{"id":3216,"date":"2018-08-19T21:40:51","date_gmt":"2018-08-19T19:40:51","guid":{"rendered":"http:\/\/atorod.pl\/?p=3216"},"modified":"2018-08-19T21:40:51","modified_gmt":"2018-08-19T19:40:51","slug":"mefistofeles-z-zaswiatow","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/atorod.pl\/?p=3216","title":{"rendered":"Mefistofeles z za\u015bwiat\u00f3w"},"content":{"rendered":"

Premiera Kotki na gor\u0105cym blaszanym dachu <\/em>Tennessee Williamsa odby\u0142a si\u0119 w marcu 1955 roku, ale wnikliwy analityk gwa\u0142townych zmian spo\u0142ecznych w powojennej Ameryce wpad\u0142 na pomys\u0142 napisania tej sztuki znacznie wcze\u015bniej, w roku 1942, kiedy zaprzyja\u017aniony z nim Jordan Massee zaprosi\u0142 go na wakacje do Macon w stanie Georgia. Williams wyl\u0105dowa\u0142 w rezydencji pana Massee seniora, miejscowego fabrykanta i przedsi\u0119biorcy, ekstrawertycznego jegomo\u015bcia o tak przebojowej naturze, \u017ce wszyscy krewni i znajomi m\u00f3wili na niego „Big Daddy”. Zamo\u017cne, a przy tym konserwatywne i nietolerancyjne Macon sta\u0142o si\u0119 dla pisarza niewyczerpanym \u017ar\u00f3d\u0142em inspiracji. W Tramwaju zwanym po\u017c\u0105daniem <\/em>tyle jest Nowego Orleanu, ile atmosfery zamo\u017cnego miasta w \u015brodkowej Georgii. Jowialny gospodarz pos\u0142u\u017cy\u0142 jako wz\u00f3r dla postaci Big Daddy’ego z Kotki <\/em>(w polskich przek\u0142adach nazywanego Dziadkiem lub Du\u017cym Tat\u0105, cho\u0107 w gruncie rzeczy chodzi o Szefu\u0144cia), jego syn wyposa\u017cy\u0142 w niekt\u00f3re cechy sfrustrowanego Bricka – z t\u0105 tylko r\u00f3\u017cnic\u0105, \u017ce Jordan przed nikim nie skrywa\u0142 swojego homoseksualizmu. Nawiasem m\u00f3wi\u0105c, Brick zawdzi\u0119cza swoje imi\u0119 jednemu z przedsi\u0119wzi\u0119\u0107 „prawdziwego” Big Daddy’ego, kt\u00f3ry prowadzi\u0142 te\u017c nie\u017ale prosperuj\u0105c\u0105 fabryk\u0119 cegie\u0142 i dach\u00f3wek.<\/p>\n

Przez dom rodziny Massee przewija\u0142o si\u0119 mn\u00f3stwo innych os\u00f3b ze \u015brodowisk literacko-artystycznych, mi\u0119dzy innymi Truman Capote i Carson McCullers, prywatnie kuzynka Jordana, autorka troch\u0119 dzi\u015b zapomnianej w Polsce powie\u015bci Serce to samotny my\u015bliwy<\/em>. W 2005 roku Richard Jay Hutto, ameryka\u0144ski prawnik, pisarz i wydawca, skompilowa\u0142 zapiski Massee juniora i wyda\u0142 je pod postaci\u0105 swoistej autobiografii, zatytu\u0142owanej Accepted Fables<\/em>. W\u015br\u00f3d licznych wspomnie\u0144 z nieistniej\u0105cego ju\u017c \u015bwiata znalaz\u0142a si\u0119 opowie\u015b\u0107 o kilkutygodniowej wyprawie rodziny do Pary\u017ca w 1926 roku, podczas kt\u00f3rej Big Daddy wyci\u0105gn\u0105\u0142 dwunastoletniego syna na pierwszego w \u017cyciu Fausta. <\/em>Matka ostatecznie odm\u00f3wi\u0142a im towarzystwa, wymawiaj\u0105c si\u0119 fatalnym wynikiem wcze\u015bniejszej wizyty u paryskiego fryzjera. Kiedy ma\u0142y Jordan zajrza\u0142 do programu, ma\u0142o nie spad\u0142 z fotela. Przeczyta\u0142, \u017ce parti\u0119 Mefistofelesa b\u0119dzie \u015bpiewa\u0142 Marcel Journet, kt\u00f3rego nazwisko kojarzy\u0142o mu si\u0119 z epok\u0105 Marceliny Sembrich-Kocha\u0144skiej i m\u0142odego Carusa. Francuski bas od dawna nie wyst\u0119powa\u0142 w Nowym Jorku i ch\u0142opiec my\u015bla\u0142, \u017ce ju\u017c nie \u017cyje. Spektakl wywar\u0142 na nim piorunuj\u0105ce wra\u017cenie. „Nigdy nie zapomn\u0119 tej szata\u0144skiej postaci, kt\u00f3ra wysz\u0142a na scen\u0119 szczelnie otulona purpurow\u0105 opo\u0144cz\u0105, nie za\u015b – jak zwykle – w czerwonych rajtuzach. Fausta \u015bpiewa\u0142 Georges Thill, kt\u00f3rego wcze\u015bniej nie zna\u0142em – nie mog\u0142em poj\u0105\u0107, dlaczego tak znakomity tenor nie zosta\u0142 jeszcze zaproszony do Metropolitan”. Kilka akapit\u00f3w dalej Massee wraca do Journeta: „Nie\u017ale, jak na pocz\u0105tek. S\u0142ysza\u0142em p\u00f3\u017aniej w tej partii Pinz\u0119 i Siepiego, ale \u017caden nie okaza\u0142 si\u0119 cho\u0107by w po\u0142owie tak dobrym Mefistofelesem. Ilekro\u0107 w\u0142\u0105czam sobie nagranie „Elle ouvre sa fen\u00eatre” z Journetem i Farrar jako Ma\u0142gorzat\u0105, jego diaboliczny chichot w finale przyprawia mnie o dreszcze. Z\u0142o w czystej postaci”. <\/span><\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

