{"id":3053,"date":"2018-06-18T02:22:03","date_gmt":"2018-06-18T00:22:03","guid":{"rendered":"http:\/\/atorod.pl\/?p=3053"},"modified":"2018-07-11T00:04:54","modified_gmt":"2018-07-10T22:04:54","slug":"dwie-opowiesci-o-przemienieniu","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/atorod.pl\/?p=3053","title":{"rendered":"Dwie opowie\u015bci o przemienieniu"},"content":{"rendered":"

„A szaty jego sta\u0142y si\u0119 l\u015bni\u0105ce, i bardzo bia\u0142e jako \u015bnieg, jak ich blecharz na ziemi nie mo\u017ce wybieli\u0107” – czytamy w Ewangelii Marka. Przemienienie na g\u00f3rze Tabor by\u0142o prawdziw\u0105 Verkl\u00e4rung. <\/em>Przera\u017aliwa jasno\u015b\u0107 o\u015blepi\u0142a trzech uczni\u00f3w Jezusa, nape\u0142ni\u0142a ich l\u0119kiem pomieszanym z zachwytem. Wprowadzi\u0142a ich w inny wymiar, kt\u00f3rego blask malarze ikon uwypuklali przez kontrast, zestawiaj\u0105c go z obrazem czarnego s\u0142o\u0144ca. Wagnerowski Tristan przybywa ze \u015bwiata nocy. Wagnerowski Holender – z mrok\u00f3w przesz\u0142o\u015bci, na statku o czarnych masztach i \u017caglach czerwonych jak krew. \u017baden z nich nie odnajdzie szcz\u0119\u015bcia w ludzkim \u015bwiecie dnia. Obydwaj z\u0142\u0105cz\u0105 si\u0119 ze swymi ukochanymi przez \u015bmier\u0107 i przemienienie, dzi\u0119ki odkupicielskiej sile mi\u0142o\u015bci. W finale Lataj\u0105cego Holendra<\/em> – poprawionym przez kompozytora w 1860 roku, rok po uko\u0144czeniu prac nad Tristanem – <\/em>zabrzmi \u015bwietlista kadencja, przywodz\u0105ca na my\u015bl nieuchronne skojarzenia z ostatnimi taktami Liebesverkl\u00e4rung<\/em><\/span> Izoldy. Ciemno\u015b\u0107 ust\u0119puje, z muzyki bije o\u015blepiaj\u0105cy blask, s\u0142uchacze zastygaj\u0105 w niemym podziwie. Przynajmniej tak by\u0107 powinno.<\/p>\n

Doroczn\u0105 pielgrzymk\u0119 do Longborough, czyli „angielskiego Bayreuth”, postanowi\u0142am tym razem po\u0142\u0105czy\u0107 z wizyt\u0105 w „Bayreuth nad Dunajem”. Budapeszte\u0144skie Dni Wagnera, zainicjowane w 2006 roku przez \u00c1d\u00e1ma Fischera, w nowo otwartym Pa\u0142acu Sztuk, kt\u00f3rego projekt nawi\u0105zywa\u0142 lu\u017ano do za\u0142o\u017ce\u0144 paryskiego Centre Georges Pompidou, przez kilkana\u015bcie lat zbudowa\u0142y sobie renom\u0119 jednego z wa\u017cniejszych festiwali muzyki niemieckiego mistrza. Fischer od pocz\u0105tku postawi\u0142 sobie za cel rywalizacj\u0119 z wagnerowskim teatrem na Zielonym Wzg\u00f3rzu. W Pa\u0142acu, w 2014 roku przemianowanym na M\u00fcpa Budapest, ma do dyspozycji Orkiestr\u0119 W\u0119gierskiej Filharmonii Narodowej (znakomit\u0105, cho\u0107 nie tak dobr\u0105, jak Budapeszte\u0144ska Orkiestra Festiwalowa, prowadzona przez jego m\u0142odszego brata Iv\u00e1na) oraz Sal\u0119 Koncertow\u0105 im. B\u00e9li Bart\u00f3ka – z estrad\u0105, kt\u00f3r\u0105 mo\u017cna przekszta\u0142ci\u0107 w ca\u0142kiem obszern\u0105 scen\u0119 z kana\u0142em, co pozwala na prezentowanie dzie\u0142 Wagnera niemal jak w „prawdziwym” teatrze. Magnesem dla publiczno\u015bci s\u0105 przede wszystkim nazwiska \u015bpiewak\u00f3w, w kt\u00f3rych Fischer mo\u017ce przebiera\u0107 jak w ul\u0119ga\u0142kach, trudno go jednak nazwa\u0107 eksperymentatorem. Do Budapesztu zje\u017cd\u017caj\u0105 wykonawcy kojarzeni z tym repertuarem od lat i cz\u0119sto ju\u017c niem\u0142odzi. Tak te\u017c by\u0142o w przypadku tegorocznego Tristana<\/em>, w kt\u00f3rym parti\u0119 tytu\u0142ow\u0105 powierzono Peterowi Seiffertowi, a w posta\u0107 Kr\u00f3la Marka wcieli\u0142 si\u0119 Matti Salminen. Anonsowan\u0105 w pierwotnym programie Anj\u0119 Kampe (Izolda) w ostatniej chwili zast\u0105pi\u0142a ameryka\u0144ska sopranistka Allison Oakes, kt\u00f3ra w przysz\u0142ym sezonie szykuje si\u0119 m.in. do wyst\u0119pu w podw\u00f3jnej roli El\u017cbiety i Wenus w Tannh\u00e4userze <\/em>na scenie Deutsche Oper Berlin. <\/span><\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

