{"id":3027,"date":"2018-06-02T10:40:44","date_gmt":"2018-06-02T08:40:44","guid":{"rendered":"http:\/\/atorod.pl\/?p=3027"},"modified":"2018-06-02T10:40:44","modified_gmt":"2018-06-02T08:40:44","slug":"tesknota-za-wloskim-syjonem","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/atorod.pl\/?p=3027","title":{"rendered":"T\u0119sknota za w\u0142oskim Syjonem"},"content":{"rendered":"

Nie uda\u0142o mi si\u0119 dotrze\u0107 na plenerowy spektakl Nabucca<\/em> w re\u017cyserii Krystiana Lady, wystawiony na Placu Wolno\u015bci przy Operze Wroc\u0142awskiej. Co si\u0119 odwlecze, to nie uciecze – w przysz\u0142ym sezonie przedstawienie wchodzi na scen\u0119 teatru, wi\u0119c b\u0119dzie jeszcze okazja o nim napisa\u0107. Tymczasem szkic o samym utworze, opublikowany w ksi\u0105\u017cce programowej spektaklu.<\/p>\n

***<\/p>\n

Prawdziwy mistrz opery potrafi skomponowa\u0107 nie tylko sceniczne arcydzie\u0142o, ale i w\u0142asny \u017cyciorys. Giuseppe Verdi si\u0119gn\u0105\u0142 szczyt\u00f3w w obydwu dziedzinach. W tak zwanym Szkicu autobiograficznym<\/em>, podyktowanym Giulio Ricordiemu z wydawnictwa Casa Ricordi w 1879 roku, trzyma\u0142 si\u0119 twardo zasady, kt\u00f3r\u0105 kilka lat wcze\u015bniej sformu\u0142owa\u0142 w li\u015bcie do w\u0142oskiej patriotki Clary Maffei: \u201eCopiare il vero pu\u00f2 essere una buona cosa, ma inventare il vero \u00e8 meglio, molto meglio\u201d (\u201eOdwzorowywanie prawdy bywa dobr\u0105 rzecz\u0105, ale zmy\u015blanie prawdy jest lepsze, znacznie lepsze\u201d). Verdi mia\u0142 racj\u0119. Publikowa\u0142 swoje wspomnienia z my\u015bl\u0105 o nowym, \u015bwie\u017co zjednoczonym narodzie \u2013 nie po to, \u017ceby W\u0142osi przyj\u0119li wszystko na wiar\u0119, tylko po to, by wznie\u015b\u0107 podwaliny pod narodow\u0105 legend\u0119, kt\u00f3ra podtrzyma ich kie\u0142kuj\u0105c\u0105 dopiero to\u017csamo\u015b\u0107. Verdi manipulowa\u0142 faktami na wyra\u017ane zam\u00f3wienie spo\u0142eczne. Jego wsp\u00f3\u0142cze\u015bni wiedzieli, jak by\u0142o naprawd\u0119. P\u00f3\u017aniejsi badacze tw\u00f3rczo\u015bci kompozytora dali si\u0119 nabra\u0107 na t\u0119 dramatyczn\u0105, pe\u0142n\u0105 patosu opowie\u015b\u0107 i przez wiele lat traktowali j\u0105 jak prawd\u0119 objawion\u0105. Tymczasem tyle by\u0142o w niej prawdy historycznej, ile w libretcie Nabucca<\/em> \u2013 czteroaktowej opery o kr\u00f3lu Nabuchodonozorze i pocz\u0105tkach niewoli babilo\u0144skiej \u017byd\u00f3w.<\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

Andr\u00e9 Adolphe Eug\u00e8ne Disd\u00e9ri, carte de visite <\/em>z fotograficznym portretem Verdiego.<\/p>\n

