{"id":3244,"date":"2018-09-03T02:47:33","date_gmt":"2018-09-03T00:47:33","guid":{"rendered":"http:\/\/atorod.pl\/?p=3244"},"modified":"2018-09-03T10:25:30","modified_gmt":"2018-09-03T08:25:30","slug":"szczesliwi-dunczycy-placza-nad-auschwitz","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/atorod.pl\/?p=3244","title":{"rendered":"Szcz\u0119\u015bliwi Du\u0144czycy p\u0142acz\u0105 nad Auschwitz"},"content":{"rendered":"

Podobno Du\u0144czycy s\u0105 najszcz\u0119\u015bliwszym narodem na \u015bwiecie. Maj\u0105 stabilny rz\u0105d, \u017cadnych problem\u00f3w z korupcj\u0105, r\u00f3wny dost\u0119p do edukacji i znakomit\u0105 opiek\u0119 zdrowotn\u0105. Maj\u0105 te\u017c bardzo wysokie podatki i p\u0142ac\u0105 je z szerokim u\u015bmiechem na twarzy – przekonani, \u017ce uczciwa kontrybucja fiskalna wp\u0142ywa korzystnie na stosunki spo\u0142eczne. Przeci\u0119tny Du\u0144czyk udziela si\u0119 w co najmniej trzech organizacjach, dba o prawid\u0142owe relacje mi\u0119dzyludzkie, umie poprzestawa\u0107 na ma\u0142ym i z zapa\u0142em uprawia filozofi\u0119 hygge<\/em>, przez jednych por\u00f3wnywan\u0105 z klasyczn\u0105 chi\u0144sk\u0105 koncepcj\u0105 yin\/yang<\/em>, przez innych z francusk\u0105 joie de vivre<\/em>, przez Polak\u00f3w – jak\u017ce nies\u0142usznie – z byle jak\u0105 mentalno\u015bci\u0105 spod znaku „jako\u015b to b\u0119dzie”.<\/p>\n

