{"id":3337,"date":"2018-10-05T11:47:18","date_gmt":"2018-10-05T09:47:18","guid":{"rendered":"http:\/\/atorod.pl\/?p=3337"},"modified":"2018-10-07T12:21:19","modified_gmt":"2018-10-07T10:21:19","slug":"tak-cie-widze-inanno","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/atorod.pl\/?p=3337","title":{"rendered":"Tak ci\u0119 widz\u0119, Inanno"},"content":{"rendered":"

M\u0142odzi nie wierz\u0105, \u017ce my, r\u00f3wie\u015bnicy Olgi Tokarczuk – urodzeni w latach sze\u015b\u0107dziesi\u0105tych ubieg\u0142ego wieku – naprawd\u0119 uwa\u017cali\u015bmy si\u0119 za przedstawicieli straconej generacji. Tokarczuk nazwa\u0142a nas kiedy\u015b pokoleniem bez historii: lud\u017ami, kt\u00f3rzy wydoro\u015bleli w momencie, kiedy wszystko zd\u0105\u017cy\u0142o si\u0119 ju\u017c wydarzy\u0107. Niewiarygodne. W 1989 roku mieli\u015bmy po dwadzie\u015bcia kilka lat i wstydzili\u015bmy si\u0119 naszego szczeniactwa oraz braku do\u015bwiadczenia – cho\u0107 nam oraz naszym m\u0142odocianym m\u0119\u017com, \u017conom i kochankom zdarza\u0142o si\u0119 l\u0105dowa\u0107 w prawdziwym areszcie, zeznawa\u0107 na bardzo powa\u017cnych procesach politycznych, p\u0142odzi\u0107 i rodzi\u0107 dzieci, a potem je wychowywa\u0107 nie przerywaj\u0105c studi\u00f3w ani pracy zawodowej. Podziwiali\u015bmy naszych starszych mentor\u00f3w, zazdro\u015bcili\u015bmy o kilka lat m\u0142odszym kolegom, kt\u00f3rzy wchodzili w doros\u0142o\u015b\u0107 ju\u017c po 1989 roku – z czyst\u0105 kart\u0105, nieobarczeni traum\u0105 i skrojonymi na wyrost obowi\u0105zkami, pe\u0142ni energii i nadziei na przysz\u0142o\u015b\u0107. Zagubieni, uciekali\u015bmy w \u015bwiat zreinterpretowanego mitu – pr\u00f3bowali\u015bmy w\u0142asnym j\u0119zykiem formu\u0142owa\u0107 narracje przekazywane od pokole\u0144 i nie\u015bmia\u0142o przesuwa\u0107 w nich akcenty. Tak czyni\u0142a i czyni Tokarczuk, znacznie \u015bmielej, mi\u0119dzy innymi w wydanej w 2006 roku powie\u015bci Anna In w grobowcach \u015bwiata<\/em> – opowiedzianej na nowo historii sumeryjskiej bogini Inanny, kt\u00f3ra wybra\u0142a si\u0119 na spotkanie ze sw\u0105 siostr\u0105-bli\u017aniaczk\u0105 Ereszkigal, bogini\u0105 podziemi.<\/p>\n

Tokarczuk zrobi\u0142a w\u00f3wczas krok pierwszy – wesz\u0142a w sp\u00f3r z „samcz\u0105” ide\u0105 bosko\u015bci. Przeciwstawi\u0142a s\u0142ab\u0105 Inann\u0119 stereotypowi wszechw\u0142adnego boga-m\u0119\u017cczyzny. Aleksander Nowak, pierwszy kompozytor, kt\u00f3ry rzuci\u0142 si\u0119 g\u0142ow\u0105 naprz\u00f3d w nie do ko\u0144ca jeszcze skrystalizowane przeczucie pisarki, \u017ce jej powie\u015b\u0107 jest \u015bwietnym materia\u0142em na libretto operowe, poszed\u0142 krok dalej. Zasugerowa\u0142 Tokarczuk, \u017ce najwa\u017cniejsz\u0105 postaci\u0105 w tej narracji nie jest buntownicza bogini Inanna, lecz jej ludzka powiernica Ninszubur – ta, kt\u00f3ra w pierwszych s\u0142owach libretta prosi, \u017ceby na ni\u0105 spojrze\u0107, wys\u0142ucha\u0107 jej, u\u015bwiadomi\u0107 sobie, \u017ce jest tylko kruchym tworem ulepionym z cia\u0142a. Ta, kt\u00f3ra dla bog\u00f3w zrobi\u0142aby wszystko, cho\u0107 zdaje sobie spraw\u0119, \u017ce nie ma nich \u017cadnego wp\u0142ywu. Zreinterpretowa\u0142 mit po raz kolejny. Mezopotamska Inanna jest b\u00f3stwem silnym, okrutnym i \u017c\u0105dnym w\u0142adzy. Schodzi do podziemi, \u017ceby tym bardziej poszerzy\u0107 sfer\u0119 swoich wp\u0142yw\u00f3w. Anna In Tokarczuk jest wra\u017cliw\u0105 kobiet\u0105, kt\u00f3ra zst\u0119puje z najwy\u017cszych pi\u0119ter futurystycznej metropolii, powodowana niejasn\u0105 t\u0119sknot\u0105 za swoj\u0105 siostr\u0105 i zarazem pani\u0105 \u015bmierci. Nowak podkre\u015bli\u0142 odpychaj\u0105ce cechy Inanny: rozkapryszonej, niedojrza\u0142ej istoty, kt\u00f3rej decyzja wyrz\u0105dzi krzywd\u0119 wielu bogom, p\u00f3\u0142bogom i ludziom. Odnosz\u0119 wra\u017cenie, \u017ce w tym przesuni\u0119ciu akcent\u00f3w tkwi najistotniejsza r\u00f3\u017cnica mi\u0119dzy „straconym” pokoleniem dzisiejszych pi\u0119\u0107dziesi\u0119ciolatk\u00f3w a znacznie spokojniejsz\u0105 i bardziej zdystansowan\u0105 wobec \u015bwiata generacj\u0105, kt\u00f3ra wesz\u0142a w doros\u0142o\u015b\u0107 na prze\u0142omie tysi\u0105cleci.<\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