Tristan i Izolda <\/em>w M\u00fcpa<\/span>. Matti Salminen (Kr\u00f3l Marek), Allison Oakes (Izolda) i Peter Seiffert (Tristan). Fot. Zs\u00f3fia P\u00e1lyi. <\/span><\/p>\n

Po ubieg\u0142orocznym Tristanie <\/em>z LFO, kt\u00f3ry na d\u0142ugo – o ile nie na zawsze – pozostanie dla mnie spektaklem wzorcowym, jecha\u0142am do Budapesztu pe\u0142na obaw. Kilka si\u0119 sprawdzi\u0142o, wi\u0119kszo\u015b\u0107 okaza\u0142a si\u0119 bezpodstawna, co jednak najistotniejsze – czeka\u0142o mnie kr\u00f3tkie, niespodziewane i wstrz\u0105saj\u0105ce prze\u017cycie na miar\u0119 wra\u017ce\u0144 z ma\u0142ego Bayreuth w Cotswolds. Zaczn\u0119 od rozczarowa\u0144, \u017ceby mie\u0107 to ju\u017c za sob\u0105: sze\u015bcioro tw\u00f3rc\u00f3w inscenizacji (re\u017cyser Cesare Lievi, scenograf Maurizio Bal\u00f2, autorka kostium\u00f3w Marina Luxardo oraz trzy osoby odpowiedzialne za \u015bwiat\u0142a i wideoprojekcje) zdo\u0142a\u0142o za\u015bmieci\u0107 estrad\u0119 M\u00fcpa mn\u00f3stwem rozpraszaj\u0105cych uwag\u0119 przedmiot\u00f3w i obraz\u00f3w, tymczasem \u015bpiewak\u00f3w zostawi\u0142o w\u0142a\u015bciwie samopas, chwilami wr\u0119cz utrudniaj\u0105c im budowanie napi\u0119cia dramatycznego. W rezultacie gra aktorska Tristana ogranicza\u0142a si\u0119 do przysiadania i polegiwania na olbrzymiej fioletowej sofie, jakby \u017cywcem wyj\u0119tej z katalogu tureckich mebli wypoczynkowych (sofa ulega\u0142a zreszt\u0105 stopniowej dezintegracji: w drugim akcie z\u0142apa\u0142a przechy\u0142, w trzecim zosta\u0142o z niej tylko rusztowanie), a pozostali \u015bpiewacy – cho\u0107 nieco bardziej ruchliwi – nie wchodzili mi\u0119dzy sob\u0105 w \u017cadne relacje. Trudno si\u0119 zreszt\u0105 dziwi\u0107, skoro protagoni\u015bci musieli wykona\u0107 sw\u00f3j wielki duet na tle kolorowych projekcji z meduzami i wodorostami, a scen\u0119 \u015bmierci Tristana zdominowa\u0142 g\u0105szcz faluj\u0105cych na ekranie bezlistnych drzew. Inna rzecz, \u017ce w prawdziwym teatrze wygl\u0105da\u0142oby to jeszcze gorzej, wi\u0119c w\u0142a\u015bciwie nie powinnam narzeka\u0107. <\/span><\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

