{"id":3013,"date":"2018-05-27T12:35:24","date_gmt":"2018-05-27T10:35:24","guid":{"rendered":"http:\/\/atorod.pl\/?p=3013"},"modified":"2018-05-27T12:35:24","modified_gmt":"2018-05-27T10:35:24","slug":"nie-tak-wesola-stara-anglia","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/atorod.pl\/?p=3013","title":{"rendered":"Nie tak weso\u0142a stara Anglia"},"content":{"rendered":"

Festiwal Katowice Kultura Natura sko\u0144czy\u0142 si\u0119 definitywnie, przed nami nowe zadania, ca\u0142kiem inne koncerty i zgo\u0142a odmienne podr\u00f3\u017ce operowe. Wr\u00f3\u0107my jednak raz jeszcze do wspomnie\u0144. Znakomity RIAS Kammerchor wyst\u0105pi\u0142 w Katowicach dwukrotnie: 17 maja w Requiem <\/em>Tigrana Mansuriana, dzie\u0144 wcze\u015bniej w programie a cappella, po\u015bwi\u0119conym muzyce angielskiej od Thomasa Tallisa po Henry’ego Purcella. Oto m\u00f3j kr\u00f3tki szkic, zamieszczony w programie koncertu.<\/p>\n

***<\/p>\n

W 1485 roku sko\u0144czy\u0142a si\u0119 Wojna Dw\u00f3ch R\u00f3\u017c. Na polu bitwy pod Bosworth zgin\u0105\u0142 kr\u00f3l Ryszard III, ostatni z rodu Plantagenet\u00f3w. Koron\u0119 przej\u0105\u0142 Henryk VII. W dziejach Anglii otworzy\u0142 si\u0119 nowy rozdzia\u0142: blisko studwudziestoletni okres panowania Tudor\u00f3w, z kt\u00f3rym p\u00f3\u017aniej skojarzono utopijne poj\u0119cie \u201eMerry Old England\u201d: idylliczn\u0105 wizj\u0119 angielsko\u015bci w stanie czystym, krainy dostatniej, pachn\u0105cej piwem i niedzieln\u0105 pieczeni\u0105 z sza\u0142wi\u0105. A przecie\u017c wojna zostawi\u0142a kr\u00f3lestwo w op\u0142akanym stanie. Kolejne starcia zbrojne, pocz\u0105wszy od wcze\u015bniejszej o trzydzie\u015bci lat potyczki pod St Albans, odebra\u0142y jej najlepszych syn\u00f3w.<\/p>\n

Na szcz\u0119\u015bcie Henryk VII \u2013 przy ca\u0142ej swej bezwzgl\u0119dno\u015bci \u2013 okaza\u0142 si\u0119 jednym z najskuteczniejszych w\u0142adc\u00f3w w historii Anglii. Od chwili wst\u0105pienia na tron konsekwentnie prowadzi\u0142 polityk\u0119 maj\u0105c\u0105 celu nie tylko utrzymanie pokoju, ale i po\u0142o\u017cenie fundament\u00f3w pod przysz\u0142\u0105 koniunktur\u0119 gospodarcz\u0105. Wspiera\u0142 muzyk\u0119, kt\u00f3ra sta\u0142a si\u0119 jednym z istotniejszych element\u00f3w edukacji szlachty i cz\u0142onk\u00f3w rodziny kr\u00f3lewskiej. Jego syn Henryk VIII gra\u0142 biegle na lutni, organach, fletach i harfie, komponowa\u0142 i sam wykonywa\u0142 swoje pie\u015bni. W sk\u0142ad jego sta\u0142ej kapeli wchodzili przede wszystkim muzycy sprowadzeni z zagranicy: W\u0142och, Francji i Niderland\u00f3w. Za przyk\u0142adem Henryka poszli nast\u0119pni Tudorowie: urodzony w Mechelen i wykszta\u0142cony w Italii Philippe de Monte (1521-1603), kt\u00f3rego tw\u00f3rczo\u015b\u0107 por\u00f3wnywano z dokonaniami Orlanda di Lasso, przez kilka lat dzia\u0142a\u0142 na dworze Marii I.<\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

