{"id":3353,"date":"2018-10-08T19:15:27","date_gmt":"2018-10-08T17:15:27","guid":{"rendered":"http:\/\/atorod.pl\/?p=3353"},"modified":"2018-10-08T19:15:27","modified_gmt":"2018-10-08T17:15:27","slug":"od-kolyski-az-po-grob","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/atorod.pl\/?p=3353","title":{"rendered":"Od ko\u0142yski a\u017c po gr\u00f3b"},"content":{"rendered":"

Z przyjemno\u015bci\u0105 donosz\u0119, \u017ce po latach oczekiwa\u0144 ukaza\u0142 si\u0119 wreszcie Album rosyjski<\/em> – p\u0142yta z pie\u015bniami Czajkowskiego i Musorgskiego w wykonaniu mezzosopranistki Agaty Schmidt, akompaniuj\u0105cego jej na fortepianie Bart\u0142omieja Weznera oraz wiolonczelisty Filipa Syski, kt\u00f3ry towarzyszy\u0142 obojgu artystom w autorskiej aran\u017cacji Gdie ty, zwiozdoczka <\/em>Musorgskiego. Kr\u0105\u017cek, na kt\u00f3rym opr\u00f3cz wspomnianej Gwiazdeczki <\/em>(w dw\u00f3ch wersjach) znajd\u0105 Pa\u0144stwo te\u017c cykle W izbie dzieci\u0119cej <\/em>oraz Pie\u015bni i ta\u0144ce \u015bmierci <\/em>Musorgskiego, uzupe\u0142nione trzema romansami Czajkowskiego, wydano nak\u0142adem Akademii Muzycznej w Bydgoszczy. W Op\u00e9ra de Lyon ju\u017c 11 pa\u017adziernika premiera Mefistofelesa <\/em>Boita, pod batut\u0105 Daniele Rustioniego i w re\u017cyserii Alexa Oll\u00e9 – Schmidt wyst\u0105pi w tym przedstawieniu w podw\u00f3jnej roli Marty i Pantalis. Kto nie dotrze albo przegapi\u0142 spektakle z udzia\u0142em \u015bpiewaczki w ubieg\u0142ym sezonie w TW-ON, mo\u017ce pos\u0142ucha\u0107 jej w domu, cho\u0107 w nieco innym repertuarze. Na zach\u0119t\u0119 m\u00f3j kr\u00f3tki esej z ksi\u0105\u017ceczki do\u0142\u0105czonej do p\u0142yty. <\/span><\/p>\n

***<\/p>\n

Z pozoru dzieli\u0142o ich wszystko. Modest Musorgski wywodzi\u0142 si\u0119 z krn\u0105brnej arystokracji bojarskiej, potomk\u00f3w dynastii Rurykowicz\u00f3w, kt\u00f3rej kniaziowie dali pocz\u0105tek Rusi Kijowskiej i sprawowali w\u0142adz\u0119 w Wielkim Ksi\u0119stwie Moskiewskim a\u017c do pocz\u0105tku XVII wieku. Zgodnie z tradycj\u0105 rodzinn\u0105 mia\u0142 podj\u0105\u0107 karier\u0119 wojskow\u0105 w s\u0142ynnym Pu\u0142ku Preobra\u017ce\u0144skim, ku\u017ani elity dow\u00f3dczej carskich si\u0142 zbrojnych. Na fortepianie gra\u0142 wy\u015bmienicie (rozpocz\u0105\u0142 nauk\u0119 w wieku lat sze\u015bciu, pod okiem matki), w dziedzinie kompozycji by\u0142 jednak samoukiem. Pierwsze do\u015bwiadczenia w tym wzgl\u0119dzie zdobywa\u0142 w szkole kadet\u00f3w, przygrywaj\u0105c kolegom do ta\u0144ca \u2013 skoczne polki i posuwiste walce przedziela\u0142 w\u0142asnymi improwizacjami fortepianowymi. Jako siedemnastolatek, podczas s\u0142u\u017cby w petersburskim szpitalu wojskowym, zawar\u0142 znajomo\u015b\u0107 ze starszym od niego o pi\u0119\u0107 lat Aleksandrem Borodinem. Tak zacz\u0119\u0142y si\u0119 jego relacje z Pot\u0119\u017cn\u0105 Gromadk\u0105, grup\u0105 kompozytor\u00f3w zainspirowanych operow\u0105 spu\u015bcizn\u0105 Glinki i Dargomy\u017cskiego, kt\u00f3rzy z czasem przyczynili si\u0119 do utrwalenia rosyjskiej szko\u0142y narodowej. Musorgski rzuci\u0142 wojsko, wst\u0105pi\u0142 do s\u0142u\u017cby cywilnej, dorabia\u0142 jako improwizator i akompaniator, przede wszystkim za\u015b komponowa\u0142. Muzyk\u0119 dla swoich wsp\u00f3\u0142czesnych dziwn\u0105 \u2013 niby romantyczn\u0105 z ducha, niby g\u0142\u0119boko zakorzenion\u0105 w rosyjskiej ludowo\u015bci, a przecie\u017c szokuj\u0105c\u0105 nowatorstwem \u015brodk\u00f3w technicznych, pod wieloma wzgl\u0119dami wyprzedzaj\u0105cych dokonania francuskich tw\u00f3rc\u00f3w prze\u0142omu XIX i XX wieku. Jak okaza\u0142o si\u0119 z biegiem lat, chaotyczny dorobek Musorgskiego najpe\u0142niej uciele\u015bnia\u0142 idee Gromadki, cho\u0107 jej pozostali cz\u0142onkowie \u2013 mi\u0119dzy innymi Rimski-Korsakow \u2013 uwa\u017cali go raczej za dyletanta.<\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