Nies\u0142usznie, albowiem Du\u0144czycy – w przeciwie\u0144stwie do wielu naszych rodak\u00f3w – dawno ju\u017c porzucili sny o pot\u0119dze i po rozlicznych kl\u0119skach militarnych XIX wieku poszli drog\u0105 \u0142agodnego, romantycznego nacjonalizmu. Kieruj\u0105c si\u0119 m\u0105dro\u015bci\u0105 poety Hansa-Petera Holsta, postanowili przeku\u0107 zewn\u0119trzn\u0105 pora\u017ck\u0119 w wewn\u0119trzne zwyci\u0119stwo. Zaj\u0119li si\u0119 tym, co w tym „p\u0142askim kraiku” udawa\u0142o si\u0119 najlepiej: upraw\u0105 ziemi i szerzeniem wiedzy. Ho\u0142dowanie idei zwartej wsp\u00f3lnoty, przywi\u0105zanie do tradycji i pewno\u015b\u0107, \u017ce ma\u0142e jest pi\u0119kne, pomog\u0142a im r\u00f3wnie\u017c w trudnym czasie okupacji niemieckiej. Kr\u00f3l Chrystian X manifestowa\u0142 niezale\u017cno\u015b\u0107 swojej ojczyzny w spos\u00f3b tyle\u017c skromny, co nieust\u0119pliwy: dzie\u0144 w dzie\u0144, mimo siedemdziesi\u0105tki na karku i rozlicznych k\u0142opot\u00f3w zdrowotnych, wyrusza\u0142 na konn\u0105 przeja\u017cd\u017ck\u0119 ulicami Kopenhagi – w pe\u0142nym wojskowym rynsztunku i bez \u017cadnej ochrony. W dzie\u0144 Rosz ha-Szana, judaistyczne \u015bwi\u0119to Nowego Roku, przypadaj\u0105ce w 1943 roku w nocy z 1 na 2 pa\u017adziernika, kiedy Niemcy zarz\u0105dzili powszechn\u0105 deportacj\u0119 du\u0144skich \u017byd\u00f3w, sta\u0142o si\u0119 co\u015b niezwyk\u0142ego: Du\u0144czycy w\u0142\u0105czyli si\u0119 w mistrzowsko zorganizowan\u0105 akcj\u0119 przerzutu prze\u015bladowanych do neutralnej Szwecji. Z og\u00f3lnej liczby prawie o\u015bmiu tysi\u0119cy os\u00f3b pochodzenia \u017cydowskiego tylko niespe\u0142na sze\u015bciuset nie uda\u0142o si\u0119 przeprawi\u0107 na drug\u0105 stron\u0119 Ba\u0142tyku. Cz\u0119\u015b\u0107 ukrywa\u0142a si\u0119 w Danii do ko\u0144ca wojny, cz\u0119\u015b\u0107 wyl\u0105dowa\u0142a w obozie w Terezinie, gdzie mimo wszystko uda\u0142o si\u0119 przetrwa\u0107 a\u017c 425 ocale\u0144com. Liczba du\u0144skich ofiar Holocaustu pozosta\u0142a jedn\u0105 z najni\u017cszych w okupowanych krajach Europy. Historycy zwracali wprawdzie uwag\u0119 na wzgl\u0119dn\u0105 \u0142atwo\u015b\u0107 logistyczn\u0105 akcji ratunkowej, przede wszystkim jednak na wysoki stopie\u0144 zasymilowania wsp\u00f3lnoty \u017cydowskiej i powszechne w\u015br\u00f3d Du\u0144czyk\u00f3w przekonanie, \u017ce akcja wymierzona przez Niemc\u00f3w przeciwko \u017bydom godzi w integralno\u015b\u0107 ca\u0142ego narodu. Znamienne, \u017ce wi\u0119kszo\u015b\u0107 uczestnik\u00f3w akcji postanowi\u0142a zachowa\u0107 anonimowo\u015b\u0107 – w ogrodzie Jad Waszem ro\u015bnie pojedyncze drzewo ku czci kr\u00f3la i du\u0144skiego ruchu oporu, kt\u00f3rych starania symbolizuje te\u017c udost\u0119pniona na wystawie \u0142\u00f3d\u017a rybacka z wioski Gilleleje, u\u017cyta do transportu uchod\u017ac\u00f3w.<\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

Dorothea Spilger (Liza), Daniel Szeili (Walter) i Stefania Dovhan (Marta). Fot. Den Jyske Opera.<\/p>\n

W sierpniu 2018 roku na scen\u0119 Den Jyske Opera w Aarhus zawita\u0142a Pasa\u017cerka <\/em>Mieczys\u0142awa Wajnberga – po raz pierwszy w Skandynawii, po triumfalnym pochodzie inscenizacji Pountneya w Europie i Stanach Zjednoczonych, po kilku realizacjach w Niemczech oraz wstrz\u0105saj\u0105cej produkcji Thaddeusa Strassbergera w Jekaterynburgu, przygotowanej we wsp\u00f3\u0142pracy z Instytutem Adama Mickiewicza i nagrodzonej w kwietniu dwiema Z\u0142otymi Maskami – dla dyrygenta Olivera von Dohnanyi i odtw\u00f3rczyni roli Lisy, Nadie\u017cdy Babincewej. Premiera, trzecia w ramach programu POLSKA MUSIC, odby\u0142a si\u0119 w Musikhuset Aarhus, usytuowanym w centrum miasta kompleksie koncertowym na na 3600 miejsc, wzniesionym w latach 1979-1982 wed\u0142ug projektu pracowni architektonicznej Kj\u00e6r & Richter. Zesp\u00f3\u0142 Den Jyske Opera do 1977 roku wystawia\u0142 zaledwie dwie opery rocznie. Wiatru w \u017cagle nabra\u0142 po przenosinach do Musikhuset w 1982 i sezonie rozpocz\u0119tym inscenizacj\u0105 pe\u0142nego Ringu<\/em> Ryszarda Wagnera. W maju ubieg\u0142ego roku dyrektorem generalnym Du\u0144skiej Opery Narodowej zosta\u0142 niemiecki re\u017cyser Philipp Kochheim. Nowy sezon w Danii – po kilku przedstawieniach zrealizowanych jeszcze w Bonn, Kassel i Brunszwiku – zdecydowa\u0142 si\u0119 otworzy\u0107 oper\u0105 Wajnberga: powsta\u0142\u0105 w 1968 roku, wystawion\u0105 w 2010 w Bregencji i wkr\u00f3tce potem uznan\u0105 za jedno z najwa\u017cniejszych dzie\u0142 teatru muzycznego ostatniego p\u00f3\u0142wiecza.<\/p>\n

