{"id":3172,"date":"2018-07-28T10:10:07","date_gmt":"2018-07-28T08:10:07","guid":{"rendered":"http:\/\/atorod.pl\/?p=3172"},"modified":"2018-07-28T10:10:07","modified_gmt":"2018-07-28T08:10:07","slug":"na-bezdrozach","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/atorod.pl\/?p=3172","title":{"rendered":"Na bezdro\u017cach"},"content":{"rendered":"

W\u0142a\u015bnie si\u0119 ukaza\u0142 podw\u00f3jny, wakacyjny numer miesi\u0119cznika „Teatr”, a w nim dwa moje teksty, uj\u0119te w bloku opera\/przemiany<\/em>, gdzie znalaz\u0142y si\u0119 tak\u017ce rozmowa Paw\u0142a Krzaczkowskiego z Mariuszem Treli\u0144skim oraz recenzja Moniki Pasiecznik z Ognistego anio\u0142a <\/em>w TW-ON. Link do eseju o symptomach powa\u017cnego kryzysu Regieoper podrzuc\u0119 za kilka dni. Tymczasem udost\u0119pniam dawno obiecan\u0105 recenzj\u0119 z przedstawienia Carmen <\/em>w re\u017cyserii Andrzeja Chyry, kt\u00f3ra na stron\u0119 internetow\u0105 pisma trafi z pewnym op\u00f3\u017anieniem. I zach\u0119cam do lektury ca\u0142ego numeru, w kt\u00f3rym na pierwszych stronach obszerna analiza \u015alubu<\/em> Gombrowicza w uj\u0119ciu Eimuntasa Nekro\u0161iusa (premiera 15 czerwca w warszawskim Teatrze Narodowym) – pi\u00f3rem Jacka Kopci\u0144skiego, redaktora naczelnego „Teatru”. <\/span><\/p>\n

***<\/p>\n

Ilekro\u0107 si\u0119 zastanowi\u0119, co mi najg\u0142\u0119biej zapada w pami\u0119\u0107 po niezbyt udanych inscenizacjach oper, tylekro\u0107 dochodz\u0119 do wniosku, \u017ce szkolne b\u0142\u0119dy warsztatowe. Po premierze Erosa i Psyche <\/em>R\u00f3\u017cyckiego w re\u017cyserii Barbary Wysockiej przez d\u0142ugie tygodnie bezwiednie parska\u0142am chichotem na wspomnienie piankowego truch\u0142a konia, kt\u00f3re statysta \u015bci\u0105ga\u0142 nonszalancko z pola rewolucyjnej bitwy za jedn\u0105 nog\u0119. W takich w\u0142a\u015bnie momentach powinna dochodzi\u0107 do g\u0142osu magia teatru \u2013 prawdziwy ko\u0144 wa\u017cy przeci\u0119tnie p\u00f3\u0142 tony, kiedy padnie trupem, nie da si\u0119 ruszy\u0107 z miejsca w pojedynk\u0119, a skoro ju\u017c si\u0119 da, nie powinien po drodze odbija\u0107 si\u0119 od pod\u0142o\u017ca jak gumowy kurczak ze sklepu z zabawkami dla zwierz\u0105t. Nieszcz\u0119sna scena z koniem stan\u0119\u0142a mi przed oczami jak \u017cywa, kiedy w pierwszym akcie Carmen <\/em>w re\u017cyserii Andrzeja Chyry ch\u0142opcy z ch\u00f3ru wdarli si\u0119 do dzwonnicy i ukradli z niej zawieszony na belce dzwon \u2013 kt\u00f3ry na oko powinien wa\u017cy\u0107 ze \u0107wier\u0107 tony i oprze\u0107 si\u0119 wszelkim pr\u00f3bom wyniesienia go kurcgalopem w praw\u0105 kulis\u0119.<\/p>\n