Modest Musorgski w czasach s\u0142u\u017cby w Pu\u0142ku Preobra\u017ce\u0144skim (1856).<\/p>\n

Piotr Czajkowski przyszed\u0142 na \u015bwiat w rodzinie nie\u017ale sytuowanych, lecz mimo to skromnych carskich urz\u0119dnik\u00f3w. Odk\u0105d jego prapradziad, Kozak Fiodor Czajka, odznaczy\u0142 si\u0119 w bitwie pod Po\u0142taw\u0105, kolejne pokolenia Czajkowskich wdra\u017ca\u0142y si\u0119 sumiennie do s\u0142u\u017cby Imperium. Edukacja Piotra przebiega\u0142a w zgodzie z \u00f3wczesnym wzorcem: pierwsze lekcje fortepianu w wieku lat pi\u0119ciu, od \u00f3smego roku \u017cycia szko\u0142a z internatem, potem studia prawnicze na uniwersytecie. Regularn\u0105 nauk\u0119 muzyki Czajkowski rozpocz\u0105\u0142 ju\u017c po dwudziestce, u Antona Rubinsteina, rok p\u00f3\u017aniej wst\u0105pi\u0142 do nowo otwartego konserwatorium w Petersburgu. Wkr\u00f3tce potem podj\u0105\u0142 odwa\u017cn\u0105 decyzj\u0119, \u017ceby po\u015bwi\u0119ci\u0107 si\u0119 muzyce bez reszty. Studia uko\u0144czy\u0142 magna cum laude<\/em> i niemal od razu podj\u0105\u0142 prac\u0119 dydaktyczn\u0105 w konserwatorium. Utrzymywa\u0142 kontakty z cz\u0142onkami Pot\u0119\u017cnej Gromadki, ale ich idea\u0142y by\u0142y mu z gruntu obce. Dusi\u0142 si\u0119 Rosji, wiele podr\u00f3\u017cowa\u0142, tak\u017ce za Ocean. Jego ambicj\u0105 by\u0142o pisanie muzyki zachowuj\u0105cej znamiona stylu rosyjskiego, niemniej tak doskona\u0142ej warsztatowo, by znalaz\u0142a uznanie wybrednych odbiorc\u00f3w z Zachodu. W gruncie rzeczy by\u0142 akademikiem \u2013 w przeciwie\u0144stwie do kompozytor\u00f3w Gromadki, z kt\u00f3rych \u017caden nie odebra\u0142 regularnego wykszta\u0142cenia konserwatoryjnego. Musorgskiego nazywa\u0142 \u201ebeznadziejnym przypadkiem\u201d, cz\u0142owiekiem r\u00f3wnie wielkiego talentu, jak w\u0105skich horyzont\u00f3w, ca\u0142kowicie wyzutym z aspiracji i ch\u0119ci samodoskonalenia. Nie rozumia\u0142, \u017ce tw\u00f3rczo\u015b\u0107 Modesta jest przejawem buntu przeciwko skostnia\u0142emu porz\u0105dkowi rzeczy. Podobnie jak Musorgski nie pojmowa\u0142, \u017ce kosmopolityzm Czajkowskiego jest oznak\u0105 braku przynale\u017cno\u015bci dok\u0105dkolwiek.<\/p>\n

