{"id":3001,"date":"2018-05-19T10:43:04","date_gmt":"2018-05-19T08:43:04","guid":{"rendered":"http:\/\/atorod.pl\/?p=3001"},"modified":"2018-05-20T11:36:22","modified_gmt":"2018-05-20T09:36:22","slug":"tesknota-za-niewinnoscia","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/atorod.pl\/?p=3001","title":{"rendered":"T\u0119sknota za niewinno\u015bci\u0105"},"content":{"rendered":"

Oj, jak tu pracowicie! Od czwartku sp\u0119dzamy czas w Katowicach nie tylko na koncertach Festiwalu Katowice Kultura Natura, ale te\u017c z uczestnikami warsztat\u00f3w krytyki muzycznej, kt\u00f3re NIFC zorganizowa\u0142 we wsp\u00f3\u0142pracy ze stowarzyszeniem KKN i Muzeun \u015al\u0105skim. Za nami ju\u017c wyk\u0142ady i prezentacje Kamili St\u0119pie\u0144-Kutery, Grzegorza Michalskiego, Marcina Trz\u0119sioka i ni\u017cej podpisanej, za chwil\u0119 wyk\u0142ad Jakuba Puchalskiego, potem spotkanie z Leifem Ove Andsnesem, po drodze om\u00f3wienia kolejnych tekst\u00f3w naszych warsztatowicz\u00f3w, jutro za\u015b – podsumowanie warsztat\u00f3w mikrofonowych prowadzonych przez Joann\u0119 Lubo\u0144 oraz Iren\u0119 Sa\u0142kowsk\u0105. Tematem przewodnim tegorocznego Festiwalu jest dzieci\u0119ctwo. O poniedzia\u0142kowym recitalu Iana Bostridge’a, „skrojonym” specjalnie z my\u015bl\u0105 o katowickiej imprezie, pisali ju\u017c inni. Ja napisa\u0142am o programie tego koncertu – u\u0142o\u017conym z niezwyk\u0142\u0105 inteligencj\u0105 i smakiem.<\/p>\n

***<\/p>\n

\u017beby dziecko zaistnia\u0142o, trzeba je by\u0142o wynale\u017a\u0107. Zanim dzieci\u0144stwo zacz\u0119to uznawa\u0107 za odr\u0119bny etap \u017cycia ludzkiego, w wielu j\u0119zykach nie by\u0142o nawet s\u0142owa na okre\u015blenie tej dziwnej miniatury cz\u0142owieka. Nie oznacza to, \u017ce dzie\u0107mi nie zajmowano si\u0119 wcale b\u0105d\u017a powszechnie zaniedbywano ich potrzeby biologiczne. Dokonywano jednak swoistej preselekcji, uzale\u017cnionej od najrozmaitszych czynnik\u00f3w: spo\u0142ecznych, gospodarczych, a nawet politycznych. Dziecko mo\u017cna by\u0142o u\u015bmierci\u0107, porzuci\u0107 albo wykluczy\u0107. Odstawi\u0107 od matki na podobnej zasadzie, na jakiej od\u0142\u0105cza si\u0119 p\u00f3\u0142roczne \u017arebi\u0119ta od karmi\u0105cych klaczy. Pocz\u0105tki emocjonalnego podej\u015bcia do ma\u0142ych istot ludzkich by\u0142y nacechowane strachem: te delikatne stworzonka Bo\u017ce wymaga\u0142y przecie\u017c nie tylko opieki, ale i nawr\u00f3cenia. By\u0142y s\u0142abe, nierozumne i pierwotne jak bydl\u0119ta. Je\u015bli wzrusza\u0142y, to jak tresowane kapucynki. Cz\u0119sto by\u0142y zabawk\u0105 w r\u0119kach doros\u0142ych. Towarzyszy\u0142y im wsz\u0119dzie \u2013 jad\u0142y to samo, co ich opiekunowie, razem z nimi spa\u0142y i podpatrywa\u0142y ich aktywno\u015b\u0107 seksualn\u0105, dojrzewa\u0142y przez prac\u0119.<\/p>\n