O sukcesie du\u0144skiego przedsi\u0119wzi\u0119cia zadecydowa\u0142y nie tylko wzgl\u0119dy artystyczne: kto wie, czy do anna\u0142\u00f3w Den Jyske Opera nie przejdzie w pierwszym rz\u0119dzie bezprecedensowa kampania edukacyjna, towarzysz\u0105ca przygotowaniom do skandynawskiej premiery Pasa\u017cerki<\/em>. W bezpieczny \u015bwiat hygge<\/em> wdar\u0142a si\u0119 trauma Zag\u0142ady, pami\u0119\u0107 o nazistowskiej fabryce \u015bmierci, miejscu ka\u017ani wi\u0119\u017ani\u00f3w politycznych i opozycji antyhitlerowskiej, o\u015brodku eksterminacji przesz\u0142o miliona \u017byd\u00f3w z ca\u0142ej Europy. Z t\u0105 bolesn\u0105 zadr\u0105 musieli si\u0119 zmierzy\u0107 uczestnicy programu TalentU – m\u0142odzi ch\u00f3rzy\u015bci wspomagaj\u0105cy regularny zesp\u00f3\u0142 Opery Du\u0144skiej. Dziewi\u0119tnastoletni Laurid Juul Langballe poczu\u0142 na w\u0142asnym grzbiecie ci\u0119\u017car jednego z mundur\u00f3w SS, jakie szyto w szwalni Hugo Boss AG, z udzia\u0142em robotnik\u00f3w przymusowych zatrudnionych w obozie w Metzingen. Frida J\u00f8rgensen Hvelplund i Inger Margrethe Holt Povlsen postanowi\u0142y \u015bci\u0105\u0107 w\u0142osy do go\u0142ej sk\u00f3ry i przekaza\u0107 je na peruki dla dzieci po chemioterapii – \u017ceby tym bardziej \u015bwiadomie wej\u015b\u0107 w role sponiewieranych wi\u0119\u017aniarek Auschwitz. Wykonawca partii Tadeusza, m\u0142ody norweski baryton Leif Jone \u00d8lberg, zdecydowa\u0142 si\u0119 zagra\u0107 Chaconne <\/em>z Partity<\/em> nr 2 <\/em>BWV 1004 Bacha bez pomocy dublera – niezdarnie, fa\u0142szywie, z ca\u0142\u0105 moc\u0105 przekazuj\u0105c s\u0142uchaczom gniew i b\u00f3l upodlonego w obozie artysty.
\n<\/span><\/span><\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