S\u0119k w tym, \u017ce \u015bci\u0105ganie ko\u0144skiego trupa z barykad rewolucji francuskiej \u2013 mimo cha\u0142upniczej realizacji pomys\u0142u re\u017cyserskiego \u2013 mia\u0142o przynajmniej jakie\u015b uzasadnienie. W przeciwie\u0144stwie do sceny kradzie\u017cy dzwonu ko\u015bcielnego, opisanej wprawdzie w rzekomym streszczeniu libretta w ksi\u0105\u017cce programowej, w praktyce jednak \u017ca\u0142o\u015bnie nierozegranej i prowadz\u0105cej donik\u0105d. Podobnie jak wi\u0119kszo\u015b\u0107 pozosta\u0142ych interwencji re\u017cysera i wsp\u00f3\u0142pracuj\u0105cej z nim dramaturg, kt\u00f3rzy z bli\u017cej niewyja\u015bnionych przyczyn postanowili ukaza\u0107 Carmen <\/em>przez pryzmat filmu meksyka\u0144skiego minimalisty Carlosa Reygadasa Post tenebras lux<\/em>, \u015bci\u015blej za\u015b \u2013 figury diab\u0142a, czyli prymitywnego, dzieci\u0119cego wyobra\u017cenia z\u0142a, kt\u00f3re prze\u015bladuje pa\u0142\u0119taj\u0105cego si\u0119 po scenie przez ca\u0142y spektakl Ch\u0142opca Jo. Nietrudno si\u0119 domy\u015bli\u0107, \u017ce ten filmowy awatar jest sobowt\u00f3rem Don Jos\u00e9go. Trudniej powi\u0105za\u0107 go z pierwowzorem, a tym bardziej zrozumie\u0107, czemu i w jaki spos\u00f3b mia\u0142by odpowiedzie\u0107 widzom na pytania postawione przez Chyr\u0119 w wywiadzie z Agnieszk\u0105 Drotkiewicz (\u201eDlaczego Carmen w og\u00f3le zauwa\u017ca Don Jos\u00e9go? Dlaczego daje mu kwiat? Jak to si\u0119 dzieje, \u017ce Don Jos\u00e9 w ostatniej scenie ma przy sobie n\u00f3\u017c?\u201d).<\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

Scena z I aktu. Krzysztof B\u0105czyk (Zuniga) i Rinat Shaham (Carmen). Fot. Krzysztof Bieli\u0144ski.<\/p>\n

Gdyby realizatorzy uwa\u017cniej przeczytali libretto Meilhaca i Hal\u00e9vy\u2019ego (nie wspominaj\u0105c ju\u017c o wnikliwej analizie partytury), nie musieliby zadawa\u0107 sobie takich pyta\u0144. Nie musieliby te\u017c odwo\u0142ywa\u0107 si\u0119 do swych wra\u017ce\u0144 z lektury Mistrza i Ma\u0142gorzaty <\/em>Bu\u0142hakowa, kt\u00f3re da\u0142y im asumpt do wt\u0142oczenia postaci Carmen w wy\u015bwiechtany stereotyp kobiety \u0142\u0105cz\u0105cej w sobie cechy diab\u0142a i anio\u0142a. Libreci\u015bci arcydzie\u0142a Bizeta podsuwaj\u0105 re\u017cyserom pod nos jeden z najbardziej uniwersalnych i wiarygodnych psychologicznie tekst\u00f3w w ca\u0142ej historii formy operowej, pe\u0142en wizjonerskich zabieg\u00f3w, wyprzedzaj\u0105cych o dekady chwyty mistrz\u00f3w kina. Zamiast zadawa\u0107 sobie pytanie, dlaczego Carmen rzuca kwiatkiem w przystojnego \u017co\u0142nierza, lepiej si\u0119 zastanowi\u0107, czemu Escamillo pojawia si\u0119 w II akcie przed spodziewanym, ale nie do ko\u0144ca pewnym powrotem Don Jos\u00e9go, czemu tu\u017c po pierwszym spotkaniu z pi\u0119kn\u0105 Cygank\u0105 Jos\u00e9 musi skonfrontowa\u0107 si\u0119 z Mica\u00ebl\u0105, sw\u0105 niewinn\u0105 mi\u0142o\u015bci\u0105 ze szczeni\u0119cych lat i wymarzon\u0105 przez matk\u0119 towarzyszk\u0105 a\u017c po gr\u00f3b. Autorzy scenariusza mistrzowsko buduj\u0105 ten dramat zale\u017cno\u015bci i po cz\u0119\u015bci wymuszonych decyzji. W oryginalnym libretcie opery Carmen jest kobiet\u0105 m\u0105dr\u0105 i wyzwolon\u0105, autentyczn\u0105 prekursork\u0105 XXI-wiecznych ruch\u00f3w feministycznych, dziewczyn\u0105, kt\u00f3ra potrafi odr\u00f3\u017cni\u0107 prawdziw\u0105 mi\u0142o\u015b\u0107 od rozpaczliwych zap\u0119d\u00f3w zaborczego samca, nie ma jednak do\u015b\u0107 instynktu samozachowawczego, \u017ceby trze\u017awo oceni\u0107 sytuacj\u0119 i unikn\u0105\u0107 \u015bmierci z r\u0119ki upokorzonego i za\u015blepionego \u017c\u0105dz\u0105 zemsty psychopaty. T\u0119 histori\u0119 naprawd\u0119 mo\u017cna przenie\u015b\u0107 w realia dowolnej epoki \u2013 pod warunkiem, \u017ce schowa si\u0119 w kiesze\u0144 w\u0142asne fantasmagorie i z pokor\u0105 podporz\u0105dkuje logice narracji.<\/p>\n