W XVIII wieku zyska\u0142y autonomi\u0119. Z pocz\u0105tku dziwn\u0105, bo doro\u015bli zacz\u0119li przegl\u0105da\u0107 si\u0119 w nich jak w lustrze. Dostrzega\u0107 w nich w\u0142asn\u0105, utracon\u0105 niewinno\u015b\u0107. Traktowa\u0107 dzieci\u0144stwo jako prefiguracj\u0119 dojrza\u0142ego \u017cycia z ca\u0142\u0105 jego dol\u0105 i niedol\u0105. Patrze\u0107 na dziecko jak na istot\u0119 zawieszon\u0105 mi\u0119dzy dwoma \u015bwiatami, metafor\u0119 niesko\u0144czono\u015bci, \u0142\u0105cznika z Bogiem i niebem.<\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

Robert Schumann w wieku lat dwudziestu.<\/p>\n

Pierwsz\u0105 pr\u00f3b\u0119 stworzenia mi\u0119dzynarodowego systemu ochrony praw dziecka podj\u0119to dopiero w pocz\u0105tkach XX stulecia. W 1924 roku Zgromadzenie Og\u00f3lne Ligi Narod\u00f3w przyj\u0119\u0142o Deklaracj\u0119 Genewsk\u0105, kt\u00f3rej najistotniejszy postulat brzmia\u0142, \u017ce \u201edziecko g\u0142odne powinno by\u0107 nakarmione, dziecko chore powinno by\u0107 piel\u0119gnowane, dziecko wykolejone wr\u00f3cone na w\u0142a\u015bciw\u0105 drog\u0119, sierota i dziecko opuszczone wzi\u0119te w opiek\u0119 i wspomagane\u201d. Mit dzieci\u0144stwa romantycznego, wywiedziony z idei Rousseau, dominowa\u0142 przez ca\u0142y wiek XIX, a w \u015bwiadomo\u015bci niekt\u00f3rych wci\u0105\u017c trwa: obraz pierwszego etapu w \u017cyciu cz\u0142owieka jako szlaku pe\u0142nego sprzeczno\u015bci, drogi bezpowrotnej i cz\u0119sto nacechowanej cierpieniem, a jednak op\u0142akiwanej niczym raj utracony.<\/p>\n

Wsp\u00f3ln\u0105 cech\u0105 cykl\u00f3w Schumanna i Brittena jest w\u0142a\u015bnie t\u0119sknota za niewinno\u015bci\u0105, pr\u00f3ba odzyskania dzieci\u0119ctwa przez osob\u0119 doros\u0142\u0105. \u017badna z tych pie\u015bni nie nadaje si\u0119 do wykonania przez dziecko: mo\u017cna najwy\u017cej je dziecku za\u015bpiewa\u0107, ale do g\u0142\u0119bszych pok\u0142ad\u00f3w znacze\u0144 dotrze tylko s\u0142uchacz dojrza\u0142y. Liederalbum f\u00fcr die Jugend<\/em> op.79 Schumanna powsta\u0142 w roku 1849, kiedy kompozytor mia\u0142 ju\u017c za sob\u0105 d\u0142ug\u0105 histori\u0119 w\u0142asnej depresji, ci\u0119\u017ck\u0105 chorob\u0119 trzeciej c\u00f3rki i \u015bmier\u0107 wyczekiwanego syna pierworodnego. Cykl \u2013 cho\u0107 zaludniaj\u0105 go liczne postaci z dzieci\u0119cej wyobra\u017ani \u2013 jest zbyt d\u0142ugi na dzieci\u0119c\u0105 percepcj\u0119, chwilami zdaje si\u0119 nawet zbyt wyczerpuj\u0105cy dla doros\u0142ego \u015bpiewaka. Z kolei wcze\u015bniejsze o dziewi\u0119\u0107 lat Opus 40 \u2013 pi\u0119\u0107 pie\u015bni do wierszy Andersena w lu\u017anych przek\u0142adach Adelberta von Chamisso, skomponowane w roku \u015blubu z Clar\u0105 Wieck \u2013 sprawia raczej wra\u017cenie ho\u0142du dla utraconego dzieci\u0144stwa m\u0142odziutkiej \u017cony, w kt\u00f3rej Schumann zakocha\u0142 si\u0119, kiedy mia\u0142a lat dwana\u015bcie, a potem przez blisko dziesi\u0119\u0107 lat pr\u00f3bowa\u0142 wywalczy\u0107 zgod\u0119 na ma\u0142\u017ce\u0144stwo od jej ojca, zainteresowanego przede wszystkim karier\u0105 pianistyczn\u0105 c\u00f3rki. By\u0107 mo\u017ce dlatego fortepian wysuwa si\u0119 w tej kompozycji na g\u0142\u00f3wny plan i w\u0142a\u015bnie instrument \u2013 nie s\u0142owo \u2013 jest w nim wehiku\u0142em \u201edzieci\u0119ctwa\u201d: muzycznym ekwiwalentem skrzypienia ko\u0142yski, marszowego kroku ch\u0142opca na\u015bladuj\u0105cego \u017co\u0142nierza, p\u0142aczu po pierwszej zdradzonej mi\u0142o\u015bci. Podobny zamys\u0142 zdaje si\u0119 przy\u015bwieca\u0107 cyklowi miniatur fortepianowych Kinderszenen<\/em> (1838) \u2013 to nie s\u0105 \u201e\u0142atwe utwory\u201d dla dzieci, to opowie\u015bci z izby dzieci\u0119cej, oddane pie\u015bniami bez s\u0142\u00f3w.<\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