Tristan i<\/em> Izolda<\/em>, duet mi\u0142osny z II aktu. Fot. Zs\u00f3fia P\u00e1lyi. <\/span><\/p>\n

Gra Filharmonik\u00f3w W\u0119gierskich w du\u017cej mierze powetowa\u0142a niedostatki inscenizacji. \u00c1d\u00e1m Fischer traktuje materi\u0119 Wagnerowsk\u0105 zupe\u0142nie inaczej ni\u017c Krauss, B\u00f6hm albo Negus – zar\u00f3wno pod wzgl\u0119dem kszta\u0142towania architektoniki, jak budowania ca\u0142ej narracji. Zamiast r\u00f3\u017cnicowa\u0107 barwy, \u015bwiadomie je ujednolica, unika drastycznych kontrast\u00f3w wyrazowych, „wyg\u0142adza” kraw\u0119dzie, nie rozlewa opowie\u015bci szerokim strumieniem, tylko dzieli j\u0105 na mniejsze, zamkni\u0119te powiastki. Ma jednak pod sob\u0105 zesp\u00f3\u0142 na tyle czujny, \u017ce taka interpretacja nie razi, zw\u0142aszcza \u017ce muzyka p\u0142ynie naprz\u00f3d w miar\u0119 wartko, nie grz\u0119\u017anie na mieliznach muzycznego pustos\u0142owia. W kategoriach czysto wokalnych Fischer dobra\u0142 obsad\u0119 jak z marze\u0144: ka\u017cda, nawet najbardziej epizodyczna rola zyska\u0142a odtw\u00f3rc\u0119 stylowego i nieskazitelnego pod wzgl\u0119dem technicznym. Wola\u0142abym jednak, \u017ceby Seiffert – zdumiewaj\u0105cy \u015bwie\u017co\u015bci\u0105 swego tenoru i bardzo przekonuj\u0105cy w pierwszym akcie – w akcie trzecim troch\u0119 bardziej si\u0119 przej\u0105\u0142 nieludzkim cierpieniem swego bohatera; \u017ceby obdarzona g\u0119stym i ciemnym sopranem Oakes naprawd\u0119 da\u0142a nam odczu\u0107, \u017ce doznaje \u015bwietlistej przemiany nad trupem ukochanego. Nie wiem, ile w tym winy re\u017cysera, ile za\u015b dyrygenta, bo z podobnymi k\u0142opotami w rysunkach postaci borykali si\u0119 wszyscy soli\u015bci spektaklu. Z jednym, porywaj\u0105cym wyj\u0105tkiem Mattiego Salminena, kt\u00f3ry w monologu Kr\u00f3la Marka zdo\u0142a\u0142 zawrze\u0107 wszystko: w\u0142adcze dostoje\u0144stwo, druzgoc\u0105ce rozczarowanie i rozpaczliw\u0105 ch\u0119\u0107 zrozumienia rzeczy, do kt\u00f3rej nie ma dost\u0119pu. S\u0119dziwy fi\u0144ski bas da\u0142 kreacj\u0119 sko\u0144czon\u0105 w ka\u017cdym calu, kt\u00f3ra na d\u0142ugo – o ile nie na zawsze – pozostanie w mojej pami\u0119ci jako niedo\u015bcigniony wzorzec interpretacji g\u0142\u0119bokiej i naznaczonej m\u0105dro\u015bci\u0105 wieku. <\/span><\/p>\n