Joanna Freszel (Inanna). Fot. Micha\u0142 Ramus (Sacrum Profanum)<\/p>\n

Podkre\u015bla\u0142am ju\u017c nieraz, \u017ce Nowak jest bodaj jedynym polskim kompozytorem m\u0142odszej generacji, kt\u00f3ry czuje form\u0119 operow\u0105 i ogarnia j\u0105 na wszystkich p\u0142aszczyznach. Libretta dobiera skrupulatnie, a kiedy jest pewien swego, nie odpuszcza – jak w przypadku Georgi Gospodinowa, kt\u00f3rego us\u0142ysza\u0142 po raz pierwszy w radiowej Tr\u00f3jce, w 2012 roku, kiedy bu\u0142garski poeta, prozaik i dramaturg promowa\u0142 w Polsce sw\u00f3j zbi\u00f3r opowiada\u0144 I inne historie<\/span><\/em>. Gliwiczanin zwr\u00f3ci\u0142 si\u0119 do niego z pro\u015bb\u0105 stworzenia libretta do nowej opery. Gospodinow si\u0119 nie zgodzi\u0142. Nowak nie ust\u0105pi\u0142 i wreszcie postawi\u0142 na swoim. Tak powsta\u0142a Space Opera<\/em>, wystawiona w Poznaniu w marcu 2015 roku. Spektakl, kt\u00f3ry mimo ewidentnych niedoci\u0105gni\u0119\u0107 inscenizacyjnych wywar\u0142 takie wra\u017cenie na Tokarczuk, \u017ce sama zg\u0142osi\u0142a si\u0119 do Nowaka z propozycj\u0105 wsp\u00f3\u0142pracy. Kompozytor przyj\u0105\u0142 t\u0119 propozycj\u0119 z entuzjazmem i zn\u00f3w – \u015bwiadom atut\u00f3w i ogranicze\u0144 formy – postawi\u0142 na swoim. „Uteatralni\u0142” libretto. Skupi\u0142 si\u0119 na wszystkich poziomach semantycznych tekstu. Nak\u0142oni\u0142 pisark\u0119, by pomiesza\u0107 bohaterom j\u0119zyki: mow\u0119 ludzi odda\u0107 angielszczyzn\u0105, wsp\u00f3\u0142czesn\u0105 lingua franca, <\/em>mow\u0119 bog\u00f3w i demon\u00f3w – kilkorgiem j\u0119zyk\u00f3w wymar\u0142ych i z\u0142owieszczo niezrozumia\u0142ych dla wsp\u00f3\u0142czesnego odbiorcy.<\/p>\n