Istotnie, pod koniec lat trzydziestych XIX wieku na Verdiego spad\u0142 istny grad nieszcz\u0119\u015b\u0107, nieco bardziej jednak roz\u0142o\u017conych w czasie, ni\u017c wynika\u0142oby z lektury Szkicu<\/em>. Obojgu dzieciom z pierwszego ma\u0142\u017ce\u0144stwa kompozytora ledwie by\u0142o dane wyj\u015b\u0107 z niemowl\u0119ctwa. Virginia Maria Luigia zmar\u0142a w sierpniu 1838 roku, w wieku szesnastu miesi\u0119cy, m\u0142odszy o rok Icilio Romano prze\u017cy\u0142 tylko pi\u0119tna\u015bcie miesi\u0119cy. Na pocz\u0105tku 1840 zmar\u0142a ich matka, 26-letnia Margherita, kt\u00f3r\u0105 zabi\u0142o nag\u0142e zapalenie m\u00f3zgu. Verdi pracowa\u0142 w\u00f3wczas ju\u017c nad sw\u0105 drug\u0105 oper\u0105, kt\u00f3r\u0105 spodziewa\u0142 si\u0119 zdyskontowa\u0107 sukces Oberta<\/em>, bardzo ciep\u0142o przyj\u0119tego po premierze w mediola\u0144skiej La Scali, w listopadzie 1839 roku. Kl\u0119ska Dnia kr\u00f3lowania<\/em>, wystawionego w tym samym teatrze niespe\u0142na rok p\u00f3\u017aniej, wynik\u0142a nie tyle z komplikacji w \u017cyciu osobistym kompozytora, ile z b\u0142\u0119dnego rozpoznania oczekiwa\u0144 odbiorc\u00f3w. Verdi skomponowa\u0142 utw\u00f3r wcale nie gorszy od poprzedniego Oberta<\/em>, za to w niemodnej w\u00f3wczas konwencji opery buffa, co przes\u0105dzi\u0142o o reakcji widz\u00f3w. By\u0107 mo\u017ce zw\u0105tpi\u0142 w swe si\u0142y, z pewno\u015bci\u0105 jednak nie poprzysi\u0105g\u0142, \u017ce w \u017cyciu nie skomponuje ju\u017c \u017cadnej opery. Tak samo mi\u0119dzy bajki mo\u017cna w\u0142o\u017cy\u0107 jego zapewnienia, \u017ce zmieni\u0142 zdanie wkr\u00f3tce po tym, jak Bartolomeo Merelli, impresario La Scali, na si\u0142\u0119 wetkn\u0105\u0142 mu pod pach\u0119 libretto Nabucca<\/em>. W rzeczywisto\u015bci ani my\u015bla\u0142 zrywa\u0107 ze sztuk\u0105 kompozycji i po \u015bmierci \u017cony pieczo\u0142owicie rewidowa\u0142 partytur\u0119 Oberta \u00ad\u00ad\u2013 <\/em>z my\u015bl\u0105 o nadchodz\u0105cych inscenizacjach w Turynie, Neapolu i Genui.<\/p>\n

Trzeba jednak przyzna\u0107, \u017ce p\u00f3\u017aniejsza wersja wydarze\u0144 dobitnie przemawia do wyobra\u017ani. Pomi\u0144my ju\u017c opis narastaj\u0105cej furii, kt\u00f3ra towarzyszy\u0142a mu pono\u0107 w drodze do domu z niechcianym librettem. Rozw\u015bcieczony Verdi zamkn\u0105\u0142 za sob\u0105 drzwi, trzasn\u0105\u0142 r\u0119kopisem o st\u00f3\u0142 i manuskrypt otworzy\u0142 si\u0119 sam \u2013 oczywi\u015bcie na pie\u015bni \u017cydowskich wygna\u0144c\u00f3w z III akcie. Na widok s\u0142\u00f3w \u201eVa, pensiero, sull\u2019ali dorate\u201d (\u201eLe\u0107, my\u015bli, na skrzyd\u0142ach z\u0142otych\u201d) kompozytor zmi\u0119k\u0142 jak wosk. Wsi\u0105k\u0142 w lektur\u0119 na amen. Pr\u00f3bowa\u0142 p\u00f3j\u015b\u0107 spa\u0107, ale co chwila si\u0119 budzi\u0142 i zn\u00f3w siada\u0142 do tekstu. Nim za\u015bwita\u0142 poranek, zna\u0142 ju\u017c ca\u0142e libretto na pami\u0119\u0107. Wspania\u0142y mit za\u0142o\u017cycielski, pozwalaj\u0105cy wysnu\u0107 analogi\u0119 mi\u0119dzy uciskiem \u017byd\u00f3w w niewoli babilo\u0144skiej a sytuacj\u0105 na P\u00f3\u0142wyspie Apeni\u0144skim. Mniejsza, \u017ce Wiosna Lud\u00f3w wybuch\u0142a dopiero osiem lat p\u00f3\u017aniej, a proces Zjednoczenia W\u0142och rozpocz\u0105\u0142 si\u0119 na dobre w 1859 roku i trwa\u0142 przesz\u0142o dekad\u0119.<\/p>\n