Dwa dni po budapeszte\u0144skim Tristanie<\/em> wyl\u0105dowa\u0142am w sielskiej scenerii Longborough Festival Opera, kt\u00f3ra niepor\u00f3wnanie mniejszym nak\u0142adem \u015brodk\u00f3w wystawi\u0142a Lataj\u0105cego Holendra<\/em>, pierwszy z czterech spektakli sezonu. We wszystkich wagnerowskich przedsi\u0119wzi\u0119ciach pod batut\u0105 Anthony’ego Negusa daje si\u0119 odczu\u0107 skrajnie odmienne podej\u015bcie do sprawy: dyrektor muzyczny LFO dobiera obsad\u0119 swoich przedstawie\u0144 spo\u015br\u00f3d \u015bpiewak\u00f3w mniej znanych, za to w pe\u0142ni przystaj\u0105cych do jego wizji dzie\u0142a. I pracuje z nimi do upad\u0142ego – podobnie jak z orkiestr\u0105 – szlifuj\u0105c ka\u017cd\u0105 fraz\u0119, wydobywaj\u0105c z partytury wszelkie „dziwno\u015bci” i nie pr\u00f3buj\u0105c ich kroi\u0107 pod gust wsp\u00f3\u0142czesnego odbiorcy. Czego mog\u0119 si\u0119 spodziewa\u0107 po Holendrze <\/em>w interpretacji Negusa, wiedzia\u0142am ju\u017c z grubsza po jego ubieg\u0142orocznym wyst\u0119pie na podium Philharmonische Orchester der Hansestadt L\u00fcbeck. Dosta\u0142am to samo, ale z nawi\u0105zk\u0105. Uwertur\u0119, w kt\u00f3rej – mimo sporadycznych wpadek blachy – wiatr istotnie smaga\u0142 w twarz, \u017cagle furkota\u0142y, a st\u0119pka trzeszcza\u0142a pod naporem wody. Podkre\u015blone z wdzi\u0119kiem weberyzmy i marschneryzmy partytury, tym dobitniej ukazuj\u0105ce kontrast mi\u0119dzy konwencjonalnym \u015bwiatem zwyk\u0142ych \u015bmiertelnik\u00f3w a rozbuchanym w swym romantyzmie, skrajnie indywidualnym j\u0119zykiem muzycznym dwojga protagonist\u00f3w. Znakomicie przygotowane sceny ch\u00f3ralne, zw\u0142aszcza pocz\u0105tek III aktu, w kt\u00f3rym Negus kilkakrotnie zderzy\u0142 \u015bmierteln\u0105 cisz\u0119 z desperackim fortissimo – zyskuj\u0105c efekt godny najlepszych film\u00f3w grozy.\u00a0<\/span><\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

Lataj\u0105cy Holender <\/em>w LFO. Fot. Matthew Williams-Ellis.<\/p>\n

Rewelacj\u0105 spektaklu okaza\u0142a si\u0119 Nowozelandka Kirstin Sharpin w partii Senty – laureatka Internationales Wagnerstimmen Wettbewerb w Karlsruhe i stypendystka brytyjskiego Wagner Society, obdarzona sopranem d\u017awi\u0119cznym, niezwykle urodziwym w barwie i pi\u0119knie otwartym w g\u00f3rnym rejestrze. Fenomenalny postaciowo Simon Thorpe (Holender) roz\u015bpiewywa\u0142 si\u0119 d\u0142ugo, na czym niestety ucierpia\u0142 monolog „Die Frist ist um” z I aktu – niemniej w ekstatycznym duecie „Wie aus der Ferne” oboje z Sharpin si\u0119gn\u0119li szczyt\u00f3w wokalnej ekspresji. Wyrazisty kontrast z urodziwym barytonem Thorpe’a stworzy\u0142 g\u0142\u0119boki i odrobin\u0119 chropawy, osadzony w konwencji singspielu bas Richarda Wiegolda (Daland). Niedysponowany Eric Stoughton mia\u0142 kilka trudnych moment\u00f3w w III akcie: mimo to dawno nie s\u0142ysza\u0142am na scenie tak przekonuj\u0105cego Eryka, z takim wyczuciem i muzykalno\u015bci\u0105 opowiadaj\u0105cego sw\u00f3j wieszczy sen o tajemniczym przybyszu („Auf hohem Felsen”). Osobne s\u0142owa uznania nale\u017c\u0105 si\u0119 Carolyn Dobbin w partii Mary, zw\u0142aszcza za\u015b Williamowi Wallace’owi, kt\u00f3rego m\u0142odzie\u0144czy, przejmuj\u0105co liryczny Sternik przywi\u00f3d\u0142 mi na my\u015bl Holendra z czas\u00f3w, gdy nie dosi\u0119g\u0142o go jeszcze przekle\u0144stwo wiecznej tu\u0142aczki. <\/span><\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