A kiedy ju\u017c uzgodni\u0142 koncepcj\u0119 z Tokarczuk, ubra\u0142 ca\u0142o\u015b\u0107 w szat\u0119 muzyczn\u0105 opart\u0105 na systemie skonstruowanym tak konsekwentnie, \u017ce nie powstydzi\u0142by si\u0119 go sam tw\u00f3rca Pier\u015bcienia Nibelunga<\/em>. Ka\u017cdej z pi\u0119ciu g\u0142\u00f3wnych postaci przyporz\u0105dkowa\u0142 odr\u0119bny \u017cywio\u0142, ka\u017cdemu z \u017cywio\u0142\u00f3w przypisa\u0142 w\u0142asn\u0105 struktur\u0119 mikroharmoniczn\u0105. Niezg\u0142\u0119bion\u0105 regu\u0142\u0119 rz\u0105dz\u0105c\u0105 \u015bwiatem odda\u0142 tajemniczym akordem dwunastod\u017awi\u0119kowym, kt\u00f3ry pojawia si\u0119 na pocz\u0105tku kompozycji i w dalszym jej toku przewija si\u0119 przez ni\u0105 niczym Wagnerowski motyw przewodni. Monologi powiernicy Ninszubur sprz\u0119gn\u0105\u0142 z melodi\u0105 wiolonczeli, nawi\u0105zuj\u0105c\u0105 do hymnu sumeryjskiego sprzed trzech i p\u00f3\u0142 tysi\u0105ca lat, kt\u00f3ry – je\u015bli wierzy\u0107 rekonstrukcjom paleomuzykolog\u00f3w – przetrwa\u0142 do dzi\u015b, niczym \u017cywa skamielina, w perskim wzorcu melodycznym dastgah-e nava<\/em> i pokrewnym makamie arabskim. Doskonale napisana i \u015bwietnie rozplanowana dramaturgicznie muzyka Nowaka uwodzi cech\u0105, kt\u00f3r\u0105 nasze stracone i nieufne pokolenie przez d\u0142ugie lata mia\u0142o w pogardzie – tyle\u017c subtelnym, co nieoczywistym pi\u0119knem, popartym niepospolit\u0105 wyobra\u017ani\u0105 brzmieniow\u0105. Duet kontratenorowego Dumuziego i kontraltowej Ereszkigal, w kt\u00f3rym Nowak zestawi\u0142 ze sob\u0105 dwa g\u0142osy o podobnej skali i tessyturze, ale zupe\u0142nie innej barwie, wywar\u0142 na mnie jeszcze wi\u0119ksze wra\u017cenie ni\u017c wstrz\u0105saj\u0105cy lament \u0141ajki z II aktu Space Opery<\/em>.<\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

Trzej Ojcowie: Sebastian Szumski, Bart\u0142omiej Misiuda i \u0141ukasz Konieczny. Fot. Alicja Wr\u00f3blewska, Black Shadow Studio \/ Sacrum Profanum<\/p>\n

Organizatorzy Sacrum Profanum zapowiadali prapremier\u0119 ahat il\u012b \u2013 Siostry bog\u00f3w <\/em>(tak brzmi ostateczny tytu\u0142 kompozycji) jako najwi\u0119ksze wydarzenie tegorocznego festiwalu. I poniek\u0105d mieli racj\u0119, ale w przeciwie\u0144stwie do Nowaka wykazali si\u0119 ca\u0142kowit\u0105 nieznajomo\u015bci\u0105 specyfiki teatru operowego. Tw\u00f3rcy spektaklu – mi\u0119dzy innymi re\u017cyserka Pia Partum, scenografka Magdalena Maciejewska i odpowiedzialna za \u015bwiat\u0142a Jacqueline Sobiszewski – pracowali w skrajnie trudnych warunkach i w ca\u0142kiem nieodpowiedniej dla tego utworu przestrzeni krakowskiego Centrum Kongresowego. Moim zdaniem inscenizacja ahat il\u012b<\/em> ma du\u017cy potencja\u0142, nie spos\u00f3b go jednak doceni\u0107 ani tym bardziej skrytykowa\u0107, skoro kluczowy element scenografii – pot\u0119\u017cne ko\u0142o, z kt\u00f3rym bohaterowie wchodz\u0105 w szereg symbolicznych interakcji – zamiast obraca\u0107 si\u0119 w ciszy i ledwie majaczy\u0107 w ciemno\u015bciach, niemi\u0142osiernie skrzypi i bezlito\u015bnie demaskuje bebechy cha\u0142upniczej maszynerii teatralnej. Zawieszony nad scen\u0105 bia\u0142awy kszta\u0142t, na kt\u00f3ry rzutowano projekcje ziemskiej krz\u0105taniny, bardziej przypomina\u0142 sflacza\u0142y balon ni\u017c pulsuj\u0105c\u0105 \u017cyciem tkank\u0119. Kostiumy sprawia\u0142y wra\u017cenie, jakby \u015bci\u0105gni\u0119to je z okolicznych lumpeks\u00f3w albo sfastrygowano po\u015bpiesznie za kulisami, na kilka godzin przed pr\u00f3b\u0105 generaln\u0105. Orkiestra AUKSO – znakomicie prowadzona przez Marka Mosia – zamiast zgodnie z intencj\u0105 kompozytora towarzyszy\u0107 solistom z kana\u0142u, odseparowa\u0142a ich od widowni pot\u0119\u017cn\u0105 \u015bcian\u0105 d\u017awi\u0119ku. W tej sytuacji \u015bpiewak\u00f3w trzeba by\u0142o wspom\u00f3c mikroportami, co do reszty zburzy\u0142o brzmienie i proporcje tej g\u0142\u0119boko przemy\u015blanej partytury.<\/p>\n