Legenda trzyma\u0142a si\u0119 jednak mocno, podobnie jak wyssane z palca anegdoty o bisowaniu ch\u00f3ru niewolnik\u00f3w po premierze Nabucca <\/em>w marcu 1842 roku (owszem, bisowano, ale fina\u0142owy hymn \u201eImmenso Jehova\u201d), o gigantycznych demonstracjach urz\u0105dzanych po kolejnych przedstawieniach, oraz wprowadzonym przez okupacyjne w\u0142adze austriackie zakazie wystawiania opery na podporz\u0105dkowanych sobie terytoriach (Nabucca <\/em>wystawiano w najlepsze ju\u017c po upadku Wiosny Lud\u00f3w, podobnie zreszt\u0105 jak Ernaniego <\/em>i Attyl\u0119<\/em>, dwa inne dzie\u0142a Verdiego, kt\u00f3re z czasem wros\u0142y w narracj\u0119 Risorgimenta). Legend\u0119 piel\u0119gnowano d\u0142ugo i skutecznie. Wykorzystywano w celach politycznych. W 1941 roku, po w\u0142oskich niepowodzeniach wojennych, Mussolini rozdmucha\u0142 j\u0105 przy okazji obchod\u00f3w czterdziestolecia \u015bmierci Verdiego, pr\u00f3buj\u0105c podtrzyma\u0107 gasn\u0105cy p\u0142omie\u0144 w narodzie. Separaty\u015bci z utworzonej w 1989 roku Ligi P\u00f3\u0142nocnej zaw\u0142aszczyli \u201eVa, pensiero\u201d jako hymn wymarzonej, niezale\u017cnej Padanii \u2013 rzecz jasna, z odpowiednio \u201epoprawionym\u201d tekstem.<\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

Libretto Nabucca<\/em>, Edizioni Ricordi, 1923.<\/p>\n

Czy to oznacza, \u017ce Nabucco<\/em> jest utworem niewiele wartym, kolejn\u0105 m\u0142odzie\u0144cz\u0105 oper\u0105 Verdiego, kt\u00f3rego tw\u00f3rczy geniusz rozb\u0142ysn\u0105\u0142 pe\u0142nym blaskiem dopiero na pocz\u0105tku lat pi\u0119\u0107dziesi\u0105tych, kiedy powsta\u0142a s\u0142ynna \u201etrylogia uczu\u0107\u201d, z\u0142o\u017cona z Rigoletta, Trubadura <\/em>i Traviaty<\/em>? C\u00f3\u017c z tego, \u017ce publiczno\u015b\u0107 po premierze szala\u0142a z zachwytu, skoro krytyka przyj\u0119\u0142a Nabucca <\/em>z mieszanymi uczuciami? S\u0119k w tym, \u017ce wi\u0119kszo\u015b\u0107 mia\u017cd\u017c\u0105cych opinii wysz\u0142a z kr\u0119g\u00f3w zwi\u0105zanych z niemieckim kompozytorem Otto Nikolaiem, kt\u00f3ry pope\u0142ni\u0142 niewybaczalny b\u0142\u0105d i odrzuci\u0142 wspomniane ju\u017c libretto, napisane przez Temistocle Soler\u0119 specjalnie dla niego. Nikolai zabra\u0142 si\u0119 w zamian do pracy nad oper\u0105 Il proscritto <\/em>z tekstem Gaetana Rossiego, odrzuconym z kolei przez\u2026 Verdiego. Tym razem intuicja nie zawiod\u0142a W\u0142ocha: premiera Il proscritto <\/em>w La Scali, niespe\u0142na rok przed wystawieniem Nabucca<\/em>, sko\u0144czy\u0142a si\u0119 kompletn\u0105 katastrof\u0105. Po triumfie opery Verdiego Nikolaiowi pu\u015bci\u0142y nerwy. Zwyzywa\u0142 rywala od os\u0142\u00f3w, kt\u00f3rzy nie potrafi\u0105 nawet porz\u0105dnie zorkiestrowa\u0107 partytury, a jego dzie\u0142o uzna\u0142 za paszkwil, uw\u0142aczaj\u0105cy godno\u015bci tej formy muzycznej.<\/p>\n

