 1599, w samym \u015brodku irlandzkiej wojny przeciwko rz\u0105dom Anglik\u00f3w, sk\u0142oni\u0142 El\u017cbiet\u0119, \u017ceby postawi\u0142a go na czele szesnastotysi\u0119cznej armii i powierzy\u0142a mu misj\u0119 st\u0142umienia rebelii. Zaprzepa\u015bci\u0142 kampani\u0119, wda\u0142 si\u0119 w zdradzieckie sojusze, a gdy u\u015bwiadomi\u0142 sobie sw\u00f3j b\u0142\u0105d, by\u0142o ju\u017c za p\u00f3\u017ano. Tym razem kr\u00f3lowa nie wybaczy\u0142a. Pozbawi\u0142a go wszelkich przywilej\u00f3w i ostatecznie wys\u0142a\u0142a pod katowski top\u00f3r. Zmar\u0142a dwa lata po egzekucji swego ostatniego faworyta: ot\u0119pia\u0142a, zoboj\u0119tnia\u0142a na \u015bwiat, pogr\u0105\u017cona w g\u0142\u0119bokiej depresji.<\/p>\n

Tragiczn\u0105 histori\u0119 ich relacji – widzian\u0105 przez pryzmat psychoanalizy freudowskiej – opisa\u0142 Lytton Strachey w swojej ksi\u0105\u017cce El\u017cbieta i Essex<\/em>. To ona sta\u0142a si\u0119 g\u0142\u00f3wnym \u017ar\u00f3d\u0142em inspiracji dla Williama Plomera, librecisty opery Gloriana<\/em>, najwi\u0119kszej pora\u017cki, jakiej Britten do\u015bwiadczy\u0142 za \u017cycia. El\u017cbieta II, c\u00f3rka Jerzego VI, zosta\u0142a og\u0142oszona kr\u00f3low\u0105 7 lutego 1952 roku. Kilka tygodni p\u00f3\u017aniej Britten i Peter Pears wybrali si\u0119 na narty w towarzystwie Lorda Harewooda, \u00f3wczesnego dyrektora Covent Garden. Harewood, zach\u0119cony niedawnym sukcesem Billy’ego Budda<\/em>, podsun\u0105\u0142 kompozytorowi pomys\u0142 napisania opery z okazji planowanej na przysz\u0142y rok koronacji. Britten rzuci\u0142 si\u0119 w wir pracy. W maju 1953 roku, na kilka tygodni przed planowan\u0105 premier\u0105, odtw\u00f3rcy g\u0142\u00f3wnych partii – Pears w roli Esseksa i Joan Cross w partii El\u017cbiety – przedstawili parze kr\u00f3lewskiej wybrane fragmenty przy akompaniamencie fortepianu, w londy\u0144skiej rezydencji pa\u0144stwa Harewood\u00f3w. \u015apiewacy ju\u017c w\u00f3wczas przeczuwali katastrof\u0119. Cross by\u0142a zszokowana ca\u0142kowitym brakiem zainteresowania s\u0142uchaczy, skrywanym pod mask\u0105 dworskiej etykiety. Pears od pocz\u0105tku \u017ale si\u0119 czu\u0142 w partii Roberta – tak \u017ale, \u017ce Britten rozwa\u017ca\u0142 pono\u0107 przetransponowanie jej na g\u0142os basowy i zaanga\u017cowanie bu\u0142garskiego \u015bpiewaka Borisa Christowa. Spektakl przyj\u0119to lodowato. Posypa\u0142y si\u0119 zarzuty, \u017ce tw\u00f3rcy obrazili kr\u00f3low\u0105 samym wyborem tematu opery. Krytyka gani\u0142a mielizny dramaturgiczne libretta oraz wt\u00f3rno\u015b\u0107 i pompatyczno\u015b\u0107 muzyki. Gloriana <\/em>zosta\u0142a pomini\u0119ta w nagraniu dzie\u0142 wszystkich Brittena pod batut\u0105 kompozytora. Wraca\u0142a na scen\u0119 sporadycznie i cz\u0119sto w pechowych okoliczno\u015bciach. Szans\u0119 jej zaistnienia w obiegowym repertuarze dostrze\u017cono dopiero w 2013 roku, przy okazji obchod\u00f3w stulecia urodzin Brittena i urz\u0105dzonej w ich ramach nowej inscenizacji w Royal Opera House.<\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

