{"id":302,"date":"2015-02-06T17:56:45","date_gmt":"2015-02-06T16:56:45","guid":{"rendered":"http:\/\/atorod.pl\/?p=302"},"modified":"2015-02-23T07:26:53","modified_gmt":"2015-02-23T06:26:53","slug":"straszna-racja-stanu","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/atorod.pl\/?p=302","title":{"rendered":"Straszna racja stanu"},"content":{"rendered":"

To by\u0142a z pewno\u015bci\u0105 najbardziej ryzykowna z dotychczasowych ekskursji Upiora. Wpa\u015b\u0107 do Edynburga jak po ogie\u0144, tylko po to, \u017ceby pos\u0142ucha\u0107 kilkorga ciekawych \u015bpiewak\u00f3w w operze Jamesa MacMillana, szkockiego kompozytora, kt\u00f3rego muzyka by\u0142a w Polsce grywana rzadko, a je\u015bli ju\u017c, to spotyka\u0142a si\u0119 z niezbyt entuzjastycznym przyj\u0119ciem krytyki (nie wy\u0142\u0105czaj\u0105c ni\u017cej podpisanej, przyznaj\u0119 bez bicia). I to jeszcze w jego debiutanckiej In\u00e9<\/span>s de Castro<\/em>, kt\u00f3r\u0105 po prapremierze w 1996 roku na Festiwalu Edynburskim oceniono do\u015b\u0107 ch\u0142odno. W nowej inscenizacji Scottish Opera, teatru dzia\u0142aj\u0105cego od kilku lat na zasadach zdumiewaj\u0105cych nawet dla polskiego krytyka – bez dyrektora muzycznego, bez w\u0142asnego ch\u00f3ru i w\u0142asnej orkiestry, graj\u0105cego zaledwie przez czterdzie\u015bci kilka dni w roku.<\/p>\n

Przygotowuj\u0105c si\u0119 do wyjazdu, wygrzeba\u0142am w sieci kilka fragment\u00f3w poprzedniej inscenizacji tej krwawej historii – jak mi si\u0119 w\u00f3wczas wydawa\u0142o, mocno osadzonej w realiach XIV-wiecznej Portugalii, cho\u0107 \u015bpiewacy wyst\u0119powali w kostiumach przywodz\u0105cych raczej na my\u015bl teatr el\u017cbieta\u0144ski. Dlatego struchla\u0142am, kiedy na stronie Scottish Opera pojawi\u0142y si\u0119 pierwsze zdj\u0119cia z pr\u00f3b, a na nich kr\u00f3lewicz Pedro z przewieszonym przez pier\u015b ka\u0142asznikowem. Na kolejn\u0105 feeri\u0119 w stylu Regieoper raczej nie by\u0142am gotowa. Na szcz\u0119\u015bcie nied\u0142ugo potem ukaza\u0142 si\u0119 wywiad z MacMillanem, kt\u00f3ry m\u00f3wi\u0142 o drastycznych zmianach, jakich dokona\u0142 w partyturze, oraz o \u015bwiadomej decyzji podj\u0119cia wsp\u00f3\u0142pracy z re\u017cyserk\u0105 Olivi\u0105 Fuchs, cenion\u0105 za prostot\u0119 stylu, nerw dramaturgiczny i precyzj\u0119 gestu scenicznego. Wszelkie w\u0105tpliwo\u015bci rozwia\u0142y si\u0119 w py\u0142 mniej wi\u0119cej w po\u0142owie pierwszego aktu. G\u0119sta narracja muzyczna, wyrazi\u015bcie zarysowane relacje mi\u0119dzy postaciami i ponury obraz pa\u0144stwa na skraju rozpadu sugerowa\u0142y a\u017c nadto dobitnie, \u017ce tragedia In\u00e9<\/span>s jest tylko pretekstem do opowiedzenia historii uniwersalnej, dziej\u0105cej si\u0119 wci\u0105\u017c od nowa, krzycz\u0105cej z pierwszych stron gazet r\u00f3wnie dobitnie, jak z wers\u00f3w antycznych dramatopisarzy.<\/p>\n