Benjamin Britten w mundurku szkolnym.<\/p>\n

Britten traktuje tekst diametralnie inaczej. Zar\u00f3wno w Winter Words<\/em> (1953) do wierszy Thomasa Hardy\u2019ego, jak w cyklu Who Are These Children?<\/em> (1969), skomponowanym do poezji Szkota Williama Soutara, przyjmuje raczej rol\u0119 t\u0142umacza ni\u017c interpretatora. Je\u015bli jakkolwiek ingeruje w materi\u0119 s\u0142own\u0105, czyni to podobnie jak Janaczek: stosuj\u0105c \u015bwiadome repetycje, wzmacniaj\u0105ce ekspresj\u0119 przekazu. Pierwszy cykl jest melancholijn\u0105, z gruntu romantyczn\u0105 podr\u00f3\u017c\u0105 od stanu dzieci\u0119cej naiwno\u015bci po gorzk\u0105, starcz\u0105 samo\u015bwiadomo\u015b\u0107. Drugi \u2013 modernistyczn\u0105 w\u0119dr\u00f3wk\u0105 po manowcach, od dzieci\u0119ctwa opowiedzianego szkockim dialektem po smutn\u0105 dojrza\u0142o\u015b\u0107 u\u0142adzonej angielszczyzny i z powrotem. Histori\u0105 wyrzutka rozdartego mi\u0119dzy niewinno\u015bci\u0105 ch\u0142opca a bezwzgl\u0119dno\u015bci\u0105 doros\u0142ego m\u0119\u017cczyzny.<\/p>\n

Bo w pie\u015bniach Brittena zaczyna si\u0119 ju\u017c rysowa\u0107 znamienne p\u0119kni\u0119cie, kt\u00f3re towarzyszy nam po dzi\u015b dzie\u0144 w relacjach z ide\u0105 dzieci\u0144stwa: przeczucie, \u017ce dziecko zosta\u0142o przymusowo wygnane ze \u015bwiata doros\u0142ych, zamkni\u0119te przez nasz\u0105 nadopieku\u0144czo\u015b\u0107 w bezpiecznym azylu, sk\u0105d wyjdzie kiedy\u015b nieprzygotowane na okrucie\u0144stwo wieku dojrza\u0142ego. Dobrze, \u017ce chocia\u017c kompozytorzy pr\u00f3buj\u0105 zasypa\u0107 t\u0119 przepa\u015b\u0107 niezrozumienia.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Oj, jak tu pracowicie! Od czwartku sp\u0119dzamy czas w Katowicach nie tylko na koncertach Festiwalu Katowice Kultura Natura, ale te\u017c z uczestnikami warsztat\u00f3w krytyki muzycznej, kt\u00f3re NIFC zorganizowa\u0142 we wsp\u00f3\u0142pracy ze stowarzyszeniem KKN i Muzeun \u015al\u0105skim. Za nami ju\u017c wyk\u0142ady i prezentacje Kamili St\u0119pie\u0144-Kutery, Grzegorza Michalskiego, Marcina Trz\u0119sioka i ni\u017cej podpisanej, za chwil\u0119 wyk\u0142ad Jakuba … [Read more…]<\/a><\/span><\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[8],"tags":[],"class_list":{"0":"entry","1":"post","2":"publish","3":"author-mangusta","4":"post-3001","6":"format-standard","7":"category-miscellanea"},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/3001","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=3001"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/3001\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":3005,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/3001\/revisions\/3005"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=3001"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=3001"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=3001"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}