{"id":3143,"date":"2018-07-23T02:17:08","date_gmt":"2018-07-23T00:17:08","guid":{"rendered":"http:\/\/atorod.pl\/?p=3143"},"modified":"2018-07-27T10:42:15","modified_gmt":"2018-07-27T08:42:15","slug":"glupcy-bogowie-i-smierc","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/atorod.pl\/?p=3143","title":{"rendered":"G\u0142upcy, bogowie i \u015bmier\u0107"},"content":{"rendered":"

Claudio, tytu\u0142owy g\u0142upiec z wczesnego, symbolistycznego dramatu Hofmannsthala Der Tor und der Tod<\/em> (1894), stoi w oknie eleganckiego apartamentu, patrzy na zach\u00f3d s\u0142o\u0144ca i pogr\u0105\u017ca si\u0119 w coraz g\u0142\u0119bszej melancholii. Niczego mu nigdy nie brakowa\u0142o, a mimo to \u017cycie przeciek\u0142o mu mi\u0119dzy palcami. Z apatii wyrywa go d\u017awi\u0119k skrzypiec. Claudio, kt\u00f3ry wcze\u015bniej nie zazna\u0142 ani prawdziwej rado\u015bci, ani tym bardziej smutku, u\u015bwiadamia sobie z przera\u017ceniem, \u017ce muzykantem jest \u015amier\u0107. Pr\u00f3buje j\u0105 przeb\u0142aga\u0107, udowodni\u0107, \u017ce za wcze\u015bnie na umieranie, skoro nie zd\u0105\u017cy\u0142 si\u0119 jeszcze przekona\u0107, na czym polega \u017cycie. \u015amier\u0107 postanawia da\u0107 mu lekcj\u0119, kt\u00f3rej Claudio nie zd\u0105\u017cy\u0142 przedtem odrobi\u0107. Przywo\u0142uje ducha jego matki, kt\u00f3rej mi\u0142o\u015bci nie potrafi\u0142 doceni\u0107; zjaw\u0119 kobiety, kt\u00f3rej uczucie odrzuci\u0142 jak dziecko znudzone pi\u0119knem zerwanych na \u0142\u0105ce kwiat\u00f3w; widmo zdradzonego przyjaciela. Claudio pada do st\u00f3p \u015amierci i zapewnia, \u017ce przez godzin\u0119 nauczy\u0142 si\u0119 wi\u0119cej ni\u017c przez ca\u0142e \u017cycie. \u017by\u0142 dot\u0105d jak we \u015bnie. Przebudzi\u0142 si\u0119 ze snu dopiero dzi\u0119ki \u015amierci, kt\u00f3ra zabiera go do siebie, nie mog\u0105c si\u0119 nadziwi\u0107, jak cudowni s\u0105 ludzie – istoty, kt\u00f3re umiej\u0105 obja\u015bni\u0107 niewyt\u0142umaczalne, przeczyta\u0107 to, czego nikt nie napisa\u0142 i odnale\u017a\u0107 drog\u0119 w kompletnych ciemno\u015bciach.<\/p>\n

S\u0142ucha\u0142am Ariadny na Naksos <\/em>w Longborough i nie mog\u0142am si\u0119 nadziwi\u0107, ile z tych symboli przenik\u0142o do p\u00f3\u017aniejszej o przesz\u0142o dwadzie\u015bcia lat jednoakt\u00f3wki z prologiem, kt\u00f3r\u0105 Strauss i Hofmannsthal – cztery lata po prapremierze wersji pierwotnej – przeistoczyli do postaci autonomicznego arcydzie\u0142a. Po entuzjastycznie przyj\u0119tym Rosenkavalierze<\/em> tw\u00f3rcy z miejsca przyst\u0105pili do realizacji dw\u00f3ch kolejnych przedsi\u0119wzi\u0119\u0107: Kobiety bez cienia <\/em>i w\u0142a\u015bnie Ariadny<\/em>, pomy\u015blanej z pocz\u0105tku jako ho\u0142d wdzi\u0119czno\u015bci dla Maksa Reinhardta, kt\u00f3ry walnie przyczyni\u0142 si\u0119 do sukcesu ich pierwszej komedii na deskach drezde\u0144skiej Semperoper. P\u00f3\u0142toragodzinna Ariadna <\/em>zast\u0105pi\u0142a „ucieszn\u0105 ceremoni\u0119 tureck\u0105” z Molierowskiego Mieszczanina szlachcicem<\/em> w adaptacji Hofmannsthala i w tym kszta\u0142cie doczeka\u0142a si\u0119 premiery w Hoftheater w Stuttgarcie, 25 pa\u017adziernika 1912 roku, zn\u00f3w w re\u017cyserii Reinhardta. Mimo wspania\u0142ej obsady (w pana Jourdain wcieli\u0142 si\u0119 Victor Arnold, wielki austriacki komik, kojarzony przede wszystkim z rol\u0105 Grzegorza Dynda\u0142y, parti\u0119 Bachusa \u015bpiewa\u0142 Herman Jadlowker, fenomenalny \u017cydowski tenor z \u0141otwy), umuzyczniony przez Straussa Der B\u00fcrger als Edelmann <\/em>nie zadowoli\u0142 w\u0142a\u015bciwie nikogo. Znudzona publiczno\u015b\u0107 wierci\u0142a si\u0119 w fotelach (spektakl trwa\u0142 prawie sze\u015b\u0107 godzin), Strauss czu\u0142 si\u0119 niemal r\u00f3wnie sfrustrowany jak Kompozytor z p\u00f3\u017aniejszej wersji Ariadny <\/em>– nawet Hofmannsthal doszed\u0142 do wniosku, \u017ce skompletowanie godziwej obsady poci\u0105ga za sob\u0105 tak ogromne koszty, \u017ce lepiej przekszta\u0142ci\u0107 ten divertissement\u00a0<\/em>w utw\u00f3r osobny, poprzedzi\u0107 go odpowiednim wst\u0119pem muzycznym i przenie\u015b\u0107 akcj\u0119 z Pary\u017ca do Wiednia. Wersja zrewidowana – nie bez opor\u00f3w ze strony Straussa – doczeka\u0142a si\u0119 premiery w wiede\u0144skiej Staatsoper, 5 pa\u017adziernika 1916 roku. <\/b><\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