Niestety, Andrzej Chyra i dramaturg Ma\u0142gorzata Sikorska-Miszczuk poszli inn\u0105 drog\u0105. Co gorsza, nie swoj\u0105. Co ju\u017c zupe\u0142nie fatalne, ca\u0142kowicie niesp\u00f3jn\u0105 z pozosta\u0142ymi elementami inscenizacji. Scenografia Barbary Hanickiej \u2013 owszem, pi\u0119kna wizualnie \u2013 sprawia wra\u017cenie recyklingu niedawnych pomys\u0142\u00f3w ze \u015amierci Dantona <\/em>B\u00fcchnera w Teatrze Narodowym i wcze\u015bniejszych rozwi\u0105za\u0144 z Moby Dicka<\/em> Knapika w TW-ON. Czternastotonowa \u017celazna konstrukcja chwilami rzeczywi\u015bcie przywodzi na my\u015bl skojarzenia z \u201eremparts de S\u00e9ville\u201d, zarazem jednak ogranicza mo\u017cliwo\u015b\u0107 rozgrywania w niej jakichkolwiek scen zwi\u0105zanych z librettem opery. Rozsiada si\u0119 na deskach teatru jak spotwornia\u0142y moloch, spycha solist\u00f3w i ch\u00f3r ju\u017c to na proscenium, ju\u017c to w kulisy, ju\u017c to w g\u0142\u0105b rusztowa\u0144, sk\u0105d i s\u0142ycha\u0107, i wida\u0107 niewiele. Kostiumy Magdaleny Maciejewskiej bez powodzenia \u0142\u0105cz\u0105 hiszpa\u0144sk\u0105 konfekcj\u0119 ze sztampowo rozumian\u0105 wsp\u00f3\u0142czesno\u015bci\u0105. \u015apiewacy graj\u0105, jak umiej\u0105: puszczeni przez re\u017cysera samopas, rozpaczliwie wykorzystuj\u0105 gesty zapami\u0119tane z inscenizacji, w kt\u00f3rych przysz\u0142o im wcze\u015bniej bra\u0107 udzia\u0142. Orkiestra dok\u0142ada wszelkich stara\u0144, \u017ceby nie zwraca\u0107 uwagi na Keri-Lynn Wilson, dyrygentk\u0119 \u017cenuj\u0105co nieporadn\u0105, kt\u00f3r\u0105 z r\u00f3wnym powodzeniem m\u00f3g\u0142by zast\u0105pi\u0107 ustawiony na pulpicie metronom.<\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

Akt IV. W roli Escamilla Micha\u0142 Partyka. Fot. Krzysztof Bieli\u0144ski.<\/p>\n

