{"id":3362,"date":"2018-10-11T00:08:17","date_gmt":"2018-10-10T22:08:17","guid":{"rendered":"http:\/\/atorod.pl\/?p=3362"},"modified":"2018-10-11T00:08:17","modified_gmt":"2018-10-10T22:08:17","slug":"zycie-z-czyms-martwym-w-srodku","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/atorod.pl\/?p=3362","title":{"rendered":"\u017bycie z czym\u015b martwym w \u015brodku"},"content":{"rendered":"

Gdyby nie tragedia, kt\u00f3ra wydarzy\u0142a si\u0119 niespe\u0142na p\u00f3\u0142 roku po naszym powrocie, zapami\u0119ta\u0142abym Afganistan jako krain\u0119 niespodziewanych barw, niezwyk\u0142ych zapach\u00f3w, a przede wszystkim nietuzinkowych ludzi – nad wiek dojrza\u0142ych, niestrudzonych w d\u0105\u017ceniu do celu, wra\u017cliwych i odpowiedzialnych. Mieli\u015bmy wyj\u0105tkow\u0105 okazj\u0119 wej\u015b\u0107 w ich wsp\u00f3lnot\u0119 i korzysta\u0107 z wszelkich jej dobrodziejstw: my, dwoje nauczycieli z Zachodu, realizuj\u0105cych swoje autorskie programy z grup\u0105 nastolatk\u00f3w w szkole na dalekiej prowincji i goszcz\u0105cych przez kilka miesi\u0119cy w domu miejscowego spo\u0142ecznika. Jak si\u0119 okaza\u0142o, mimo d\u0142ugich i teoretycznie fachowych przygotowa\u0144 przyjechali\u015bmy do Afganistanu obarczeni mn\u00f3stwem stereotyp\u00f3w. Pisa\u0142am o tym w swoim reporta\u017cu Dobra<\/em> pustynia<\/em>: o schemacie szlachetnych mud\u017cahedin\u00f3w i tch\u00f3rzliwych talib\u00f3w; o seksistowskim stereotypie kobiety schowanej pod burk\u0105 przez zazdrosnego m\u0119\u017cczyzn\u0119; o feministycznym stereotypie kobiety zniewolonej tradycyjnym podzia\u0142em na role m\u0119skie i \u017ce\u0144skie. Wyje\u017cd\u017cali\u015bmy stamt\u0105d z przewietrzonymi g\u0142owami, pe\u0142ni nadziei na przysz\u0142o\u015b\u0107. Nie przypuszczali\u015bmy, \u017ce najg\u0142\u0119biej zakorzeniony schemat – stereotyp cywilizatora, dobrodusznego przybysza nios\u0105cego tubylcom o\u015bwiaty kaganiec – u\u015bpi nasz\u0105 czujno\u015b\u0107 i narazi afga\u0144skiego gospodarza na zemst\u0119 ludzi, kt\u00f3rzy od pocz\u0105tku widzieli w nas tylko intruz\u00f3w.<\/p>\n

I tak nad wspomnieniami z Afganistanu zawis\u0142 krzyk – rozpaczliwy lament c\u00f3rki, kt\u00f3ra zadzwoni\u0142a do mnie z drugiego ko\u0144ca \u015bwiata, znad zw\u0142ok ojca, kt\u00f3rzy przed chwil\u0105 zgin\u0105\u0142 w skrytob\u00f3jczym zamachu. Od tamtej pory zupe\u0142nie innym okiem patrz\u0119 na dzia\u0142ania edukacyjne i pomocowe w krajach ogarni\u0119tych wojn\u0105. Nieufnie odnosz\u0119 si\u0119 do inicjatyw podejmowanych z dala od nieszcz\u0119\u015b\u0107, kt\u00f3rych ofiar\u0105 padaj\u0105 przede wszystkim dzieci i kobiety. Dziel\u0119 w\u0105tpliwo\u015bci aktywistek miejscowych organizacji – mi\u0119dzy innymi cz\u0142onki\u0144 RAWA, Rewolucyjnego Stowarzyszenia Kobiet Afganistanu, kt\u00f3re zarzucaj\u0105 zachodnim feministkom protekcjonalizm i zaw\u0119\u017canie horyzont\u00f3w do problem\u00f3w w\u0142asnej kultury. Kiedy Krystian Lada, re\u017cyser, librecista i dramaturg, znany w Polsce przede wszystkim widzom TW-ON i Opery Wroc\u0142awskiej, zaprosi\u0142 mnie do Brukseli na instalacj\u0119 operow\u0105 Unknown, I live with you<\/em>, zgodzi\u0142am si\u0119 natychmiast, ale w\u0105tpliwo\u015bci pozosta\u0142y. Wiedzia\u0142am, \u017ce za kanw\u0119 libretta pos\u0142u\u017c\u0105 fragmenty poezji anonimowych Afganek, uczestniczek wspieranego przez RAWA nowojorskiego programu Afghan Women’s Writing Project. Obawia\u0142am si\u0119, \u017ce ich wstrz\u0105saj\u0105ce wyznania zgin\u0105 w powodzi taniej publicystyki; zamiast otworzy\u0107 serca na tragedi\u0119 Afganistanu, utwierdz\u0105 nas w prze\u015bwiadczeniu o w\u0142asnej wy\u017cszo\u015bci nad przekl\u0119t\u0105 cywilizacj\u0105 barbarzy\u0144c\u00f3w.<\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