Clare Presland (Kompozytor). Fot. Matthew Williams-Ellis<\/p>\n

Alan Privett, re\u017cyser Ariadny <\/em>w LFO, nie opar\u0142 si\u0119 pokusie uwsp\u00f3\u0142cze\u015bnienia akcji opery, kt\u00f3ra zgodnie z librettem toczy si\u0119 w XVII-wiecznej rezydencji „najbogatszego cz\u0142owieka w Wiedniu” – jak mo\u017cna domniemywa\u0107, w „\u015bwiecie wczorajszym”, niczym ze wspomnie\u0144 Stefana Zweiga, gdzie z przesz\u0142o\u015bci zosta\u0142o tylko tyle, ile tw\u00f3rcy zachowali w pami\u0119ci, wszystko inne uznawszy za nieosi\u0105galne albo utracone. Pomys\u0142 no\u015bny i chwalebny – mo\u017ce poza koncepcj\u0105 ucharakteryzowania Majordomusa na Karla Lagerfelda, realizuj\u0105cego parti\u0119 m\u00f3wion\u0105 po angielsku, i to z ci\u0119\u017ckim p\u00f3\u0142nocnym akcentem. \u015awietny sk\u0105din\u0105d Anthony Wise zbyt mocno wszed\u0142 w swoj\u0105 rol\u0119 – osobi\u015bcie wola\u0142abym, \u017ceby Haushofmeister<\/i> by\u0142 mniej zaanga\u017cowany w decyzje swojego niewidzialnego pana i podawa\u0142 je z komicznie uzasadnion\u0105 oboj\u0119tno\u015bci\u0105. Pozosta\u0142e akcenty prologu zosta\u0142y jednak roz\u0142o\u017cone po mistrzowsku: Kompozytor jest dostatecznie naiwny i zapalczywy, Nauczyciel Muzyki wystarczaj\u0105co zaprawiony w scenicznych bojach, rozche\u0142stany Tenor i Primadonna w lok\u00f3wkach – modelowo narcystyczni, Nauczyciel Ta\u0144ca i Perukarz – jak \u017cywcem wzi\u0119ci z kulis podrz\u0119dnego teatru, Zerbinetta – ostentacyjnie wulgarna, a pozostali cz\u0142onkowie jej trupy – kiczowaci a\u017c do b\u00f3lu. Chyba nie musz\u0119 dodawa\u0107, \u017ce tradycyjna w Longborough p\u00f3\u0142toragodzinna przerwa na piknik – w przypadku Ariadny <\/em>przed oper\u0105 „w\u0142a\u015bciw\u0105” – dobitnie uwypukli\u0142a zamierzony przez Straussa i Hofmannsthala efekt dystansu wobec rozegranego w drugiej cz\u0119\u015bci teatru w teatrze. Realizatorzy przedstawienia nie pozostawili nam \u017cadnych w\u0105tpliwo\u015bci, \u017ce tw\u00f3rcy Ariadny <\/em>\u015bwiadomie zderzyli \u015bwiat greckiego mitu z Wagnerowskim idea\u0142em mi\u0142o\u015bci bez granic, wykraczaj\u0105cej poza wszelkie ramy ludzkiego zrozumienia – silniejszej ni\u017c \u015bmier\u0107 i tylko przez \u015bmier\u0107 spe\u0142nionej.<\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