A przecie\u017c Zach\u00f3d z czasem ukocha\u0142 obydwu i uzna\u0142 ich tw\u00f3rczo\u015b\u0107 za dobitne odzwierciedlenie mitycznej \u201eduszy rosyjskiej\u201d. Sk\u0105d do dziwne pokrewie\u0144stwo u dw\u00f3ch tak skrajnie odmiennych osobowo\u015bci? Sk\u0105d wszechobecne ludowe melodie, skale i rytmy \u2013 u Czajkowskiego przefiltrowane przez zachodni\u0105 wra\u017cliwo\u015b\u0107, u Musorgskiego surowe, kanciaste i do b\u00f3lu prawdziwe? By\u0107 mo\u017ce st\u0105d, \u017ce ka\u017cde dziecko XIX-wiecznych rosyjskich ziemian stawia\u0142o pierwsze kroki i uczy\u0142o si\u0119 \u015bwiata pod opiek\u0105 niani \u2013 przewa\u017cnie niepi\u015bmiennej pa\u0144szczy\u017anianej ch\u0142opki, kt\u00f3ra utula\u0142a panicz\u00f3w do snu ludowymi ko\u0142ysankami, a kiedy byli niegrzeczni, straszy\u0142a ich potworami z rosyjskich ba\u015bni.<\/p>\n

Nikt nie odni\u00f3s\u0142 si\u0119 do tej tradycji z wi\u0119ksz\u0105 czu\u0142o\u015bci\u0105 i zrozumieniem ni\u017c Musorgski: najpierw bezpo\u015brednio, w autorskim cyklu pie\u015bniowym Z izby dzieci\u0119cej<\/em> (1868-71), potem ju\u017c w spos\u00f3b mniej oczywisty \u2013 uto\u017csamiaj\u0105c z niani\u0105 z\u0142owrog\u0105 figur\u0119 kostuchy \u2013 w Pie\u015bniach i ta\u0144cach \u015bmierci <\/em>do s\u0142\u00f3w Arsienija Goleniszczewa-Kutuzowa (1875-77). Obydwa wymienione cykle oraz powsta\u0142e mi\u0119dzy nimi pie\u015bni Bez s\u0142o\u0144ca<\/em> sk\u0142adaj\u0105 si\u0119 na przejmuj\u0105cy obraz ludzkiego \u017cycia \u2013 od narodzin a\u017c po gr\u00f3b. Obydwa reprezentuj\u0105 swoisty \u201eteatr wokalny\u201d, mistrzowsko rozplanowany dramaturgicznie i uzupe\u0142niony kompozytorskimi didaskaliami. Z izby <\/em>rozpoczyna si\u0119 scenk\u0105, w kt\u00f3rej ma\u0142y Misze\u0144ka doprasza si\u0119 u niani o bajki. Potem zniszczy jej rob\u00f3tk\u0119, za co trafi do k\u0105ta; znajdzie wielkiego \u017cuka i z wypiekami na twarzy opowie o swojej przygodzie; na chwil\u0119 ust\u0105pi miejsca dziewczynce ko\u0142ysz\u0105cej lalk\u0119 do snu, p\u00f3\u017aniej zn\u00f3w wr\u00f3ci na drewnianym koniku, udaremni kotu polowanie na kanarka, troch\u0119 pomarzy i na koniec pok\u0142\u00f3ci si\u0119 z siostr\u0105. W Pie\u015bniach i ta\u0144cach <\/em>niania przemienia si\u0119 w \u015bmier\u0107: najpierw troskliw\u0105, ko\u0142ysz\u0105c\u0105 w skostnia\u0142ych ramionach umieraj\u0105ce niemowl\u0119, potem uwodzicielsk\u0105, kusz\u0105c\u0105 na tamten \u015bwiat m\u0142od\u0105 kobiet\u0119, jeszcze p\u00f3\u017aniej przewrotn\u0105 i ob\u0142udn\u0105, mami\u0105c\u0105 zamarzaj\u0105cego w \u015bniegu pijaka wizj\u0105 umajonych \u0142\u0105k, wreszcie okrutn\u0105, triumfuj\u0105c\u0105 nad \u015bwiatem pod postaci\u0105 dow\u00f3dcy pu\u0142ku, prowadz\u0105cego \u017co\u0142nierzy na \u015bmier\u0107 w polu bitwy.<\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