Gala Moody i Lucia Lucas. Fot. Dorota Kozi\u0144ska<\/p>\n

W przeddzie\u0144 premiery, prosto z lotniska, trafi\u0142am na pr\u00f3b\u0119 generaln\u0105 do Les Brigittines – dawnej kaplicy zakonu brygidek, zdesakralizowanej pod koniec XVIII wieku i przez dwie\u015bcie lat z ok\u0142adem u\u017cytkowanej mi\u0119dzy innymi jako magazyn, arsena\u0142 broni, wi\u0119zienie i miejskie targowisko z sal\u0105 balow\u0105 na pi\u0119trze, by w ko\u0144cu przeistoczy\u0107 si\u0119 w Centre d\u2019Art contemporain du Mouvement et de la Voix. Centrum ruszy\u0142o na dobre w 2007 roku, po zabezpieczeniu wn\u0119trza barokowej \u015bwi\u0105tyni i uzupe\u0142nieniu za\u0142o\u017cenia nowoczesnym aneksem wed\u0142ug projektu w\u0142oskiego architekta Andrei Bruna. Wesz\u0142am w t\u0119 przestrze\u0144 po ciemku, wprost w minimalistyczn\u0105, przymglon\u0105, a mimo to kipi\u0105c\u0105 podsk\u00f3rn\u0105 emocj\u0105 muzyk\u0119 Katarzyny G\u0142owickiej. Po chwili z d\u017awi\u0119k\u00f3w kwartetu smyczkowego i live electronics <\/em>wy\u0142oni\u0142y si\u0119 ludzkie g\u0142osy: w\u0119druj\u0105cy po rejestrach \u015bpiew Lucii Lucas i dojmuj\u0105cy krzyk tancerki Gali Moody. Przelecia\u0142y mi przez g\u0142ow\u0119 wszystkie dobre i z\u0142e wspomnienia o Afganistanie. Wr\u00f3ci\u0142a trauma. Rozwia\u0142y si\u0119 w\u0105tpliwo\u015bci. Ju\u017c wiedzia\u0142am, \u017ce nazajutrz stan\u0119 twarz\u0105 w twarz z muzykami, kt\u00f3rzy prze\u017cyli do g\u0142\u0119bi dramat afga\u0144skich kobiet i nie chc\u0105 go reinterpretowa\u0107, tylko po prostu zrozumie\u0107.<\/p>\n

W ka\u017cdej z trzech cz\u0119\u015bci utworu inna \u015bpiewaczka opowiada inn\u0105 histori\u0119, splecion\u0105 z poezji kilku Afganek (ukrytych pod pseudonimami Roya, Meena Z., Fattemah AH i Freshta). W rol\u0119 kobiety wyzutej z godno\u015bci, zmuszonej do ma\u0142\u017ce\u0144stwa i upodlonej wcieli\u0142a si\u0119 Ma\u0142gorzata Walewska, daj\u0105c kreacj\u0119 bardziej wstrz\u0105saj\u0105c\u0105 ni\u017c niejeden jej wyst\u0119p w „prawdziwej” operze. O gwa\u0142cie, przemocy i do\u015bwiadczeniu macierzy\u0144stwa za\u015bpiewa\u0142a wspomniana ju\u017c Lucia Lucas – kobieta transp\u0142ciowa, kt\u00f3rej w spadku po poprzednim wcieleniu zosta\u0142 aksamitny, doskonale prowadzony bas-baryton (w tej cz\u0119\u015bci tryptyku przeplatany falsetem, co da\u0142o pora\u017caj\u0105cy efekt dialogu kata z ofiar\u0105 w jednej i tej samej osobie). Raehann Bryce-Davis, fenomenalnie uzdolniona mezzosopranistka o g\u0119stym, specyficznie „czarnym” g\u0142osie, po kr\u00f3tkim prologu przesz\u0142a do upiornej skargi dziewczyny okaleczonej w wybuchu. Jej lament wezbra\u0142, si\u0119gn\u0105\u0142 szczytu, zacich\u0142, po czym roz\u0142adowa\u0142 si\u0119 w fina\u0142owej niby-balladzie o szalonej je\u017adzie samochodem – marzeniu wielu m\u0142odych Afganek, zw\u0142aszcza z prowincji, kt\u00f3rym obyczaj wci\u0105\u017c nie pozwala siada\u0107 za kierownic\u0105.<\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