Thomas Tallis i William Byrd. Rycina w\u0142oska z ko\u0144ca XVII wieku.<\/p>\n

Religijna tw\u00f3rczo\u015b\u0107 wokalna w epoce Tudor\u00f3w rozwija\u0142a si\u0119 pod przemo\u017cnym wp\u0142ywem szko\u0142y franko-flamandzkiej i muzyki renesansu w\u0142oskiego. Thomas Tallis (1505-1585), weteran w s\u0142u\u017cbie Henryka VIII, Edwarda VI, Marii I i El\u017cbiety I, kt\u00f3ry do ko\u0144ca \u017cycia pozosta\u0142 \u201eniezreformowanym rzymskim katolikiem\u201d, przeszed\u0142 do anna\u0142\u00f3w jako tw\u00f3rca s\u0142ynnego czterdziestog\u0142osowego motetu Spem in alium<\/em>, powsta\u0142ego oko\u0142o roku 1570 i zdradzaj\u0105cego pewne wp\u0142ywy szko\u0142y weneckiej. Z tego samego okresu pochodz\u0105 jednak inne arcydzie\u0142a, w kt\u00f3rych Tallis \u015bwiadomie nawi\u0105zywa\u0142 do polifonii flamandzkiej, podporz\u0105dkowuj\u0105c melizmatyk\u0119 i kontrapunkt retoryce tekstu. W motecie O nata lux<\/em> krzy\u017cuj\u0105 si\u0119 rytmy, akcenty i skale. Dysonanse harmoniczne pojawiaj\u0105 si\u0119 na s\u0142owach kluczowych dla teologii zbawienia. Ka\u017cdy utw\u00f3r Tallisa przeistacza\u0142 si\u0119 w muzyczn\u0105 debat\u0119 wiary i osobisty g\u0142os kompozytora w sprawie angielskiej reformacji.<\/p>\n

Tallis i jego ucze\u0144 William Byrd (1539-1623) byli beneficjentami zagwarantowanego im przez El\u017cbiet\u0119 monopolu na muzyk\u0119 polifoniczn\u0105, po\u0142\u0105czonego z patentem na druk i edycj\u0119 materia\u0142\u00f3w nutowych. Przywilej Tallisa obejmowa\u0142 prawo do publikowania utwor\u00f3w religijnych w dowolnym j\u0119zyku. Byrd poszed\u0142 kilka krok\u00f3w dalej, asymiluj\u0105c na gruncie angielskim kontynentaln\u0105 tradycj\u0119 mszy i motet\u00f3w i tworz\u0105c swoist\u0105 syntez\u0119 modeli obowi\u0105zuj\u0105cych po obydwu stronach Kana\u0142u. On tak\u017ce wytrwa\u0142 do ko\u0144ca w katolicyzmie \u2013 by\u0107 mo\u017ce dlatego jego utwory, pocz\u0105wszy od hymnu eucharystycznego Ave verum Corpus<\/em>, sko\u0144czywszy na lamencie-ko\u0142ysance Lulla Lullaby<\/em>, wzbudzaj\u0105 raczej skojarzenia z intymn\u0105 modlitw\u0105 ni\u017c publiczn\u0105 manifestacj\u0105 wiary.<\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

Cantica Sacra <\/em>Richarda Deringa, strona tytu\u0142owa wydania z 1662 roku.<\/p>\n