Leif Jone \u00d8lberg (Tadeusz) i Stefania Dovhan. Fot. Den Jyske Opera.<\/p>\n

Inscenizacja Kochheima – w por\u00f3wnaniu z brutaln\u0105 wizj\u0105 Strassbergera – wyda\u0142a si\u0119 znacznie g\u0142adsza i bardziej oswojona z wra\u017cliwo\u015bci\u0105 wsp\u00f3\u0142czesnego odbiorcy. Re\u017cyser z\u0142agodzi\u0142 kontrast mi\u0119dzy luksusem transatlantyckiego liniowca a odra\u017caj\u0105cym plugastwem Auschwitz. Niepotrzebnie za to podkre\u015bli\u0142 dystans mi\u0119dzy psychopatyczn\u0105, wyzbyt\u0105 refleksji Liz\u0105 a nadludzk\u0105 w swojej dobroci Mart\u0105 – ukazanie obydwu protagonistek jako niemal r\u00f3wnorz\u0119dnych ofiar machiny przemocy w przedstawieniu jekaterynburskim wywar\u0142o na mnie zdecydowanie wi\u0119ksze wra\u017cenie. Nie do ko\u0144ca zapanowa\u0142 nad ekspresj\u0105 aktorsk\u0105 wykonawc\u00f3w: narastaj\u0105ca od pierwszych scen histeria Lizy odebra\u0142a wiarygodno\u015b\u0107 zar\u00f3wno jej dialogom z Walterem, jak wdzieraj\u0105cym si\u0119 w narracj\u0119, na p\u00f3\u0142 onirycznym reminiscencjom z obozu. Niemcy s\u0105 w tym spektaklu zanadto \u017ali, pasa\u017cerowie transatlantyku – przesadnie groteskowi, wi\u0119\u017aniowie – zbyt czy\u015bci i niewiarygodnie pogodzeni ze swym okrutnym losem. Kilka rozwi\u0105za\u0144 zapada jednak w pami\u0119\u0107 na d\u0142u\u017cej: mi\u0119dzy innymi brutalny szcz\u0119k przewracanego na deski relingu, wyznaczaj\u0105cy przej\u015bcie z wystudiowanej rzeczywisto\u015bci rejsu w mroczny, naznaczony pi\u0119tnem rozk\u0142adu \u015bwiat Auschwitz; przede wszystkim jednak doskonale przemy\u015blana scena buntu Tadeusza, kt\u00f3ry odgrywa sw\u00f3j wyrok \u015bmierci w kr\u0119gu zn\u0119caj\u0105cych si\u0119 nad nim esesman\u00f3w, \u017cegnany coraz pe\u0142niejszym brzmieniem orkiestry i coraz bardziej rozpaczliwym zawodzeniem ukochanej Marty. W finale zn\u00f3w zapachnia\u0142o dydaktyzmem – wci\u0105\u017c pi\u0119kna, cho\u0107 postarza\u0142a Marta spotyka na stacji O\u015bwi\u0119cim swoj\u0105 szpetn\u0105 prze\u015bladowczyni\u0119, zagubion\u0105 w kolorowym t\u0142umie m\u0142odych wycieczkowicz\u00f3w. Bolesn\u0105 tajemnic\u0119 zast\u0105pi\u0142a \u0142atwa publicystyka – by\u0107 mo\u017ce uzasadniona w kraju, kt\u00f3ry po latach mierzy si\u0119 z zakl\u0119tym w operow\u0105 partytur\u0119 koszmarem Zag\u0142ady, trudna do przyj\u0119cia przez rodak\u00f3w Wajnberga, kt\u00f3rych ten koszmar przerasta do dzi\u015b.<\/p>\n