Na szcz\u0119\u015bcie g\u0142os Nikolaia znalaz\u0142 si\u0119 w mniejszo\u015bci. Z perspektywy lat Nabucco <\/em>okaza\u0142 si\u0119 pierwszym wyra\u017anym manifestem \u201ebezpo\u015bredniej\u201d narracji muzycznej w dorobku Verdiego. Opera, cho\u0107 stylistycznie wci\u0105\u017c bliska estetyce Rossiniego, dobitnie wyznacza moment, w kt\u00f3rym kompozytor podj\u0105\u0142 decyzj\u0119 o stopniowym odej\u015bciu od tradycyjnej opery \u201enumerowej\u201d na rzecz wartkiej, zwartej dramaturgicznie opowie\u015bci. Na razie realizowa\u0142 ten cel prostymi jeszcze \u015brodkami, skupiaj\u0105c si\u0119 przede wszystkim na tym, \u017ceby akcja \u201esz\u0142a naprz\u00f3d\u201d (mi\u0119dzy innymi dlatego przestrzega\u0142 dyrygent\u00f3w Nabucca<\/em> przed nadmiernym r\u00f3\u017cnicowaniem temp). Nieomylne wyczucie czasu muzycznego sk\u0142oni\u0142o go do rozbudowania roli ch\u00f3ru, kt\u00f3ry w tym dziele jest pe\u0142noprawnym bohaterem dramatu, zbiorowym wcieleniem ludu Izraela. Dobitnym przyk\u0142adem tej strategii kompozytorskiej jest w\u0142a\u015bnie \u201eVa, pensiero\u201d \u2013 z tekstem lu\u017ano nawi\u0105zuj\u0105cym do Psalmu 137, melodi\u0105 wr\u0119cz rozbrajaj\u0105c\u0105 w swej prostocie i przez wi\u0119kszo\u015b\u0107 pie\u015bni prowadzon\u0105 w unisonie. Rossini celnie podsumowa\u0142 hymn niewolnik\u00f3w, nazywaj\u0105c go \u201ewielk\u0105 ari\u0105 na soprany, alty, tenory i basy\u201d. Ilekro\u0107 w tej \u201earii\u201d pojawia si\u0119 wielog\u0142os, przybiera posta\u0107 typowego dla w\u0142oskiej muzyki ludowej prowadzenia g\u0142os\u00f3w w tercjach r\u00f3wnoleg\u0142ych.<\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

Giuseppe Palanti, projekt kostiumu Ismaele, 1913.<\/p>\n

Verdi wprowadzi\u0142 te\u017c wa\u017cne innowacje w sposobie rozdysponowania partii solowych. Tytu\u0142owa rola Nabucca, cz\u0142owieka rozdartego wewn\u0119trznie i stopniowo popadaj\u0105cego w szale\u0144stwo, zapowiada wielkie kreacje barytonowe z p\u00f3\u017aniejszych oper Verdiowskich, mi\u0119dzy innymi Rigoletta <\/em>i Simona Boccanegry<\/em>. Najistotniejsz\u0105 przeciwwag\u0105 dla g\u0142\u00f3wnego protagonisty jest posta\u0107 proroka Zachariasza, pod wzgl\u0119dem wokalnym bezpo\u015bredniego spadkobiercy Rossiniowskiego Moj\u017cesza: kompozytor powierzy\u0142 mu niezwykle rozbudowan\u0105 parti\u0119 basow\u0105, kulminuj\u0105c\u0105 w tym dziele dwukrotnie: w pot\u0119\u017cnie rozbudowanej modlitwie z II aktu i natchnionym proroctwie, przypadaj\u0105cym tu\u017c po pie\u015bni \u017cydowskich wygna\u0144c\u00f3w. Para kochank\u00f3w \u2013 tenorowy Ismaele i mezzosopranowa Fenena \u2013 zosta\u0142a \u015bwiadomie zepchni\u0119ta na dalszy plan, wbrew pierwotnym sugestiom librecisty, kt\u00f3ry przewidzia\u0142 wielki duet mi\u0142osny w III akcie opery. Uzurpatork\u0119 Abigaille Verdi obdarzy\u0142 rol\u0105 tyle\u017c trudn\u0105, co niewdzi\u0119czn\u0105: prima donna <\/em>dosta\u0142a zaledwie jedn\u0105 ari\u0119, za to przez ca\u0142\u0105 parti\u0119 musi si\u0119 zmaga\u0107 z olbrzymimi skokami interwa\u0142owymi, pysznie zdobion\u0105 koloratur\u0105 i szeregiem d\u017awi\u0119k\u00f3w wymagaj\u0105cych pot\u0119gi i swobody brzmienia zar\u00f3wno w g\u00f3rnym rejestrze, jak w kontraltowym dole, wykraczaj\u0105cym poza tessytur\u0119 \u201ezwyk\u0142ego\u201d sopranu dramatycznego.<\/p>\n