Patrzy\u0142am na to wszystko, nie dowierzaj\u0105c w\u0142asnym oczom. Jak to mo\u017cliwe, \u017ce Andrzej Chyra, kt\u00f3ry pi\u0119\u0107 lat temu zadebiutowa\u0142 z takim sukcesem na deskach Opery Ba\u0142tyckiej \u2013 jako re\u017cyser fenomenalnych, pora\u017caj\u0105cych czarnym humorem Graczy <\/em>Szostakowicza\/Meyera \u2013 tym razem nie zdo\u0142a\u0142 zarysowa\u0107 bodaj \u017cadnej postaci, pu\u015bci\u0142 ch\u00f3r na \u017cywio\u0142, wyr\u0119czy\u0142 si\u0119 sprawn\u0105 i efektown\u0105, ale ca\u0142kiem oderwan\u0105 od narracji choreografi\u0105 Jacka Przyby\u0142owicza? Jak to si\u0119 sta\u0142o, \u017ce po tylu latach do\u015bwiadcze\u0144 w teatrze Krzysztofa Warlikowskiego skopiowa\u0142 niekt\u00f3re jego pomys\u0142y ca\u0142kiem bezmy\u015blnie, nie zadbawszy ani o ich sp\u00f3jno\u015b\u0107 z partytur\u0105, ani o doszlifowanie pod wzgl\u0119dem czysto teatralnym? Wci\u0105\u017c pami\u0119tam z gda\u0144skich Graczy <\/em>za\u0107panego Ichariewa, <\/em>\u017ca\u0142osnego przeci\u0119tniaka Utieszitielnego, ulizanego Krugla, kt\u00f3ry wybucha\u0142 irytuj\u0105cym chichotem w najmniej spodziewanych momentach, te wszystkie z pozoru nieistotne dzia\u0142ania na drugim planie, coraz bardziej \u017cywio\u0142ow\u0105 gr\u0119 aktorsk\u0105, hazardzist\u00f3w, kt\u00f3rzy r\u017cn\u0119li prawdziwymi kartami w prawdziwego faraona i zapijali szampanem prawdziwy ser. Co si\u0119 takiego wydarzy\u0142o, \u017ce po udanym debiucie w zrekonstruowanym dziele Szostakowicza i po fenomenalnej inscenizacji Czarodziejskiej g\u00f3ry <\/em>Mykietyna re\u017cyser zgubi\u0142 si\u0119 na manowcach Carmen<\/em> \u2013 opery tak popularnej, \u017ce nawet naj\u015bmielsza jej reinterpretacja nie powinna zaburzy\u0107 widzom i s\u0142uchaczom odbioru ca\u0142o\u015bci?<\/p>\n

Pozwol\u0119 sobie zasugerowa\u0107, \u017ce Chyra poleg\u0142 w starciu z oper\u0105 prawdziw\u0105 \u2013 dzie\u0142em z\u0142o\u017conym, wymagaj\u0105cym sprawno\u015bci warsztatowej wykraczaj\u0105cej daleko poza umiej\u0119tno\u015b\u0107 \u201eogrania\u201d kilkorga protagonist\u00f3w kameralnego dramatu. Obawiam si\u0119, \u017ce jako re\u017cyser przepad\u0142by z kretesem tak\u017ce w podej\u015bciu do wi\u0119kszych, niekoniecznie muzycznych form teatralnych. Chyra potrafi manipulowa\u0107 ograniczon\u0105 liczb\u0105 postaci. Kiedy w sztuce pojawiaj\u0105 si\u0119 w\u0105tki poboczne, dope\u0142niaj\u0105cy ca\u0142o\u015bci bohaterzy drugoplanowi, tropy wiod\u0105ce publiczno\u015b\u0107 na manowce \u2013 ucieka si\u0119 do rozwi\u0105za\u0144 rzekomo \u201esprawdzonych\u201d w cudzych inscenizacjach, nie zaprz\u0105taj\u0105c sobie g\u0142owy cho\u0107by niezdarn\u0105 pr\u00f3b\u0105 z\u0142\u0105czenia ich w ca\u0142o\u015b\u0107. Co gorsza, realizacj\u0119 tych pomys\u0142\u00f3w zwala na barki bezradnych wykonawc\u00f3w, nie chc\u0105c b\u0105d\u017a nie umiej\u0105c poprowadzi\u0107 ich na scenie. S\u0105dz\u0105c z chaosu interpretacyjnego w recenzjach po premierze, ma\u0142o kto si\u0119 po\u0142apa\u0142, o co chodzi\u0142o z tym Ch\u0142opcem Jo, czy Mercedes i Frasquita by\u0142y par\u0105 lesbijek, a mo\u017ce przyk\u0142adem spe\u0142nionego zwi\u0105zku mi\u0119dzy nieheteronormatywn\u0105 kobiet\u0105 a transseksualnym m\u0119\u017cczyzn\u0105, czy diabe\u0142 z Reygadasa mia\u0142 cokolwiek wsp\u00f3lnego z bykiem od Escamilla, czy Don Jos\u00e9 by\u0142 ofiar\u0105 niecnych machinacji Carmen, czy te\u017c g\u0142\u00f3wnym sprawc\u0105 jej tragedii.<\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

Scena fina\u0142owa. Po prawej Leonardo Capalbo (Don Jos\u00e9). Fot. Krzysztof Bieli\u0144ski.<\/p>\n