Szkoda tym wi\u0119ksza, \u017ce Nowak pieczo\u0142owicie dobra\u0142 obsad\u0119 swej najnowszej opery. Urszula Kryger stworzy\u0142a bardzo wzruszaj\u0105c\u0105 i zaskakuj\u0105co dojrza\u0142\u0105 posta\u0107 Ninszubur. Ostry, chwilami nieprzyjemny w barwie, lecz doskona\u0142y technicznie sopran Joanny Freszel doskonale sprawdzi\u0142 si\u0119 w partii Inanny. Ewa Biegas (Ereszkigal) zaimponowa\u0142a nie tylko gi\u0119tko\u015bci\u0105 i si\u0142\u0105 wyrazu swego aksamitnego sopranu spinto, lecz i fenomenalnym aktorstwem. Jan Jakub Monowid wprawdzie do\u015b\u0107 d\u0142ugo wchodzi\u0142 w rol\u0119 Dumuziego, ale ju\u017c w II akcie ods\u0142oni\u0142 wszelkie walory pe\u0142nego, zaokr\u0105glonego w barwie i zniewalaj\u0105co pi\u0119knego kontratenoru, kt\u00f3ry wyra\u017anie predestynuje go do wykonawstwa muzyki wsp\u00f3\u0142czesnej. \u0141ukasz Konieczny, Bart\u0142omiej Misiuda i Sebastian Szumski uczynili istn\u0105 pere\u0142k\u0119 z mistrzowsko skomponowanego, tr\u00f3jj\u0119zycznego ansamblu Ojc\u00f3w, \u015bwietnie r\u00f3\u017cnicuj\u0105c postaci i nadaj\u0105c im wyra\u017any rys komiczny. Osobne s\u0142owa pochwa\u0142y nale\u017c\u0105 si\u0119 wybornie przygotowanemu Ch\u00f3rowi Polskiego Radia w rolach S\u0119dzi\u00f3w, Ludzi i Demon\u00f3w.<\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

ahat il\u012b \u2013 Siostra bog\u00f3w<\/em> na ma\u0142ej scenie Centrum Kongresowego. Fot. Micha\u0142 Ramus (Sacrum Profanum)<\/p>\n

Ciekawe, jak dalej potocz\u0105 si\u0119 losy ahat il\u012b<\/em>. <\/em>Czy jej wystawieniem zainteresuje si\u0119 teatr z prawdziwego zdarzenia, czy wy\u0142o\u017cy niebagateln\u0105 kwot\u0119 na dopracowanie obiecuj\u0105cej koncepcji Partum i Maciejewskiej i zapewni realizatorom godziwe wsparcie techniczne? Jestem dobrej my\u015bli, zw\u0142aszcza \u017ce na korzy\u015b\u0107 nowej opery Nowaka dzia\u0142a \u015bwietne libretto Tokarczuk – pierwszej polskiej, a co znacznie bardziej imponuj\u0105ce, dopiero pi\u0105tej nieangloj\u0119zycznej laureatki The Man Booker International Prize. W pracy nad t\u0105 oper\u0105 zesz\u0142o si\u0119 dwoje artyst\u00f3w \u015bwiatowego formatu. Oby \u017cadne z nich nie podzieli\u0142o losu Ninszubur. Do\u015b\u0107 ju\u017c sk\u0142adania ofiar na o\u0142tarzach bezmy\u015blnych i samolubnych bog\u00f3w.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

M\u0142odzi nie wierz\u0105, \u017ce my, r\u00f3wie\u015bnicy Olgi Tokarczuk – urodzeni w latach sze\u015b\u0107dziesi\u0105tych ubieg\u0142ego wieku – naprawd\u0119 uwa\u017cali\u015bmy si\u0119 za przedstawicieli straconej generacji. Tokarczuk nazwa\u0142a nas kiedy\u015b pokoleniem bez historii: lud\u017ami, kt\u00f3rzy wydoro\u015bleli w momencie, kiedy wszystko zd\u0105\u017cy\u0142o si\u0119 ju\u017c wydarzy\u0107. Niewiarygodne. W 1989 roku mieli\u015bmy po dwadzie\u015bcia kilka lat i wstydzili\u015bmy si\u0119 naszego szczeniactwa … [Read more…]<\/a><\/span><\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[7],"tags":[],"class_list":{"0":"entry","1":"post","2":"publish","3":"author-mangusta","4":"post-3337","6":"format-standard","7":"category-wedrowki-operowe"},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/3337","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=3337"}],"version-history":[{"count":11,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/3337\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":3351,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/3337\/revisions\/3351"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=3337"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=3337"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=3337"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}