Richard Wiegold (Daland), Kirstin Sharpin (Senta) i Simon Thorpe (Holender). Fot. Matthew Williams-Ellis.<\/p>\n

Wszystkie te muzyczne cuda rozegra\u0142y si\u0119 w kameralnej przestrzeni zagospodarowanej przez re\u017cysera Thomasa Guthriego, scenografk\u0119 Ruth Patton i nieocenionego Bena Ormeroda, odpowiedzialnego za \u015bwiat\u0142a sceniczne. Po raz kolejny odnosz\u0119 wra\u017cenie, \u017ce tw\u00f3rcy przedstawie\u0144 z Longborough sk\u0142adaj\u0105 ho\u0142d wizjonerskim ideom Wielanda Wagnera ze z\u0142otych sezon\u00f3w w Bayreuth. Na prawie pustej, malowanej \u015bwiat\u0142em scenie kr\u00f3luje iluzja teatralna. Nieistniej\u0105cy statek Dalanda dobija do nieistniej\u0105cego wybrze\u017ca, a mimo to z napi\u0119ciem \u015bledzimy manewry \u017ceglarzy, sugerowane powolnym korowodem sun\u0105cych w g\u0142\u0119bi statyst\u00f3w, kt\u00f3rzy nios\u0105 w r\u0119kach ca\u0142e portowe miasteczko: miniaturowe makiety dom\u00f3w, ko\u015bcio\u0142a, latarni morskiej. Upiorne g\u0142osy \u017ceglarzy Holendra w III akcie dobiegaj\u0105 z prymitywnego tranzystorowego radia marki Bush. Tu\u017c przed ballad\u0105 Senty, kiedy narracja muzyczna zastyga w niezno\u015bnym napi\u0119ciu, Mary nerwowo nawija nici na szpulk\u0119 – w rytm wyrazi\u015bcie akcentowanych, ostinatowych figur w smyczkach.<\/p>\n

„To jest teatr. \/ A teatr jest po to, \/ \u017ceby wszystko by\u0142o inne ni\u017c dot\u0105d” – napisa\u0142a w jednym ze swych wierszy niedawno zmar\u0142a Joanna Kulmowa. \u017beby\u015bmy w drabinie ujrzeli schody do nieba, a w misce pod schodami – ksi\u0119\u017cyc. \u017beby\u015bmy wszyscy dost\u0105pili przemienienia i unie\u015bli si\u0119 nad ziemi\u0119 w ol\u015bniewaj\u0105cym blasku zachwytu. Zn\u00f3w si\u0119 uda\u0142o w Longborough. Mam przeczucie, \u017ce w przysz\u0142ym roku uda si\u0119 te\u017c w Budapeszcie.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

„A szaty jego sta\u0142y si\u0119 l\u015bni\u0105ce, i bardzo bia\u0142e jako \u015bnieg, jak ich blecharz na ziemi nie mo\u017ce wybieli\u0107” – czytamy w Ewangelii Marka. Przemienienie na g\u00f3rze Tabor by\u0142o prawdziw\u0105 Verkl\u00e4rung. Przera\u017aliwa jasno\u015b\u0107 o\u015blepi\u0142a trzech uczni\u00f3w Jezusa, nape\u0142ni\u0142a ich l\u0119kiem pomieszanym z zachwytem. Wprowadzi\u0142a ich w inny wymiar, kt\u00f3rego blask malarze ikon uwypuklali przez kontrast, … [Read more…]<\/a><\/span><\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[7],"tags":[],"class_list":{"0":"entry","1":"post","2":"publish","3":"author-mangusta","4":"post-3053","6":"format-standard","7":"category-wedrowki-operowe"},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/3053","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=3053"}],"version-history":[{"count":13,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/3053\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":3123,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/3053\/revisions\/3123"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=3053"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=3053"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=3053"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}