Z perspektywy lat Nabucco <\/em>okaza\u0142 si\u0119 nie tylko pierwsz\u0105 oper\u0105 Verdiego, w kt\u00f3rej kompozytor ods\u0142oni\u0142 swoje indywidualne oblicze. To tak\u017ce kamie\u0144 w\u0119gielny pod gmach prawdziwego geniuszu tw\u00f3rczego, punkt wyj\u015bcia do s\u0142ynnych o\u015bmiu \u201elat na galerach\u201d, w kt\u00f3rych powsta\u0142o a\u017c czterna\u015bcie oper, w wi\u0119kszo\u015bci prze\u0142omowych i do dzi\u015b s\u0142usznie uchodz\u0105cych za arcydzie\u0142a formy. W kontek\u015bcie pozamuzycznym Nabucco <\/em>ur\u00f3s\u0142 do rangi symbolu Risorgimenta \u2013 r\u00f3wnie\u017c za spraw\u0105 samego kompozytora, kt\u00f3ry zr\u0119cznie wpl\u00f3t\u0142 histori\u0119 utworu w skomplikowane dzieje zjednoczenia W\u0142och. Do tego stopnia zr\u0119cznie, \u017ce po jego \u015bmierci w 1901 roku, gdy ulicami Mediolanu przeje\u017cd\u017ca\u0142 kondukt \u017ca\u0142obny, przechodnie spontanicznie intonowali hymn \u201eVa, pensiero\u201d. Miesi\u0105c p\u00f3\u017aniej, kiedy zw\u0142oki Verdiego i jego zmar\u0142ej w 1897 roku \u017cony Giuseppiny Strepponi, pierwszej wykonawczyni partii Abigaille, przeniesiono uroczy\u015bcie do grobowca w kaplicy Casa di Riposo per Musicisti, pie\u015b\u0144 niewolnik\u00f3w rozbrzmia\u0142a w wykonaniu blisko dziewi\u0119\u0107setosobowego ch\u00f3ru pod batut\u0105 m\u0142odego Artura Toscaniniego.<\/p>\n

Legenda Nabucca <\/em>wci\u0105\u017c leci na z\u0142otych skrzyd\u0142ach. Przetrwa\u0142a ju\u017c dwa prze\u0142omy stuleci i niezmiennie dowodzi skuteczno\u015bci opery w dziele jednoczenia wsp\u00f3lnoty. Z drugiej strony, zdarza\u0142o jej si\u0119 przysi\u0105\u015b\u0107 nie na tym pag\u00f3rku, co trzeba. Warto o tym pami\u0119ta\u0107, \u017ceby nie p\u00f3j\u015b\u0107 przypadkiem w \u015blady Duce i nie przeku\u0107 tego arcydzie\u0142a w narz\u0119dzie bezmy\u015blnej i niebezpiecznej propagandy.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Nie uda\u0142o mi si\u0119 dotrze\u0107 na plenerowy spektakl Nabucca w re\u017cyserii Krystiana Lady, wystawiony na Placu Wolno\u015bci przy Operze Wroc\u0142awskiej. Co si\u0119 odwlecze, to nie uciecze – w przysz\u0142ym sezonie przedstawienie wchodzi na scen\u0119 teatru, wi\u0119c b\u0119dzie jeszcze okazja o nim napisa\u0107. Tymczasem szkic o samym utworze, opublikowany w ksi\u0105\u017cce programowej spektaklu. *** Prawdziwy mistrz … [Read more…]<\/a><\/span><\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[8],"tags":[],"class_list":{"0":"entry","1":"post","2":"publish","3":"author-mangusta","4":"post-3027","6":"format-standard","7":"category-miscellanea"},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/3027","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=3027"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/3027\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":3031,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/3027\/revisions\/3031"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=3027"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=3027"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=3027"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}