\u017beby to jeszcze trzyma\u0142o si\u0119 kupy pod wzgl\u0119dem muzycznym. Przykro to stwierdzi\u0107, ale specjali\u015bci od castingu po raz kolejny postawili na wykonawc\u00f3w, kt\u00f3rzy maj\u0105 \u201edowygl\u0105da\u0107\u201d i dogra\u0107 wszystko, czego nie zdo\u0142aj\u0105 do\u015bpiewa\u0107. \u017ba\u0142o\u015bnie nieporadna Rinat Shaham zaprezentowa\u0142a wzorcowy katalog grzech\u00f3w, jakich nie nale\u017cy pope\u0142nia\u0107 w interpretacji roli Carmen: sztampowe aktorstwo, wulgarn\u0105 barw\u0119 g\u0142osu, niewyr\u00f3wnanie w rejestrach i niedopuszczalne na scenie o takim presti\u017cu braki w technice wokalnej. W tym zestawieniu znakomicie wypad\u0142 Leonardo Capalbo (Don Jos\u00e9), \u015bpiewak znacznie sprawniejszy i bardziej \u015bwiadomy swego warsztatu, kt\u00f3ry jednak sprawia\u0142 wra\u017cenie, jakby dotar\u0142 na scen\u0119 TW-ON wprost z innej, wcze\u015bniejszej o rok i znakomicie przyj\u0119tej przez krytyk\u0119 inscenizacji Annabel Arden na deskach Grange Park Opera. Trudno cokolwiek zarzuci\u0107 Ewie Tracz w partii Mica\u00ebli \u2013 poza jednym: \u017ce wykreowana przez ni\u0105 posta\u0107 nie mia\u0142a nic wsp\u00f3lnego z naiwn\u0105, tragiczn\u0105 bohaterk\u0105 opery Bizeta. R\u00f3wnie nieprzekonuj\u0105co pod wzgl\u0119dem charakterologicznym wypadli odtw\u00f3rcy r\u00f3l Escamilla (Mariusz Godlewski) i Zunigi (Krzysztof B\u0105czyk), sk\u0105din\u0105d bez zarzutu pod wzgl\u0119dem wokalnym.<\/p>\n

Przykro mi pisa\u0107 to wszystko w kontek\u015bcie warszawskiego debiutu operowego Chyry, kt\u00f3rego poprzednie spektakle chwali\u0142am bez umiaru, pe\u0142na nadziei na przysz\u0142o\u015b\u0107. I wci\u0105\u017c tej nadziei nie trac\u0119. S\u0105dz\u0105c z majowej premiery Ognistego anio\u0142a <\/em>w re\u017cyserii Mariusza Treli\u0144skiego, wsp\u00f3\u0142odpowiedzialno\u015b\u0107 za katastrof\u0119 obydwu przedstawie\u0144 mo\u017ce ponosi\u0107 dramaturg Ma\u0142gorzata Sikorska-Miszczuk, sprawna scenarzystka i dramatopisarka, kt\u00f3ra zdecydowanie nie czuje idiomu operowego, nie docenia tej formy i pr\u00f3buje j\u0105 oblec w niestosown\u0105 szat\u0119. Na razie z do\u015b\u0107 op\u0142akanym skutkiem.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

W\u0142a\u015bnie si\u0119 ukaza\u0142 podw\u00f3jny, wakacyjny numer miesi\u0119cznika „Teatr”, a w nim dwa moje teksty, uj\u0119te w bloku opera\/przemiany, gdzie znalaz\u0142y si\u0119 tak\u017ce rozmowa Paw\u0142a Krzaczkowskiego z Mariuszem Treli\u0144skim oraz recenzja Moniki Pasiecznik z Ognistego anio\u0142a w TW-ON. Link do eseju o symptomach powa\u017cnego kryzysu Regieoper podrzuc\u0119 za kilka dni. Tymczasem udost\u0119pniam dawno obiecan\u0105 recenzj\u0119 z … [Read more…]<\/a><\/span><\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[9,7],"tags":[],"class_list":{"0":"entry","1":"post","2":"publish","3":"author-mangusta","4":"post-3172","6":"format-standard","7":"category-prasowka","8":"category-wedrowki-operowe"},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/3172","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=3172"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/3172\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":3176,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/3172\/revisions\/3176"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=3172"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=3172"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=3172"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}