Piotr Czajkowski, dziewi\u0119tnastoletni student prawa (1859).<\/p>\n

\u201eMoja muzyka ma by\u0107 artystycznym odwzorowaniem ludzkiej mowy\u201d \u2013 pisa\u0142 sam Musorgski. We wszystkich pie\u015bniach materia\u0142 muzyczny jest skondensowany do granic mo\u017cliwo\u015bci, nie ma w nim pustych dygresji, ka\u017cda struktura oddaje konkretn\u0105 emocj\u0119. Kompozytor nie operuje d\u0142ug\u0105 fraz\u0105, lecz znacznie kr\u00f3tszymi odcinkami, z\u0142o\u017conymi czasem z kilku wyraz\u00f3w, czasem uj\u0119tymi w ramy jednego s\u0142owa b\u0105d\u017a nawet pojedynczej samog\u0142oski-wykrzyknika. Akompaniament zrasta si\u0119 z lini\u0105 wokaln\u0105 w nierozerwaln\u0105, organiczn\u0105 ca\u0142o\u015b\u0107. Metrum zmienia si\u0119 nieustannie, akcenty si\u0119 przesuwaj\u0105, intonacja faluje jak w najprawdziwszej wymianie zda\u0144 mi\u0119dzy rozm\u00f3wcami. Mistrzowskie wykonanie pie\u015bni Musorgskiego wymaga nieskazitelnej emisji, idealnej dykcji, umiej\u0119tno\u015bci operowania dynamik\u0105 i barw\u0105, nie wspominaj\u0105c o zdolno\u015bciach aktorskich \u015bpiewaka.<\/p>\n

Trudno si\u0119 dziwi\u0107 artystom, \u017ce w recitalach i na p\u0142ytach cz\u0119sto przetykaj\u0105 t\u0119 g\u0119st\u0105 narracj\u0119 pie\u015bniami Czajkowskiego \u2013 z r\u00f3wnie oczywistymi odniesieniami do folkloru, wydestylowanymi jednak w kompozytorskiej retorcie do postaci salonowego romansu \u2013 swoi\u015bcie rosyjskiej odpowiedzi na niemieck\u0105 pie\u015b\u0144 artystyczn\u0105. To te\u017c teatr jednego, \u015bpiewaj\u0105cego aktora, ale jakby \u0142agodniejszy, bardziej uporz\u0105dkowany, pozbawiony rysu okrutnej groteski, uciekaj\u0105cy od realizmu przedstawie\u0144. Co nie oznacza, \u017ce pod t\u0105 mask\u0105 og\u0142ady nie kipi\u0105 st\u0142umione emocje. Trudno wreszcie o lepsz\u0105 klamr\u0119 spajaj\u0105c\u0105 ca\u0142o\u015b\u0107 programu ni\u017c pie\u015b\u0144 Gdzie\u017ce\u015b ty, gwiazdeczko<\/em>, napisana przez Musorgskiego, kiedy mia\u0142 zaledwie 18 lat \u2013 wci\u0105\u017c jeszcze stroficzna, oparta na \u015bcis\u0142ych zasadach harmonii funkcyjnej, a ju\u017c zapowiadaj\u0105ca nowatorstwo przysz\u0142ych cykl\u00f3w kompozytora: skomplikowan\u0105 chromatyk\u0105, gorzkim fatalizmem tekstu, przyczajon\u0105 w nutach rozpacz\u0105.<\/p>\n

Melancholijny kosmopolita i pij\u0105cy na um\u00f3r w spelunkach potomek ruskich bojar\u00f3w. Z pozoru dzieli\u0142o ich wszystko. W rzeczywisto\u015bci \u0142\u0105czy\u0142a t\u0119sknota za utraconym dzieci\u0144stwem i opieku\u0144cz\u0105 niani\u0105, kt\u00f3ra niepostrze\u017cenie, zbyt wcze\u015bnie dla obydwu, zmieni\u0142a si\u0119 w \u015bmier\u0107.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Z przyjemno\u015bci\u0105 donosz\u0119, \u017ce po latach oczekiwa\u0144 ukaza\u0142 si\u0119 wreszcie Album rosyjski – p\u0142yta z pie\u015bniami Czajkowskiego i Musorgskiego w wykonaniu mezzosopranistki Agaty Schmidt, akompaniuj\u0105cego jej na fortepianie Bart\u0142omieja Weznera oraz wiolonczelisty Filipa Syski, kt\u00f3ry towarzyszy\u0142 obojgu artystom w autorskiej aran\u017cacji Gdie ty, zwiozdoczka Musorgskiego. Kr\u0105\u017cek, na kt\u00f3rym opr\u00f3cz wspomnianej Gwiazdeczki (w dw\u00f3ch wersjach) znajd\u0105 … [Read more…]<\/a><\/span><\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[8],"tags":[],"class_list":["entry","post","publish","author-mangusta","post-3353","format-standard","category-miscellanea"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/3353","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=3353"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/3353\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":3356,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/3353\/revisions\/3356"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=3353"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=3353"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=3353"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}