Mro\u017c\u0105cy krew w \u017cy\u0142ach Mefistofeles urodzi\u0142 si\u0119 25 lipca 1868 roku w Grasse w Alpach Nadmorskich, nieopodal Nicei. Studiowa\u0142 w konserwatorium w Pary\u017cu u Louis-Henriego Obina, jednego z niegdysiejszych filar\u00f3w Opery Paryskiej, pami\u0119tnego Don Carlosa w prapremierowej obsadzie arcydzie\u0142a Verdiego. Debiutowa\u0142 w 1891 w Montpellier, rok p\u00f3\u017aniej za\u015bpiewa\u0142 Baltazara w Faworycie <\/em>Donizettiego w B\u00e9ziers. Wkr\u00f3tce potem dosta\u0142 anga\u017c w\u00a0<\/span> brukselskiej La Monnaie, jego kariera zacz\u0119\u0142a si\u0119 jednak na dobre w 1897 roku, po zaproszeniu na deski Covent Garden, gdzie w rolach basowych \u015bwi\u0119cili w\u00f3wczas triumfy Edward Reszke na przemian z Polem Plan\u00e7onem. Mimo takiej konkurencji Journet wyst\u0119powa\u0142 w Londynie regularnie a\u017c do 1907 roku, wr\u00f3ci\u0142 te\u017c kilka razy na scen\u0119 ROH w latach dwudziestych. Ma\u0142y Jordan Massee mia\u0142 dobr\u0105 pami\u0119\u0107 – francuski bas po raz pierwszy pojawi\u0142 si\u0119 w Met w roku 1900 i \u015bpiewa\u0142 mi\u0119dzy innymi pod batut\u0105 Toscaniniego. P\u00f3\u017aniej by\u0142 cz\u0119stym go\u015bciem w Operze Paryskiej i w La Scali (gdzie wykreowa\u0142 posta\u0107 Szymona Maga w operze Boita Nerone<\/em>) – istotnie, z Nowego Jorku wypar\u0142a go wschodz\u0105ca gwiazda Fiodora Szalapina. W swoim pot\u0119\u017cnym repertuarze mia\u0142 wszystkie wa\u017cniejsze partie z oper w\u0142oskich i francuskich, z powodzeniem wciela\u0142 si\u0119 te\u017c w postaci Fafnera, Wotana, Sachsa, Klingsora, Titurela i Gurnemanza z dzie\u0142 Wagnera. Zmar\u0142 w nast\u0119pstwie niewydolno\u015bci nerek, w wieku zaledwie 66 lat, zszed\u0142 jednak ze sceny zaledwie rok przed \u015bmierci\u0105, chlubi\u0105c si\u0119 jedn\u0105 z najd\u0142u\u017cszych karier w \u00f3wczesnym \u015bwiecie opery. <\/span><\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

Jako Klingsor w Parsifalu<\/em>.<\/p>\n

Zostawi\u0142 po sobie zaskakuj\u0105co du\u017co nagra\u0144, w kt\u00f3rych mo\u017cna podziwia\u0107 jego czysty i pe\u0142ny bas – na tyle d\u017awi\u0119czny w dole i rozwini\u0119ty w g\u00f3rnym rejestrze, \u017ce z technicznego punktu widzenia mo\u017cna go uzna\u0107 za modelowy bas-baryton. Ol\u015bniewa\u0142 nie tylko urod\u0105 g\u0142osu, lecz i doskona\u0142ym opanowaniem przej\u015b\u0107 mi\u0119dzy rejestrami, nie wspominaj\u0105c ju\u017c o gi\u0119tko\u015bci frazy, jakiej nie powstydzi\u0142by si\u0119 niejeden sopran. Wi\u0119kszo\u015b\u0107 jego interpretacji ujmowa\u0142a ciep\u0142em i delikatno\u015bci\u0105, w razie potrzeby potrafi\u0142 jednak zaskoczy\u0107 g\u0142\u0119bi\u0105 wyrazu i nada\u0107 swoim postaciom rys prawdziwie drapie\u017cny – czego do\u015bwiadczy\u0142 ma\u0142y Jordan, kt\u00f3ry mia\u0142 szcz\u0119\u015bcie us\u0142ysze\u0107 go u absolutnego szczytu formy wokalnej.<\/p>\n

„G\u0142os Journeta l\u015bni jak wielki czerwony klejnot” – zachwyca\u0142 si\u0119 krytyk i znawca opery Max de Schauensee, kt\u00f3ry zamieni\u0142 na pi\u00f3ro ca\u0142kiem nie\u017ale zapowiadaj\u0105c\u0105 si\u0119 karier\u0119 tenora. „Ten artysta chyba nigdy nie przestanie si\u0119 rozwija\u0107” – przyzna\u0142 oszo\u0142omiony Ezio Pinza. Dwunastoletniemu ch\u0142opcu mo\u017cna wybaczy\u0107 przekonanie, \u017ce \u015bpiewak w tym wieku powinien ju\u017c dawno le\u017ce\u0107 w grobie. W pe\u0142nych podziwu s\u0142owach w\u0142oskiego basa mo\u017cna jednak wyczu\u0107 subteln\u0105 nut\u0119 zazdro\u015bci.<\/p>\n