Bo w libretcie In\u00e9<\/span>s de Castro<\/em> w\u0142a\u015bciwie nic si\u0119 nie pokrywa z prawd\u0105 historyczn\u0105. Pedro zakocha\u0142 si\u0119 w pi\u0119knej damie dworu na d\u0142ugo przed \u015blubem z infantk\u0105 Constan\u00e7\u0105 (kt\u00f3ra w operze nosi symboliczne imi\u0119 Blanca). Kr\u00f3l Alfonso istotnie nie pochwala\u0142 synowskiego romansu z galicyjsk\u0105 arystokratk\u0105, traktowa\u0142 go jednak pob\u0142a\u017cliwie przez wiele lat, zw\u0142aszcza po \u015bmierci prawowitej \u017cony Pedra. Infantka nie by\u0142a bezp\u0142odna: z ma\u0142\u017ce\u0144stwa z Pedrem przysz\u0142o na \u015bwiat troje dzieci. Kr\u00f3lewicz dochowa\u0142 si\u0119 mn\u00f3stwa nie\u015blubnych potomk\u00f3w, w tym czworga z In\u00e9<\/span>s. Sprawy skomplikowa\u0142y si\u0119 dopiero w\u00f3wczas, kiedy bracia In\u00e9<\/span>s nam\u00f3wili Pedra, by zg\u0142osi\u0142 pretensje do tronu Kastylii. Alfonso uleg\u0142 podszeptom dworu i zg\u0142adzi\u0142 kochank\u0119 syna, \u017ceby za\u017cegna\u0107 potencjalny konflikt, oszcz\u0119dzi\u0142 jednak ich progenitur\u0119. Pedro nie da\u0142 si\u0119 uwik\u0142a\u0107 w \u017cadn\u0105 intryg\u0119, przeciwnie, na znak protestu wszcz\u0105\u0142 bunt przeciwko ojcu. Po kilkumiesi\u0119cznej wojnie domowej pogodzi\u0142 si\u0119 z kr\u00f3lem Alfonso, dwa lata p\u00f3\u017aniej, po jego naturalnej \u015bmierci, wst\u0105pi\u0142 na tron i rozpocz\u0105\u0142 swoje panowanie od okrutnej rozprawy z zab\u00f3jcami In\u00e9<\/span>s. Bynajmniej nie oszala\u0142 – za\u0142atwiwszy porachunki, rz\u0105dzi\u0142 d\u0142ugo i sprawiedliwie, k\u0142ad\u0105c podwaliny pod p\u00f3\u017aniejsz\u0105 pot\u0119g\u0119 kr\u00f3lestwa. Mro\u017c\u0105ca krew w \u017cy\u0142ach opowie\u015b\u0107 o koronacji ekshumowanego trupa kochanki jest tylko barwn\u0105 legend\u0105.<\/p>\n

Historia opowiedziana w operze jest znacznie prostsza i znacznie bardziej no\u015bna jako parabola odwiecznych krzywd i okrucie\u0144stw pope\u0142nianych w imi\u0119 racji stanu. Nadrz\u0119dnej konieczno\u015bci, kt\u00f3ra niszczy wszystko, co zagra\u017ca bezpiecze\u0144stwu narodu. Niweczy warto\u015bci, rujnuje ludzi, zamyka uszy na wszelkie argumenty, szuka wrog\u00f3w na zewn\u0105trz. W In\u00e9<\/span>s de Castro<\/em> Alfonso ulega podszeptom makiawelicznego Pacheca, kt\u00f3ry radzi kr\u00f3lowi wypleni\u0107 „obc\u0105” zaraz\u0119 ze szcz\u0119tem: wys\u0142a\u0107 nie\u015bwiadomego sytuacji Pedra na z g\u00f3ry przegran\u0105 bitw\u0119, potem za\u015b zg\u0142adzi\u0107 In\u00e9<\/span>s i dzieci obojga. Intryg\u0119 Pacheco popiera bezp\u0142odna, odtr\u0105cona przez m\u0119\u017ca Blanca. Plan bierze w \u0142eb, kiedy kr\u00f3lewicz niespodziewanie wraca z wojny i dowiaduje si\u0119 o \u015bmierci kochanki. Udr\u0119czony wyrzutami sumienia kr\u00f3l pope\u0142nia samob\u00f3jstwo, ogarni\u0119ty rozpacz\u0105 Pedro morduje Pacheca i urz\u0105dza upiorn\u0105 koronacj\u0119 zw\u0142ok In\u00e9<\/span>s. Na czele wyniszczonego wojn\u0105, pogr\u0105\u017conego w chaosie pa\u0144stwa staje niebezpieczny szaleniec.<\/p>\n