Ariadna (Helena Dix) i czterej kochankowie Zerbinetty: Brighella (Aidan Coburn), Arlekin (Julien van Mellaerts), Truffaldino (Timothy Dawkins) i Scaramuccio (Richard Roberts). Fot. Matthew Williams-Ellis<\/p>\n

I w tym chyba najwi\u0119ksza zas\u0142uga Privetta, scenografki Faye Bradley i wychwalanego tu po wielekro\u0107 re\u017cysera \u015bwiate\u0142 Bena Ormeroda – \u017ce dali si\u0119 uwie\u015b\u0107 sugestiom dyrygenta-wizjonera: Anthony’ego Negusa, kt\u00f3ry w swej interpretacji skupi\u0142 si\u0119 przede wszystkim na postaci Ariadny – kobiety „jednej na milion”, symbolu wierno\u015bci „poza gr\u00f3b”, g\u0142uchej na wszelkie g\u0142osy rozs\u0105dku podnoszone przez komik\u00f3w z obcego \u015bwiata opery buffo. Ariadna Negusa \u017cyje przesz\u0142o\u015bci\u0105: na nic jej pl\u0105sy i \u015bpiewy zalotnik\u00f3w p\u0142ochej Zerbinetty („Die Dame gibt mit tr\u00fcbem Sinn”), na nic pyszny, wirtuozowski monolog „Grossm\u00e4chtige Prinzessin”. C\u00f3rka Minosa i Pazyfae, nie doczekawszy si\u0119 Tezeusza, wygl\u0105da ju\u017c tylko Hermesa, mrocznego pos\u0142a\u0144ca \u015bmierci, nie zdaj\u0105c sobie jeszcze sprawy, \u017ce Hermesowa \u015bmier\u0107 – moc\u0105 sztuki i ofiary – mo\u017ce przemieni\u0107 si\u0119 w nowe \u017cycie. „Es gibt ein Reich” – \u015bpiewa Ariadna, a imi\u0119 tego kr\u00f3lestwa Totenreich, Dziedzina \u015amierci. Przez ca\u0142y jej monolog uparcie przewija si\u0119 motyw \u015bmierciono\u015bnego Hermesa. Pe\u0142nemu nieporozumie\u0144 spotkaniu z Bachusem towarzyszy motyw transformacji – prowadz\u0105cy oboje w stron\u0119 przemienienia, jakiego do\u015bwiadczyli kochankowie z Wagnerowskiego Tristana<\/em>. Bachus myli Ariadn\u0119 z Circe, Ariadna w pierwszej chwili bierze boskiego przybysza za Tezeusza i do ko\u0144ca nie zdradza swej jedynej mi\u0142o\u015bci, id\u0105c na \u015bmier\u0107 w obj\u0119cia rzekomego Hermesa – cho\u0107 „nowy b\u00f3g” si\u0119 zarzeka, \u017ce „Und eher sterben die ewigen Sterne, eh’ denn du stirbest aus meinem Arm!”. Inscenizatorzy rozmy\u015blnie upozowali Bachusa na Tristana z pami\u0119tnego spektaklu w re\u017cyserii Carmen Jakobi. Rozmy\u015blnie zachowali mi\u0119dzy obojgiem dystans a\u017c do ostatnich takt\u00f3w opery, \u017ceby tym mocniej podkre\u015bli\u0107 wieloznaczno\u015b\u0107 s\u0142\u00f3w Zerbinetty: „Kommt der neue Gott gegangen, hingegeben sind wir stumm”. Poddajemy si\u0119, czy sk\u0142adamy z siebie ofiar\u0119? Bez s\u0142owa czy oniemia\u0142e milczeniem \u015bmierci? <\/span><\/p>\n