Scena z I aktu. Fot. Javier del Real.<\/p>\n

Po sze\u015b\u0107dziesi\u0119ciu kilku latach od prapremiery wi\u0119kszo\u015b\u0107 zarzut\u00f3w sprawia wra\u017cenie bezprzedmiotowych. U\u0142omne rzekomo libretto zdumiewa rozmachem i g\u0142\u0119bi\u0105 psychologiczn\u0105 postaci. Partytura kryje prawdziwe per\u0142y – wspania\u0142y monolog rozdartej mi\u0119dzy uczuciem a powinno\u015bci\u0105 kr\u00f3lowej, zako\u0144czony \u017carliw\u0105 modlitw\u0105 („Forgive and protect me, O God, my king, that I may rule and protect my people in peace”); brawurowe pastisze ta\u0144c\u00f3w dworskich w II akcie; \u0142ami\u0105cy serce duet protagonist\u00f3w z aktu III, wkr\u00f3tce po tym, jak Essex wdziera si\u0119 do sypialni El\u017cbiety i zszokowany odkrywa jej wstydliw\u0105 staro\u015b\u0107. G\u0142\u00f3wn\u0105 o\u015b dramatu wyznacza ten sam motyw, co w Peterze Grimesie <\/em>i Billym Buddzie – <\/em>mi\u0142o\u015bci zakazanej, kt\u00f3rej obiektu nale\u017cy si\u0119 pozby\u0107 albo go zniszczy\u0107. Tyle \u017ce niemo\u017cliwe do spe\u0142nienia uczucie dotyka w tej operze kr\u00f3low\u0105: uosobienie powinno\u015bci wobec pa\u0144stwa i narodu, istot\u0119 opatrzno\u015bciow\u0105, kt\u00f3rej s\u0142abo\u015bci nie wypada\u0142o ukazywa\u0107 w dekadzie d\u017awigania kraju z powojennych zniszcze\u0144. Gloriana<\/em> musia\u0142a swoje odczeka\u0107. Kilka dni temu wkroczy\u0142a na scen\u0119 Teatro Real, pokonuj\u0105c kolejn\u0105 barier\u0119 – niech\u0119ci Hiszpan\u00f3w do w\u0142adczyni odpowiedzialnej za kl\u0119sk\u0119 Wielkiej Armady.<\/p>\n

Szkocki re\u017cyser David McVicar zorganizowa\u0142 przestrze\u0144 wok\u00f3\u0142 gigantycznego, ruchomego astrolabium, a w\u0142a\u015bciwie sfery armilarnej – przyrz\u0105du, kt\u00f3ry w tej koncepcji zdaje si\u0119 symbolizowa\u0107 nie tylko pot\u0119g\u0119 w\u0142adzy sprawowanej przez El\u017cbiet\u0119, ale te\u017c jej ograniczenia. Nad imperium s\u0142o\u0144ce nigdy nie zachodzi: toczy si\u0119 bezustannie nad kolist\u0105 map\u0105 \u015bwiata zaw\u0142aszczonego przez kr\u00f3low\u0105 i deptanego przez jej poddanych. Nie zachodzi, bo jest wewn\u0105trz tej sfery uwi\u0119zione. Kr\u0119gi astrolabium obracaj\u0105 si\u0119 wok\u00f3\u0142 w\u0142asnej osi i wychylaj\u0105 w r\u00f3\u017cnych p\u0142aszczyznach, konstrukcja trzyma si\u0119 jednak mocno. Ca\u0142e z\u0142o – intrygi, k\u0142amstwa, zdradzieckie podszepty – rodz\u0105 si\u0119 na zewn\u0105trz i przenikaj\u0105 bezlito\u015bnie w g\u0142\u0105b sfery. Scenografi\u0119 Roberta Jonesa dope\u0142niaj\u0105 kostiumy Brigitte Reiffenstuel, wyra\u017anie inspirowane malarstwem portretowym z epoki, przede wszystkim za\u015b mistrzowska re\u017cyseria \u015bwiate\u0142 (Adam Silverman), podkre\u015blaj\u0105ca nie tyle splendor, ile g\u0119stniej\u0105cy mrok ostatnich lat rz\u0105d\u00f3w Kr\u00f3lowej Gloriany. Gest sceniczny McVicar rozegra\u0142 z typowo brytyjsk\u0105 pieczo\u0142owito\u015bci\u0105, znalaz\u0142szy bardzo inteligentnego sojusznika w osobie Colma Seery’ego (choreografia), kt\u00f3ry zrobi\u0142 swoje w scenach dworskiej maski i balu. \u015apiewacy wywi\u0105zali si\u0119 ze swych zada\u0144 aktorskich celuj\u0105co, na czele z Ann\u0105 Caterin\u0105 Antonacci (El\u017cbieta), kt\u00f3ra porusza\u0142a si\u0119 po scenie z charakterystyczn\u0105 sztywno\u015bci\u0105 schorowanej, przyt\u0142oczonej wiekiem kobiety.<\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

Anna Caterina Antonacci (El\u017cbieta I) i Leigh Melrose (Robert Cecil). Fot. Javier del Real.<\/p>\n