Raehann Bryce-Davis. Fot. Dorota Kozi\u0144ska<\/p>\n

\u017beby wstrz\u0105sn\u0105\u0107 s\u0142uchaczem, starczy\u0142oby samych tych wierszy, ubranych w \u015bwietnie skrojon\u0105 szat\u0119 muzyczn\u0105 i zestawionych w sp\u00f3jn\u0105 dramaturgicznie ca\u0142o\u015b\u0107. Tw\u00f3rcy spektaklu poszli jednak dalej. Krystian Lada i pozostali autorzy instalacji (Natalia Kitamikado – scenografia; Maarten Warmedam – \u015bwiat\u0142a; Pim Dinghs – projekcje wideo) osadzili narracj\u0119 w przestrzeni przywodz\u0105cej na my\u015bl skojarzenia z kostnic\u0105. Wykonawcy, w\u0142\u0105cznie z cz\u0142onkami The Airport Society String Quartet (Tomasz Aleksander Plusa, Aleksandra Kwiatkowska, Clara Sawada i Natania Hoffman) oraz sprawuj\u0105cym kierownictwo muzyczne Pedrem Beriso, s\u0105 ubrani w niebieskie, szpitalne kombinezony. Wszyscy poza tancerk\u0105, ale o tym za chwil\u0119. Na czarnej pod\u0142odze kaplicy zaledwie kilka rekwizyt\u00f3w: ruchomy metalowy w\u00f3zek, ocynkowane wiadro z wod\u0105 i g\u0105bka. Na w\u00f3zku \u015bmiertelnie blada, ubrana w cielisty trykot Gala Moody. Trup, kt\u00f3ry o\u017cywia wyobra\u017ani\u0119 narratorek – pomywaczek zw\u0142ok, wykonuj\u0105cych czynno\u015b\u0107, kt\u00f3re ma w sobie zarazem co\u015b czu\u0142ego i g\u0142\u0119boko upodlaj\u0105cego. Trup, kt\u00f3ry pod wp\u0142ywem ich poezji sam wraca do \u017cycia – krzyczy z b\u00f3lu, broni si\u0119 przed gwa\u0142tem, traci nogi, w finale z impetem popycha przed sob\u0105 metalowy w\u00f3zek – w zast\u0119pstwie przeja\u017cd\u017cki prawdziwym samochodem. Tak w\u0142a\u015bnie wygl\u0105da \u017cycie codzienne w wyniszczonym konfliktem Afganistanie. Nie wiadomo, gdzie zaczyna si\u0119 \u015bmier\u0107. Nie wiadomo, czy w og\u00f3le czym\u015b si\u0119 od tego \u017cycia r\u00f3\u017cni.<\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

Raehann Bryce-Davis i Gala Moody. Fot. Dorota Kozi\u0144ska<\/p>\n

Trudno po czym\u015b takim m\u00f3wi\u0107 o rado\u015bci, ale nie umiem inaczej nazwa\u0107 uczucia, kt\u00f3re ogarn\u0119\u0142o mnie na widok reakcji pozosta\u0142ych widz\u00f3w – ciekawskich, cz\u0119sto nie\u015bwiadomych uczestnik\u00f3w brukselskiej Nuit Blanche, czyli tamtejszej Nocy Muze\u00f3w, Galerii i Teatr\u00f3w w jednym. P\u0142akali. Zas\u0142aniali oczy. Na ka\u017cd\u0105 kolejn\u0105 ods\u0142on\u0119 Unknown<\/em> ci\u0105gn\u0119li coraz bardziej t\u0142umnie. Mo\u017ce kiedy\u015b zrozumiej\u0105, \u017ce Afganistan to nie jest kraj, z kt\u00f3rego przywozi si\u0119 zdj\u0119cia dzikus\u00f3w w turbanach i ch\u0142opc\u00f3w uzbrojonych w ka\u0142asznikowy. To kraj poni\u017cony, zbezczeszczony, upodlony – w kt\u00f3rym poj\u0119cia dobra i z\u0142a, przyja\u017ani i wrogo\u015bci maj\u0105 ju\u017c ca\u0142kiem inne znaczenie ni\u017c na Zachodzie. Kraj, kt\u00f3remu r\u00f3wnie trudno pom\u00f3c, jak zgwa\u0142conej kobiecie. I kt\u00f3ry tak samo rozpaczliwie tej pomocy potrzebuje.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Gdyby nie tragedia, kt\u00f3ra wydarzy\u0142a si\u0119 niespe\u0142na p\u00f3\u0142 roku po naszym powrocie, zapami\u0119ta\u0142abym Afganistan jako krain\u0119 niespodziewanych barw, niezwyk\u0142ych zapach\u00f3w, a przede wszystkim nietuzinkowych ludzi – nad wiek dojrza\u0142ych, niestrudzonych w d\u0105\u017ceniu do celu, wra\u017cliwych i odpowiedzialnych. Mieli\u015bmy wyj\u0105tkow\u0105 okazj\u0119 wej\u015b\u0107 w ich wsp\u00f3lnot\u0119 i korzysta\u0107 z wszelkich jej dobrodziejstw: my, dwoje nauczycieli z Zachodu, … [Read more…]<\/a><\/span><\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[7],"tags":[],"class_list":{"0":"entry","1":"post","2":"publish","3":"author-mangusta","4":"post-3362","6":"format-standard","7":"category-wedrowki-operowe"},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/3362","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=3362"}],"version-history":[{"count":3,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/3362\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":3368,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/3362\/revisions\/3368"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=3362"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=3362"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=3362"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}