Dwie najistotniejsze postaci jednoakt\u00f3wki Straussa – poza Ariadn\u0105, w kt\u00f3r\u0105 brawurowo wcieli\u0142a si\u0119 Australijka Helena Dix, obdarzona gi\u0119tkim, zmys\u0142owym, a mimo to pot\u0119\u017cnym, prawdziwie wagnerowskim sopranem – to Kompozytor i Zerbinetta. Tego pierwszego, po mistrzowsku, tak\u017ce \u015brodkami aktorskimi, wykreowa\u0142a Clare Presland, z kt\u00f3r\u0105 po raz pierwszy zetkn\u0119\u0142am si\u0119 dwa lata temu, przy okazji Rusa\u0142ki <\/em>w Scottish Opera, gdzie wyst\u0105pi\u0142a w epizodycznej partii Kuchcika. Od tego czasu g\u0142os Presland okrzep\u0142, nabra\u0142 mocy w \u015brednim rejestrze, wci\u0105\u017c jednak brzmi do\u015b\u0107 chropawo w g\u00f3rze. Na tym tle zdecydowanie lepiej spisa\u0142a si\u0119 Robyn Allegra Parton: Zerbinetta prawie nieskazitelna intonacyjnie, \u015bwietna technicznie, zniewalaj\u0105co muzykalna, zalotna, a przy tym drapie\u017cna i sfrustrowana – chyba po raz pierwszy s\u0142ysza\u0142am w tej roli \u015bpiewaczk\u0119, kt\u00f3ra pod mask\u0105 cynicznej uwodzicielki prze\u0142yka gorzkie \u0142zy samotno\u015bci i upokorzenia. W partiach trzech nimf bardzo dobrze wypad\u0142y Suzanne Fischer (Najada), Alice Privett (Echo) i ujmuj\u0105ca miodop\u0142ynnym kontraltem Flora McIntosh (Driada). Jonathan Stoughton doszed\u0142 do pe\u0142ni formy od czasu czerwcowego Holendra <\/em>i zaprezentowa\u0142 niewdzi\u0119czn\u0105 parti\u0119 Bachusa tenorem pewnym, prowadzonym swobodnie, wystarczaj\u0105co metalicznym w barwie, cho\u0107 wci\u0105\u017c jeszcze nie do\u015b\u0107 rozwini\u0119tym pod wzgl\u0119dem wolumenu. Najwi\u0119ksze wra\u017cenie w m\u0119skiej obsadzie wywar\u0142 na mnie Darren Jeffery (Nauczyciel Muzyki) – \u015bpiewak niezwyk\u0142ej kultury, dysponuj\u0105cy barytonem okr\u0105g\u0142ym i \u015bwietnie podpartym w dolnym rejestrze. Osobne s\u0142owa pochwa\u0142y nale\u017c\u0105 si\u0119 znakomitemu postaciowo i bardzo sprawnemu wokalnie Aidanowi Coburnowi w roli Brighelli.<\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

Jonathan Stoughton (Bachus). Fot. Matthew Williams-Ellis<\/p>\n

Negus zinterpretowa\u0142 Ariadn\u0119 <\/em>nie tyle jako wirtuozowski pastisz, ile jako erudycyjne \u0107wiczenie styl\u00f3w minionych – melancholijn\u0105 wycieczk\u0119 w przesz\u0142o\u015b\u0107, kt\u00f3ra w kategoriach spo\u0142ecznych i estetycznych zamkn\u0119\u0142a si\u0119 za Europ\u0105 po tragedii I wojny \u015bwiatowej. Zawarte w partyturze odniesienia do w\u0142oskiego belcanta, tw\u00f3rczo\u015bci Mozarta, Webera i Wagnera tym bardziej \u015bwiadomie przepu\u015bci\u0142 przez filtr modernizmu – rozrzedzi\u0142 faktury, uwypukli\u0142 dysonanse, chwilami zaburzy\u0142 s\u0142uchaczom poczucie czasu muzycznego. Znakomita jak zwykle orkiestra podda\u0142a mu si\u0119 bez reszty, po fajerwerkach prologu zanurzaj\u0105c si\u0119 stopniowo w poetyk\u0119 oniryzmu i sennych fantazmat\u00f3w, tak typowych dla librett Hofmannsthala i nierozerwalnie z nimi zwi\u0105zanej muzyki Straussa. Sen jest kuzynem \u015bmierci. Mo\u017ce dlatego – ju\u017c u boku nowych bog\u00f3w – wo\u0142amy we \u015bnie umar\u0142ych dla nas kochank\u00f3w. Mo\u017ce dlatego Ariadna dostrzeg\u0142a w Bachusie utraconego bezpowrotnie Tezeusza.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Claudio, tytu\u0142owy g\u0142upiec z wczesnego, symbolistycznego dramatu Hofmannsthala Der Tor und der Tod (1894), stoi w oknie eleganckiego apartamentu, patrzy na zach\u00f3d s\u0142o\u0144ca i pogr\u0105\u017ca si\u0119 w coraz g\u0142\u0119bszej melancholii. Niczego mu nigdy nie brakowa\u0142o, a mimo to \u017cycie przeciek\u0142o mu mi\u0119dzy palcami. Z apatii wyrywa go d\u017awi\u0119k skrzypiec. Claudio, kt\u00f3ry wcze\u015bniej nie zazna\u0142 ani … [Read more…]<\/a><\/span><\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[7],"tags":[],"class_list":{"0":"entry","1":"post","2":"publish","3":"author-mangusta","4":"post-3143","6":"format-standard","7":"category-wedrowki-operowe"},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/3143","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=3143"}],"version-history":[{"count":14,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/3143\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":3170,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/3143\/revisions\/3170"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=3143"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=3143"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=3143"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}