\"SO<\/a><\/p>\n

Stara Kobieta (Kathleen Wilkinson) prowadzi In\u00e9<\/span>s (Stephanie Corley) na \u015bmier\u0107. Fot. Ken Dundas.<\/p>\n

MacMillan ubra\u0142 t\u0119 straszn\u0105 opowie\u015b\u0107 w muzyk\u0119 dramaturgicznie zwart\u0105 i a\u017c bole\u015bnie pi\u0119kn\u0105. Tyle\u017c w niej odniesie\u0144 do tradycji operowej, ile w\u0142asnych, oryginalnych pomys\u0142\u00f3w kompozytorskich, \u015bwiadcz\u0105cych przede wszystkim o znakomitym operowaniu faktur\u0105 i nies\u0142ychanym wyczuleniu na barw\u0119. G\u0119ste przebiegi klasterowe na przemian z odcinkami przywodz\u0105cymi na my\u015bl skojarzenia z rozszerzon\u0105 tonalno\u015bci\u0105 spod znaku Brittena i Szostakowicza, podkre\u015blanie klimatu poszczeg\u00f3lnych scen kolorytem orkiestrowym, motywik\u0105 i u\u017cyciem specyficznych tonacji, jak u p\u00f3\u017anego Verdiego, silnie schromatyzowane brzmienia i gra kontrastem w duchu drapie\u017cnego, Bergowskiego ekspresjonizmu – to by\u0107 mo\u017ce najistotniejsze cechy warsztatu MacMillana. Kiedy s\u0142uchacz oswoi si\u0119 ju\u017c z tym bogactwem, zaczyna wgryza\u0107 si\u0119 w form\u0119 i inne detale. Tropi\u0107 rozrzucone po partyturze, urwane po kilku d\u017awi\u0119kach cytaty: z Kanonu D-dur<\/em> Pachelbela, z kt\u00f3rego wystarczy p\u00f3\u0142tora taktu, \u017ceby poczu\u0107 w g\u0142\u0119bi trzewi niezno\u015bne napi\u0119cie; z Des pas sur la neige <\/i>Debussy’ego, gdzie proste nast\u0119pstwo D-E-E-F sugeruje pustk\u0119, zamro\u017cenie wszelkich uczu\u0107, typow\u0105 reakcj\u0119 obronn\u0105 cz\u0142owieka doprowadzonego do rozpaczy. Partie wokalne s\u0105 bez wyj\u0105tku intensywne i tak piekielnie trudne wyrazowo, \u017ce gdy w nami\u0119tnym duecie In\u00e9<\/span>s i Pedra pojawiaj\u0105 si\u0119 na domiar rozbudowane, orientalizuj\u0105ce melizmaty, cz\u0142owiek sam ju\u017c nie wie, co ma ze sob\u0105 pocz\u0105\u0107: rozp\u0142aka\u0107 si\u0119, czy zatka\u0107 uszy. Jeszcze wi\u0119ksze wra\u017cenie – o ile to mo\u017cliwe – robi wielki duet ojca i syna z drugiego aktu, przejmuj\u0105ce wyznanie Hassliebe po obu stronach, kt\u00f3re nak\u0142oni kr\u00f3la do podj\u0119cia decyzji o samob\u00f3jstwie. Katalog odniesie\u0144 do \u017celaznej konwencji gatunku zamyka i\u015bcie donizettiowska scena della pazzia<\/em>, w kt\u00f3rej Blanca ratuje In\u00e9<\/span>s od linczu tylko po to, \u017ceby bez cienia lito\u015bci opowiedzie\u0107 jej w\u0142asn\u0105 histori\u0119 ma\u0142\u017ce\u0144skich gwa\u0142t\u00f3w i poronionych ci\u0105\u017c.<\/p>\n

\"Peter<\/a><\/p>\n

Peter Wedd (Pedro) i Brindley Sherratt (Kr\u00f3l Alfonso) w duecie z drugiego aktu. Fot. Ken Dundas.<\/p>\n