Niemiecka mezzosopranistka Dorothea Spilger w partii Lizy roz\u015bpiewywa\u0142a si\u0119 d\u0142ugo, a mimo to nie uda\u0142o jej si\u0119 w pe\u0142ni zapanowa\u0107 nad g\u0142osem ostrym, prowadzonym zbyt si\u0142owo i niedostatecznie otwartym w g\u00f3rnym rejestrze. Znacznie lepiej sprawi\u0142a si\u0119 Stefania Dovhan w roli Marty, obdarzona ciep\u0142ym, specyficznie „wschodnim” w brzmieniu i bardzo gi\u0119tkim sopranem, kt\u00f3ry z przyjemno\u015bci\u0105 us\u0142ysza\u0142abym w kt\u00f3rej\u015b z oper Janaczka albo Martin\u016f. Leif Jone<\/span> \u00d8lberg<\/span> (Tadeusz) dysponuje barytonem niezwyk\u0142ej urody, wci\u0105\u017c jednak niedu\u017cym i chwilami ubogim w alikwoty. Porz\u0105dnie wypad\u0142 Daniel Szeili w partii Waltera, wyraziste role epizodyczne stworzy\u0142y Tanja Kristine Kuhn (Katia), Anette Dahl (Ob\u0142\u0105kana) i Bolette Bruno Hansen (Bronka). Christopher Lichtenstein poprowadzi\u0142 ca\u0142o\u015b\u0107 w do\u015b\u0107 ostrych tempach, chwilami zatracaj\u0105c charakter Wajnbergowskich odniesie\u0144 do folkloru i polskiej muzyki dawnej, wynagradzaj\u0105c jednak ten mankament wyj\u0105tkow\u0105 subtelno\u015bci\u0105 ansambli wokalnych, zw\u0142aszcza w intymnej scenerii \u017ce\u0144skiego baraku. <\/span><\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

Bolette Bruno Hansen (Bronka), Silvia Micu (Yvette) i Johanne H\u00f8jlund (Krystyna). Fot. Den Jyske Opera.<\/p>\n

Ostatnie przedstawienie w Aarhus nagrodzono d\u0142ug\u0105 owacj\u0105 na stoj\u0105co. Do\u0142\u0105czy\u0142am si\u0119 do braw z czystym sumieniem – mniej poruszona og\u00f3lnym poziomem artystycznym spektaklu ni\u017c obserwacj\u0105 fascynuj\u0105cego procesu przepracowywania traumy przez sztuk\u0119. Niecz\u0119sto mam do czynienia z muzykami, dla kt\u00f3rych opera jest prze\u017cyciem granicznym, do\u015bwiadczeniem por\u00f3wnywalnym z katharsis, przepustk\u0105 w \u015bwiat m\u0105drej doros\u0142o\u015bci. Tym m\u0142odym ludziom nie starcza \u015bwiadomo\u015b\u0107, \u017ce „jako\u015b to b\u0119dzie”. Oni naprawd\u0119 wsp\u00f3\u0142czuj\u0105 z ofiarami Auschwitz – chc\u0105 zapali\u0107 im \u015bwieczk\u0119, wcisn\u0105\u0107 w zgrabia\u0142e d\u0142onie kubek z gor\u0105c\u0105 kaw\u0105, zapewni\u0107 im hygge<\/em> w dalekich za\u015bwiatach.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Podobno Du\u0144czycy s\u0105 najszcz\u0119\u015bliwszym narodem na \u015bwiecie. Maj\u0105 stabilny rz\u0105d, \u017cadnych problem\u00f3w z korupcj\u0105, r\u00f3wny dost\u0119p do edukacji i znakomit\u0105 opiek\u0119 zdrowotn\u0105. Maj\u0105 te\u017c bardzo wysokie podatki i p\u0142ac\u0105 je z szerokim u\u015bmiechem na twarzy – przekonani, \u017ce uczciwa kontrybucja fiskalna wp\u0142ywa korzystnie na stosunki spo\u0142eczne. Przeci\u0119tny Du\u0144czyk udziela si\u0119 w co najmniej trzech organizacjach, … [Read more…]<\/a><\/span><\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[7],"tags":[],"class_list":{"0":"entry","1":"post","2":"publish","3":"author-mangusta","4":"post-3244","6":"format-standard","7":"category-wedrowki-operowe"},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/3244","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=3244"}],"version-history":[{"count":7,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/3244\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":3254,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/3244\/revisions\/3254"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=3244"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=3244"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=3244"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}