G\u0142os Antonacci nabra\u0142 pe\u0142ni wyrazu dopiero pod koniec I aktu, niemniej jej barwny, pi\u0119knie starzej\u0105cy si\u0119 sopran idealnie pasowa\u0142 do roli przeznaczonej mu przez Brittena. Nieco mniej mnie przekona\u0142 Leonardo Capalbo w partii Roberta Devereux, dysponuj\u0105cy tenorem o nieszczeg\u00f3lnie zapadaj\u0105cym w pami\u0119\u0107 brzmieniu, chwilami zanadto rozwibrowanym i niezbyt pewnym intonacyjnie. W duecie z III aktu oboje wznie\u015bli si\u0119 jednak na wy\u017cyny interpretacji, prowadz\u0105c sw\u00f3j dialog w dw\u00f3ch odmiennych odcieniach rozpaczy – na\u0142adowanej strachem desperacji Esseksa i bolesnej rezygnacji kr\u00f3lowej. Wspania\u0142e postacie drugoplanowe stworzyli Duncan Rock (Mountjoy), Leigh Melrose (Robert Cecil), Paula Murrihy (Frances), a zw\u0142aszcza Sophie Bevan (Penelope), kt\u00f3rej przera\u017caj\u0105cy krzyk po podpisaniu przez kr\u00f3low\u0105 wyroku na Esseksa d\u017awi\u0119czy mi w uszach do dzi\u015b. Na osobn\u0105 wzmiank\u0119 zas\u0142u\u017cy\u0142 Sam Furness w niewielkiej roli Ducha Maski – za\u015bpiewanej tenorem przywo\u0142uj\u0105cym na my\u015bl skojarzenia z pierwszym odtw\u00f3rc\u0105 tej partii, Williamem McAlpine’em. Rok temu Furness wcieli\u0142 si\u0119 na tej scenie w Nowicjusza z Billy’ego Budda<\/em>, inn\u0105 posta\u0107 wykreowan\u0105 przez McAlpine’a. Ilekro\u0107 go s\u0142ucham, mam wra\u017cenie ci\u0105g\u0142o\u015bci pi\u0119knej tradycji wokalnej, kontynuowanej przez \u015bpiewaka na tyle inteligentnego, \u017ceby oprze\u0107 si\u0119 obowi\u0105zuj\u0105cym modom.<\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

Anna Caterina Antonacci i Leonardo Capalbo (Robert Devereux). Fot. Javier del Real.<\/p>\n

Prawdziwym objawieniem madryckiej premiery okaza\u0142 si\u0119 jednak dyrygent. Ivor Bolton poprowadzi\u0142 Glorian\u0119 <\/em>zupe\u0142nie inaczej ni\u017c jego nieliczni poprzednicy. Zamiast uwypukla\u0107 zawarte w tej partyturze „elgaryzmy”, podkre\u015bla\u0107 jej patos i ostre kontury rytmiczne – si\u0119gn\u0105\u0142 w g\u0142\u0105b Brittenowskich inspiracji. I nagle wysz\u0142o na jaw, \u017ce wszystkie te madryga\u0142y, anthemy i pie\u015bni lutniowe czemu\u015b s\u0142u\u017c\u0105. \u017be kompozycja Brittena nie jest efektown\u0105 sk\u0142adank\u0105 pseudoel\u017cbieta\u0144skich melodii, tylko g\u0142\u0119boko przemy\u015blanym, czasem ironicznym, czasem melancholijnym, niekiedy brutalnie dosadnym pastiszem. W tak zagranej pawanie zabrzmia\u0142o przeczucie nadchodz\u0105cej tragedii. W tak uj\u0119tej modlitwie El\u017cbiety pragnienie pokojowych rz\u0105d\u00f3w star\u0142o si\u0119 z widmem bolesnej przesz\u0142o\u015bci. Tym dobitniej, \u017ce Bolton mia\u0142 pod sob\u0105 czujnych, wra\u017cliwych, reaguj\u0105cych na ka\u017cde jego skinienie muzyk\u00f3w.<\/p>\n

Owacja po premierze by\u0142a zaskakuj\u0105co pow\u015bci\u0105gliwa. Dwa dni p\u00f3\u017aniej – ju\u017c w Warszawie – s\u0142ucha\u0142am transmisji z trzeciego spektaklu, przyj\u0119tego znacznie cieplej przez publiczno\u015b\u0107. „Zahukane dziecko”, jak nazywa\u0142 Glorian\u0119 <\/em>sam Britten, powoli wynurza si\u0119 z zapomnienia. Oby zn\u00f3w go kto\u015b nie sp\u0142oszy\u0142.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

O jej r\u0119k\u0119 starali si\u0119 najmo\u017cniejsi tego \u015bwiata, mi\u0119dzy innymi kr\u00f3l Hiszpanii Filip II Habsburg; Eryk Waza, p\u00f3\u017aniejszy kr\u00f3l Szwecji; oraz arcyksi\u0105\u017c\u0119ta Austrii – Ferdynand I Habsburg i jego syn Karol Styryjski. Odm\u00f3wi\u0142a wszystkim. Na dworze hucza\u0142o od plotek, wrogowie nazywali j\u0105 „dziwk\u0105 Europy”, tymczasem El\u017cbieta I konsekwentnie piel\u0119gnowa\u0142a sw\u00f3j status Kr\u00f3lowej-Dziewicy, kobiety niepodleg\u0142ej \u017cadnemu … [Read more…]<\/a><\/span><\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[7],"tags":[],"class_list":{"0":"entry","1":"post","2":"publish","3":"author-mangusta","4":"post-2937","6":"format-standard","7":"category-wedrowki-operowe"},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/2937","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=2937"}],"version-history":[{"count":3,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/2937\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":2945,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/2937\/revisions\/2945"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=2937"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=2937"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=2937"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}