Inaczej ju\u017c potoczy\u0142y si\u0119 losy i drogi tw\u00f3rcze ich nast\u0119pc\u00f3w. Pierwsza fala reformacji w Anglii, poprzedzona rozwodem Henryka VIII z Katarzyn\u0105 Arago\u0144sk\u0105, mia\u0142a pod\u0142o\u017ce czysto polityczne. Prawdziwa reforma nast\u0105pi\u0142a dopiero za rz\u0105d\u00f3w Edwarda. Po pr\u00f3bie przywr\u00f3cenia katolicyzmu przez Mari\u0119 nast\u0105pi\u0142 gwa\u0142towny zwrot za panowania El\u017cbiety. O losie katolik\u00f3w przes\u0105dzi\u0142 wybuch wojny z Hiszpani\u0105 w 1588 roku: od tamtej pory upatrywano w nich zdrajc\u00f3w ojczyzny. Przeciwnicy Ko\u015bcio\u0142a anglika\u0144skiego zacz\u0119li masowo opuszcza\u0107 wysp\u0119.<\/p>\n

Peter Philips (1560-1628) zaczyna\u0142 jako ch\u00f3rzysta w londy\u0144skiej katedrze \u015bw. Paw\u0142a. W wieku 22 lat, ju\u017c po \u015bwi\u0119ceniach kap\u0142a\u0144skich, ruszy\u0142 na wygnanie do W\u0142och przez Flandri\u0119; zmar\u0142 ostatecznie w Brukseli. O pokolenie m\u0142odszy Richard Dering (1580-1630) sp\u0119dzi\u0142 wi\u0119kszo\u015b\u0107 \u017cycia w Niderlandach Hiszpa\u0144skich. Obydwaj \u2013 co znamienne \u2013 pisali muzyk\u0119 wokaln\u0105 w stylu w\u0142oskim. Philips trzyma\u0142 si\u0119 bardziej konserwatywnych wzorc\u00f3w szko\u0142y weneckiej, Dering podj\u0105\u0142 tw\u00f3rczy dialog z manierystami, mi\u0119dzy innymi Sigismondem d\u2019India, co z czasem zaskarbi\u0142o mu opini\u0119 jednego z prekursor\u00f3w angielskiego baroku.<\/p>\n

Ten jednak dopiero mia\u0142 nadej\u015b\u0107, op\u00f3\u017aniony przez trzy angielskie wojny domowe i okres rz\u0105d\u00f3w Cromwella. Rodzi\u0142 si\u0119 w b\u00f3lach, odrzucany przez zaj\u0119te konfliktem dwory, zbity z tropu sw\u0105 odr\u0119bno\u015bci\u0105 wobec Kontynentu. Wreszcie wychyn\u0105\u0142 na \u015bwiat w dobie restauracji Stuart\u00f3w \u2013 prostszy i bardziej plebejski ni\u017c we W\u0142oszech i Francji. A zarazem kruchy i targany sprzecznymi emocjami, jak przera\u017cona Maria, matka Jezusa z The Blessed Virgin’s Expostulation<\/em> Henry\u2019ego Purcella (1659-1695) do tekstu Nahuma Tate\u2019a. Angielski barok okaza\u0142 si\u0119 pogrobowcem pi\u0119knej i strasznej epoki Tudor\u00f3w. Zmieni\u0142 oblicze dopiero po kl\u0119sce dynastii Stuart\u00f3w. Ale to ju\u017c ca\u0142kiem inna historia.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Festiwal Katowice Kultura Natura sko\u0144czy\u0142 si\u0119 definitywnie, przed nami nowe zadania, ca\u0142kiem inne koncerty i zgo\u0142a odmienne podr\u00f3\u017ce operowe. Wr\u00f3\u0107my jednak raz jeszcze do wspomnie\u0144. Znakomity RIAS Kammerchor wyst\u0105pi\u0142 w Katowicach dwukrotnie: 17 maja w Requiem Tigrana Mansuriana, dzie\u0144 wcze\u015bniej w programie a cappella, po\u015bwi\u0119conym muzyce angielskiej od Thomasa Tallisa po Henry’ego Purcella. Oto m\u00f3j … [Read more…]<\/a><\/span><\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[8],"tags":[],"class_list":{"0":"entry","1":"post","2":"publish","3":"author-mangusta","4":"post-3013","6":"format-standard","7":"category-miscellanea"},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/3013","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=3013"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/3013\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":3016,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/3013\/revisions\/3016"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=3013"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=3013"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=3013"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}