Ca\u0142e to osza\u0142amiaj\u0105ce przedsi\u0119wzi\u0119cie – ograniczone do czterech przedstawie\u0144 w Glasgow i Edynburgu – zosta\u0142o zrealizowane w doborowej obsadzie solist\u00f3w, ze znakomitym ch\u00f3rem, kt\u00f3rego cz\u0142onkowie wyst\u0105pili te\u017c w kilku rolach epizodycznych, i rozbudowan\u0105 orkiestr\u0105 (pot\u0119\u017cna, chwilami niekonwencjonalnie wykorzystana grupa perkusji) pod batut\u0105 samego kompozytora. By\u0107 mo\u017ce najs\u0142abiej wypad\u0142a m\u0142odziutka Stephanie Corley w partii In\u00e9<\/span>s, kt\u00f3ra nadmiar zawartej w muzyce ekspresji okupi\u0142a lekkim rozchwianiem intonacyjnym ciemnego, wzruszaj\u0105co ciep\u0142ego w barwie sopranu. Pot\u0119\u017cny, straussowski g\u0142os Susannah Glanville sprawdzi\u0142 si\u0119 za to doskonale w sopranowej partii rozhisteryzowanej, za\u015blepionej upokorzeniem Blanki. Kathleen Wilkinson w podw\u00f3jnej roli Niani i Starej Kobiety (w domy\u015ble: \u015amierci) ujawni\u0142a wszelkie walory prawdziwie angielskiego kontraltu, w kt\u00f3rym mo\u017cna zawrze\u0107 ca\u0142\u0105 ludzk\u0105 czu\u0142o\u015b\u0107 i nieziemski spok\u00f3j g\u0142osu z innego \u015bwiata. Paul Carey Jones stworzy\u0142 wstrz\u0105saj\u0105c\u0105 kreacj\u0119 Pacheco: barytonem prowadzonym po bergowsku, jak w Wozzecku<\/em>, gdzie w ka\u017cdej frazie poczucie krzywdy walczy\u0142o o lepsze z nienawi\u015bci\u0105. Znakomitym pomys\u0142em by\u0142o obsadzenie Petera Wedda w roli Pedra – jego charakterystyczny w barwie, rozkwitaj\u0105cy dopiero Heldentenor celnie odzwierciedla gam\u0119 emocji targaj\u0105cych udr\u0119czonym kr\u00f3lewiczem: od dojmuj\u0105cego poczucia straty a\u017c po zwierz\u0119c\u0105 furi\u0119. Alfonso zyska\u0142 wi\u0119cej ni\u017c godnego odtw\u00f3rc\u0119 w osobie Brindleya Sherratta, obdarzonego pi\u0119knym basem o aksamitnym tonie i nieprawdopodobnie szerokiej skali.<\/p>\n

Je\u015bli co\u015b mo\u017cna zarzuci\u0107 In\u00e9<\/span>s de Castro<\/em>, to tylko, \u017ce nie odpuszcza. \u017be nie daje s\u0142uchaczowi chwili wytchnienia, a pr\u00f3by roz\u0142adowania napi\u0119cia groteskowymi interludiami ch\u00f3ralnymi wzbudzaj\u0105 raczej irytacj\u0119 ni\u017c ulg\u0119. O samej inscenizacji napisz\u0119 szerzej na \u0142amach „Teatru”. Zanim to zrobi\u0119, sceny z opery MacMillana b\u0119d\u0105 mi si\u0119 \u015bni\u0142y po nocach. Nie od dzi\u015b wiadomo, \u017ce wojna jest m\u0119\u017cczyzn\u0105. Dzi\u0119ki tw\u00f3rcom szkockiego przedstawienia uzmys\u0142owi\u0142am sobie, jak bardzo nieszcz\u0119\u015bliwym m\u0119\u017cczyzn\u0105.<\/p>\n

 <\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

To by\u0142a z pewno\u015bci\u0105 najbardziej ryzykowna z dotychczasowych ekskursji Upiora. Wpa\u015b\u0107 do Edynburga jak po ogie\u0144, tylko po to, \u017ceby pos\u0142ucha\u0107 kilkorga ciekawych \u015bpiewak\u00f3w w operze Jamesa MacMillana, szkockiego kompozytora, kt\u00f3rego muzyka by\u0142a w Polsce grywana rzadko, a je\u015bli ju\u017c, to spotyka\u0142a si\u0119 z niezbyt entuzjastycznym przyj\u0119ciem krytyki (nie wy\u0142\u0105czaj\u0105c ni\u017cej podpisanej, przyznaj\u0119 bez bicia). … [Read more…]<\/a><\/span><\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[7],"tags":[],"class_list":{"0":"entry","1":"post","2":"publish","3":"author-mangusta","4":"post-302","6":"format-standard","7":"category-wedrowki-operowe"},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/302","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=302"}],"version-history":[{"count":12,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/302\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":342,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/302\/revisions\/342"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=302"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=302"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=302"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}